Vừa qua, tại trụ sở Hội Nhà văn Việt Nam, Trung tâm Bản quyền tác giả văn học Việt Nam (VLCC) đã tổ chức buổi tọa đàm nhằm lấy ý kiến của các tác giả, nhà xuất bản (NXB) trong nước về việc tham gia thỏa thuận bản quyền với Google. Tuy thời điểm phải quyết định đã gần kề song vẫn còn một số tác giả ngần ngại, chưa thống nhất cùng ủy quyền cho VLCC tham gia thỏa thuận với Google trong vụ đòi quyền lợi này.
Năm 2004, các tác giả và NXB ở Hoa Kỳ đã khởi kiện tập thể Google vi phạm các quy định về bản quyền khi tiến hành số hóa hàng ngàn cuốn sách của nhiều quốc gia để đưa vào Thư viện điện tử trên Google. Trong số các tác phẩm mà Google đã tiến hành số hóa, có hơn 4.400 cuốn sách của các tác giả Việt Nam, do nhiều NXB phát hành. Trước những hậu quả pháp lý có thể xảy ra, Google muốn hợp pháp hóa hoạt động trên của mình nên đã chủ động liên hệ với các tác giả, NXB các nước đề nghị đàm phán về vấn đề chi trả tác quyền.
 Google booksearch đang khai thác hàng ngàn tác phẩm văn học của Việt Nam. |
Với tư cách là đơn vị tập hợp đông đảo tác giả trên lĩnh vực văn học tại Việt Nam, VLCC đã nhận được sự liên hệ trực tiếp từ luật sư của Google đề nghị làm tổ chức đại diện cho các tác giả, các NXB Việt Nam đàm phán vấn đề này. Ngoài ra, Google cũng đã gửi thư thông báo riêng cho một số tác giả của Việt Nam. Cuộc tọa đàm do VLCC tổ chức nhằm lấy ý kiến chung, thống nhất cách thức, phương pháp tiến hành đàm phán, thỏa thuận với Google để đạt được sự công bằng và hợp lý nhất, bảo vệ tối đa quyền lợi của tác giả nói riêng và ngành xuất bản tại Việt Nam nói chung.
Qua tọa đàm, các tác giả, NXB có liên quan đã hiểu rõ hơn về tính chất của vụ việc từ đó có thể tự cân nhắc sự được - mất một khi tham gia vào vụ việc này. Theo đánh giá chung, đây là một cơ hội tốt để các tác giả, NXB của Việt Nam được nhận quyền lợi chính đáng (mỗi đầu sách sẽ được trả 60 USD, một tác phẩm trong một quyển sách được trả 15USD, một phần tác phẩm thì được trả 5USD cộng với 63% doanh thu từ những lần sử dụng sau). Đương nhiên, song song với quyền lợi được hưởng, các nhà văn cũng sẽ mất đi một số lợi ích khác, chẳng hạn sách giấy sẽ bán chậm hơn. Đồng ý thỏa thuận cũng có nghĩa là các nhà văn không thể kiện tụng Google sau phiên tòa 7/10.
Cơ hội là như vậy, quyền lợi, ràng buộc cũng đã rõ ràng. Thế nhưng trên thực tế, nhiều người trong cuộc vẫn còn phân vân, ngần ngại chưa biết nên làm thế nào. Bà Đoàn Thị Lam Luyến, Giám đốc VLCC cho biết, đến nay VLCC mới chỉ nhận được ủy quyền của những tác giả thuộc Hội Nhà văn Việt Nam và một số tác giả không thuộc hội. Vẫn còn nhiều tác giả khác chần chừ, chưa quyết định xem có nên ủy quyền cho VLCC hay tự mình đứng lên đòi quyền lợi riêng? (vì nếu thông qua VLCC thì các tác giả sẽ mất 29% phí tác quyền cho VLCC), thậm chí là có nên... tham gia kiện hay không?!
Trước thực tế này, bà Luyến gợi ý: Các tác giả nên suy nghĩ kỹ khi lựa chọn tổ chức mà mình sẽ ủy quyền. Việc này nên làm tập trung, không nên tản mát mỗi người một hướng bởi như vậy sẽ rất khó đạt được kết quả như ý muốn. Luật sư Đỗ Khắc Chiến - người tư vấn pháp luật cho VLCC trong vụ Google cũng cho biết thêm: Đây là một vụ việc hoàn toàn mới và có tính chất quốc tế, các tác giả Việt Nam vốn không quen làm những thủ tục kiện tụng như thế này, nếu tự đứng ra thỏa thuận thì sẽ gặp rất nhiều khó khăn, sẽ tốn không ít tiền bạc và thời gian, công sức. Chưa kể là còn hiểu sai lệch thông tin mà Google gửi đến (bản tiếng Anh). "Thế giới rất đề cao cách làm việc tập thể, thông qua một tổ chức nào đó. Vì đây là vụ kiện tập thể lớn nên Tòa án Hoa Kỳ sẽ xử vụ kiện này thông qua một tổ chức được ủy quyền cho các tác giả. Thế giới đã làm như thế, Việt Nam cũng nên làm việc theo tập thể và đó là cách làm hiệu quả hơn cả" - luật sư Chiến nói. Theo ông, nếu chúng ta không có tinh thần đoàn kết nghề nghiệp, không làm việc theo tập thể, mỗi người hiểu theo một cách rồi "độc lập tác chiến" thì sự việc sẽ càng rối rắm thêm.
Theo lộ trình được nêu trong bản thỏa thuận thì ngày 4/9 tới đây, các tác giả, NXB Việt Nam phải có câu trả lời chính thức là có hay không tham gia thỏa thuận. Ngày 7/10, phiên tòa xét xử vụ này sẽ được tổ chức tại New York (Mỹ). Nếu các tác giả đồng ý thỏa thuận với Google thì tới ngày 5/1/2010, phía Việt Nam phải gửi bản danh mục kê khai tác phẩm. Còn nếu các tác giả không đồng ý tham gia vào bản thỏa thuận thì ngày 5/4/2010 là hạn cuối cùng để họ đề nghị công ty này gỡ toàn bộ tác phẩm ra khỏi danh sách tra cứu. Như vậy là, các tác giả, các NXB Việt Nam chỉ còn chưa đầy một tháng để quyết định: có nên cùng liên kết tham gia để cùng được hưởng lợi theo tinh thần tập thể hay tự mình làm việc thẳng với Google, hoặc là không tham gia, để cho những đứa con tinh thần của mình "mồ côi" trên Google?
Minh Nhật