Đảo Nhím, khu đất rộng gần 500ha nằm giữa hồ Dầu Tiếng thuộc địa bàn xã Suối Đá đang là điểm nóng về nguy cơ ô nhiễm môi trường, sẽ tác động đến nguồn nước sinh hoạt của hàng chục triệu dân các tỉnh hạ du khi một số dự án có vốn đầu tư 1.500 tỷ đồng được triển khai trong điều kiện thủy văn của hồ Dầu Tiếng sẽ thay đổi.
Ô nhiễm ngày càng tăng
Đã nhiều năm qua, Công ty TNHH một thành viên khai thác thủy lợi Dầu Tiếng - Phước Hòa liên tục có văn bản “kêu” về nguy cơ suy giảm chất lượng nguồn nước. Trải dài trên địa bàn 3 tỉnh là Bình Phước, Bình Dương, Tây Ninh, hồ Dầu Tiếng rộng 27.000ha đã tiếp nhận nguồn chất thải chưa qua xử lý của nhiều nhà máy sơ chế mủ cao su, nhà máy chế biến sắn tươi cùng hàng chục trại chăn nuôi lợn trên các phần đất bán ngập ven hồ. Theo đánh giá sơ bộ của các chuyên gia môi trường, khi mực nước hồ hạ xuống 17,28m thì tại một số khu vực trong lòng hồ xuất hiện mùi hôi thối khó chịu. Riêng đối với 1.200 lồng nuôi cá có nguy cơ ô nhiễm hữu cơ cao vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Hệ quả là các chỉ tiêu chất lượng nước ngọt bảo vệ đời sống thủy sinh đều vượt chỉ tiêu cho phép. Trong khi đó, diện tích rừng đầu nguồn đã bị khai thác, chuyển qua trồng cao su nên nguồn nước về hồ Dầu Tiếng mùa khô hầu như không còn càng làm cho tình hình ô nhiễm thêm căng thẳng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến việc cung cấp nước tưới vừa cho sản xuất nông nghiệp, nước sinh hoạt cho Nhà máy nước Tân Hiệp.
 Địa hình đảo Nhím rất khó tránh trồng cây xanh ngăn cách nếu các dự án được triển khai. |
Bất ổn từ “siêu dự án”
Trong khi chất lượng nước hồ Dầu Tiếng đang ngày càng xấu đi thì những thông tin cảnh báo của nhiều nhà khoa học về nguy cơ ô nhiễm từ nguồn thải của một số dự án trên đảo Nhím càng làm người ta lo ngại. Vì khi hồ Dầu Tiếng tích thêm nước với cao độ tăng thêm 2m để bảo đảm cung cấp cho nhu cầu phát triển thì phần lớn diện tích của đảo Nhím được “bố trí” để xây dựng các dự án sẽ bị ngập. Khi đó, lượng chất thải phát sinh từ “siêu dự án” này sẽ làm bẩn thêm nguồn nước của hồ thủy lợi lớn nhất phía Nam này vì cốt độ cao để quy hoạch dự án căn cứ theo mực nước hiện tại.
Mặc dù các đại diện chủ đầu tư đã trình bày phương án bảo vệ môi trường như sẽ có hệ thống cấp thoát nước riêng cũng như hệ thống thu gom, xử lý nước thải, xung quanh đảo sẽ trồng hàng cây xanh cách ly với mục tiêu ngăn chất thải bên trong không chảy ra lòng hồ. Tuy nhiên, tại Hội thảo về bảo vệ an toàn hồ Dầu Tiếng được tổ chức mới đây tại TP. Hồ Chí Minh, đã có nhiều ý kiến lo ngại rằng dự án này sẽ tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường cho hồ Dầu Tiếng khi có sự thay đổi về thủy văn. Đơn vị quản lý hồ là Công ty TNHH một thành viên khai thác thủy lợi Dầu Tiếng - Phước Hòa cho biết: Không ai đảm bảo được khu vực các dự án có tránh được ngập nước hay không. Khi xảy ra sự cố thì tất cả nguồn ô nhiễm trong dự án sẽ tràn ra cộng hưởng với ô nhiễm từ các hoạt động chăn nuôi, sản xuất trên lòng hồ sẽ làm tình trạng ô nhiễm nguồn nước hồ Dầu Tiếng thêm trầm trọng.
Theo Nghị định 112/2008/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, bảo vệ, khai thác tổng hợp tài nguyên và môi trường các hồ chứa thủy điện, thủy lợi thì việc xây dựng dự án tại đảo Nhím cần phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hồ Dầu Tiếng. Vì nói như GS.TSKH. Nguyễn Ân Niên, Chủ tịch Hội Khoa học thủy lợi TP. Hồ Chí Minh thì hồ Dầu Tiếng là công trình thủy lợi có cửa xả tại Tây Ninh nhưng tác động đến liên tỉnh nên vấn đề an toàn phải đặt lên trên hết. Nếu hồ Dầu Tiếng xảy ra sự cố thì hàng tỷ mét khối nước theo độ dốc của địa hình sẽ tràn về hạ du gây thảm họa khó lường, đặc biệt là đối với TP. Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế lớn nhất nước với dân số gần 12 triệu người. Trong điều kiện hiện nay, nên chăng cần giữ nguyên hiện trạng đảo Nhím để có thể bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hồ Dầu Tiếng.
NGUYÊN NGỌC