Cà phê là thức uống phổ biến ở nước ta. Để có cà phê bột, người ta đem rang hạt của quả cà phê và đem xay, ngày nay còn có loại được chế biến thành bột tan trong nước. Trong quá trình rang cà phê, một lượng nước bay hơi (khoảng 18%), đường có trong hạt bị caramel hóa làm hạt cà phê sậm màu thành nâu đen, đồng thời có sự biến đổi hóa học làm cà phê có mùi vị rất đặc biệt, mà nhiều người mô tả là quyến rũ.
Người uống cà phê không những thưởng thức mùi vị thơm, gây sảng khoái mà còn được kích thích hoạt động trí óc. Tác dụng gây hưng phấn của cà phê là do chứa các hợp chất mà thành phần cơ bản là caffein, với hàm lượng khoảng 0,7 - 2%. Caffein là chất có tác dụng kích thích hệ thần kinh trung ương, làm cho tỉnh táo, kích thích khả năng làm việc, đặc biệt làm việc bằng trí óc, tăng cường hoạt động cơ và sự phối hợp hoạt động. Ai quen uống cà phê cũng thấy phấn chấn khi có một ly cà phê vào buổi sáng. Cũng như để đối phó với cơn buồn ngủ khi cần làm việc đêm, một ly cà phê đen đậm đối với nhiều người được xem là một biện pháp hiệu quả.
Mệt mỏi buồn ngủ là dấu hiệu cần thiết cho biết cơ thể cần nghỉ ngơi, ngủ đủ
Uống cà phê cũng có cái bất lợi
Caffein có tác dụng trên hệ thần kinh trung ương và cả trên tim mạch. Vì vậy, ở một số người, uống cà phê sẽ làm tim đập nhanh hơn, nhức đầu, run tay, cảm thấy bất an. Cho nên những người bị rối loạn tim mạch nên cẩn thận, nếu thấy bị ảnh hưởng xấu thì không nên uống cà phê. Caffein có tác dụng lợi tiểu, nếu uống cà phê ban đêm, ngoài tác dụng khó ngủ do bị kích thích lại phải thức giấc đi tiểu đêm do tác dụng lợi tiểu của caffein. Do tác dụng kích thích làm cho tỉnh táo của caffein ta nên uống cà phê vào ban ngày, đặc biệt uống vào buổi sáng là tốt nhất. Do chứa caffein là chất được xem là thuốc cho nên uống cà phê với liều lượng vừa phải là tốt nhất. Mỗi ngày uống 1 tách (khoảng 200ml) là tốt, hoặc nhiều hơn chỉ đến mức 2 - 3 tách chia đều sáng chiều.
Caffein có tác dụng kích thích làm tăng tiết axít dịch vị. Vì vậy, tránh uống cà phê vào lúc bụng trống để bảo vệ niêm mạc dạ dày, nhất là những người đã sẵn yếu dạ dày. Chỉ uống cà phê vào buổi sáng mà không ăn điểm tâm để cho bụng trống cũng có thể hại cho sức khỏe của một số người.
Có người thích uống cà phê không thôi, không đường sữa để tận hưởng vị đắng, mùi vị đặc biệt của cà phê. Có người thích uống cà phê với đường, có người thích uống chung với sữa. Cách nào cũng tốt cả miễn sao phù hợp với điều kiện của mình, như người bị bệnh đái tháo đường mà chỉ uống cà phê không thôi hoặc với đường nhân tạo (như aspartame) thì rất tốt nhưng người đang cần nhiều năng lượng thì nên uống cà phê với đường hoặc sữa.
Caffein có thể gây tương tác với một số dược phẩm như: làm mất tác dụng của thuốc an thần gây ngủ. Hoặc là một số kháng sinh fluoroquinolon (như ofloxacin) uống chung với cà phê sẽ làm tăng tác dụng kích thích quá đáng của caffein (gây tim đập nhanh, khó chịu, mệt mà có người lầm tưởng là gây ngộ độc). Vì vậy, nên tránh uống cà phê chung với thuốc.
Do không tổ chức việc học tập, nghỉ ngơi hợp lý nên có một số bạn trẻ gần tới ngày thi mới học dồn, học nén và nhờ đến cà phê thật đậm để có sự tỉnh táo thức đêm “gạo” bài. Nên lưu ý, mệt mỏi buồn ngủ là dấu hiệu cần thiết cho biết cơ thể cần nghỉ ngơi, ngủ đủ. Dùng cà phê để tỉnh táo với cặp mắt mở trao tráo chỉ là sự đánh lừa, thực chất cơ thể vẫn mệt mỏi. Dùng cà phê để thức đêm dài ngày là rất có hại cho sức khỏe, đặc biệt hại cho trí não là nơi cần có sự phục hồi năng lực nhờ ngủ đủ. Cho nên, các bạn trẻ không nên lạm dụng cà phê cho việc thức đêm học thi trong thời gian dài.
Coi chừng cà phê chứa các chất độc hại
Cà phê hấp dẫn đối với người uống không chỉ có tác dụng của caffein mà còn do có mùi vị đặc biệt. Không ít người bán cà phê đã thêm các chất, hương liệu trong quá trình chế biến cà phê (cà phê thật thì ít mà bột bắp rang trộn vào thì nhiều) để tạo nên vị đắng, nổi bọt nhiều, có mùi vị đặc biệt để hấp dẫn người uống. Những thứ ấy có thể gây hại.
Caffein có tác dụng kích thích làm tăng tiết axít dịch vị
Có quán bán cà phê đã trộn hóa chất Sodium lauryl sulfate vào cà phê để giúp tạo bọt rất nhiều. Khổ nổi, đây là hóa chất có dùng trong ngành dược làm tá dược nhũ hóa nhưng hiếm dùng và phải dùng thật đúng liều. Sodium lauryl sulfate là chất độc nếu dùng quá liều (được xác định từ liều LD50 - liều làm chết 50% số chuột thí nghiệm là 1g/kg chuột). Nếu dùng chất độc hại này cho vào cà phê thì thật nguy hiểm, vì người ta có thể dùng hóa chất công nghiệp lẫn vô số tạp chất độc và liều dùng thì bất kể.
Người uống cà phê thấy vị rất đắng thì mới ngon. Có quán cà phê đã dùng thuốc ký ninh (quinine) trộn vào cà phê để làm cà phê rất đắng. Quinine là thuốc trị sốt rét thường được dùng để tự tử vì khoảng trị liệu rất hẹp, liều trị liệu và liều độc rất gần nhau, quá liều một chút là gây tử vong. Thế mà kẻ gian lại dùng quinine pha vào cà phê để tăng vị đắng hấp dẫn.
Những sự việc xin được kể ở trên để mọi người thích uống cà phê cảnh giác.