Các loại nghệ phổ biến và những điều cần biết khi sử dụng

Nghệ (Curcuma longa) là cây thuộc họ Gừng (Zingiberaceae), có phần thân rễ được sử dụng phổ biến làm gia vị và chất tạo màu trong ẩm thực. Nghệ cũng được sử dụng lâu đời trong y học truyền thống, trong đó có Ayurveda (Ấn Độ). Trong nghệ có nhóm curcuminoid, với curcumin là thành phần được nghiên cứu nhiều nhất.

Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy curcumin có hoạt tính chống oxy hóa và chống viêm, đồng thời đã được nghiên cứu về nhiều cơ chế liên quan đến phản ứng viêm và stress oxy hóa. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu trên người chưa hoàn toàn nhất quán và còn phụ thuộc vào dạng chế phẩm, khả năng hấp thu, liều lượng cũng như đặc điểm của từng đối tượng. 

1. Các loại nghệ được nhắc đến trong y học truyền thống

Nghệ có thể được phân biệt thành nhiều loại dựa trên đặc điểm hình thái, màu sắc và cách sử dụng. Bốn loại thường được đề cập gồm:

1. Nghệ rừng (Curcuma aromatica)

Nghệ rừng có màu nhạt hơn nghệ vàng thông thường và mùi thơm đặc trưng. Trong y học truyền thống và chăm sóc da, loại nghệ này thường được sử dụng ngoài da dưới dạng bột hoặc phối hợp trong các sản phẩm chăm sóc da.

Một số nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận các hợp chất của Curcuma aromatica có hoạt tính chống oxy hóa, kháng khuẩn và chống viêm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng về hiệu quả điều trị các bệnh da liễu còn hạn chế, vì vậy không nên sử dụng nghệ rừng thay thế thuốc điều trị.

2. Nghệ vàng hay nghệ ngón tay

Đây là dạng nghệ quen thuộc nhất trong ẩm thực. Thân rễ có màu vàng đến vàng cam, thường được dùng làm gia vị, tạo màu cho món ăn và chế biến đồ uống.

Nghệ vàng chứa curcuminoid, trong đó có curcumin. Nghiên cứu trên người đang tập trung nhiều vào khả năng hỗ trợ giảm đau, đặc biệt ở người thoái hóa khớp. Một số tổng quan hệ thống và phân tích gộp gần đây cho thấy chế phẩm curcumin hoặc nghệ có thể giúp cải thiện đau và chức năng ở người thoái hóa khớp gối, nhưng chất lượng bằng chứng và các chế phẩm được nghiên cứu còn khác nhau.

3. Nghệ đen

Nghệ đen thường được nhận biết bởi phần ruột có màu xanh tím hoặc tím sẫm. Thành phần hóa học của Curcuma caesia khác với nghệ vàng và không nên mặc nhiên đồng nhất về hàm lượng curcumin hay tác dụng.

Trong y học truyền thống, nghệ đen được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau, trong đó có hỗ trợ các vấn đề về đau, viêm và hô hấp. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng chất lượng cao về những công dụng này còn hạn chế. Vì vậy, những tác dụng được truyền lại trong y học cổ truyền cần được phân biệt với những lợi ích đã được xác nhận qua thử nghiệm lâm sàng.

4. Nghệ trắng, nghệ xoài (zedoary)

Nghệ trắng, còn được gọi là nghệ xoài trong một số vùng, có phần ruột màu trắng hoặc vàng nhạt và mùi thơm gợi nhớ đến xoài xanh. Loại thân rễ này được sử dụng trong một số món ăn, dưa muối và chế biến thực phẩm truyền thống.

Trong Ayurveda, nghệ trắng được mô tả theo các đặc tính của hệ thống y học này. Tuy nhiên, những mô tả về tính chất và công dụng theo Ayurveda không nên được chuyển thành các kết luận về hiệu quả điều trị theo y học hiện đại khi chưa có bằng chứng lâm sàng phù hợp.

Dùng bao nhiêu nghệ mỗi ngày là an toàn?

Lượng nghệ có thể sử dụng an toàn phụ thuộc vào dạng dùng và từng người. Đặc biệt, với các sản phẩm bổ sung chứa curcumin, không có một mức liều chung được khuyến nghị cho tất cả mọi người. Nghệ được sử dụng như gia vị trong chế biến thực phẩm nhìn chung có mức độ an toàn cao. Ngược lại, viên nang hoặc chiết xuất curcumin có thể chứa hàm lượng hoạt chất cao hơn nhiều so với lượng nghệ sử dụng trong bữa ăn.

Vì vậy, với mục đích bổ sung, người dùng nên tuân thủ liều ghi trên sản phẩm và trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ nếu đang điều trị bệnh hoặc sử dụng thuốc thường xuyên.

2. Những ai cần thận trọng khi sử dụng nghệ?

Người đang sử dụng nghệ như gia vị trong món ăn thường không cần quá lo lắng. Tuy nhiên, cần thận trọng hơn với nghệ hoặc curcumin dạng viên, chiết xuất và liều cao trong một số trường hợp.

Người đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi sử dụng chế phẩm curcumin vì có khả năng làm tăng nguy cơ chảy máu.

Người có bệnh lý gan, đường mật hoặc sỏi mật cũng nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng các chế phẩm nghệ liều cao. Đặc biệt, đã có những trường hợp tổn thương gan liên quan đến một số sản phẩm nghệ/curcumin, nhất là các chế phẩm được thiết kế để tăng hấp thu.

Phụ nữ mang thai và cho con bú cũng không nên tự ý sử dụng curcumin hoặc nghệ ở liều cao hơn lượng thường có trong thực phẩm do dữ liệu an toàn của các dạng bổ sung còn hạn chế.

3. Ayurveda nhìn nhận nghệ như thế nào?

Trong Ayurveda, nghệ được gọi là Haridra và có lịch sử sử dụng lâu đời. Các tài liệu của hệ thống này đề cập nghệ trong nhiều mục đích chăm sóc sức khỏe, đặc biệt liên quan đến da, vết thương và các tình trạng được mô tả theo hệ thống lý luận của Ayurveda.

Một số khái niệm như "thanh lọc máu", "cân bằng dosha" hay "tính nóng" thuộc hệ thống lý luận của Ayurveda và cần được hiểu trong đúng bối cảnh của y học truyền thống. Đây không phải là những khái niệm tương đương trực tiếp với các thuật ngữ chẩn đoán và điều trị của y học hiện đại.

Curcumin là hoạt chất đang tiếp tục được nghiên cứu. Một số bằng chứng lâm sàng, đặc biệt ở lĩnh vực đau và thoái hóa khớp, cho thấy tiềm năng nhất định; song hiệu quả còn phụ thuộc vào dạng chế phẩm và liều sử dụng.

Cách sử dụng phù hợp nhất đối với người khỏe mạnh là đưa nghệ vào chế độ ăn ở lượng thông thường. Với các sản phẩm curcumin cô đặc, cần xem xét tình trạng sức khỏe, thuốc đang sử dụng và nguy cơ tương tác trước khi dùng.

Điều gì xảy ra với gan khi uống bổ sung nghệ mỗi ngày?

SKĐS - Nghệ từ lâu đã được sử dụng trong ẩm thực và y học cổ truyền. Những năm gần đây, nghệ và đặc biệt là curcumin – hoạt chất chính của nghệ – xuất hiện ngày càng nhiều trong các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe, từ hỗ trợ khớp đến bảo vệ gan...

Mời bạn xem thêm video: