Khi khám sức khỏe trở thành việc của cả hệ thống
Theo báo cáo tại cuộc làm việc gần đây của đoàn công tác Bộ Y tế với tỉnh Cà Mau do Ủy viên Dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà dẫn đầu, Cà Mau là địa phương còn nhiều khó khăn trong phát triển y tế. Địa bàn rộng, nhiều khu vực ven biển, sông nước, giao thông đến các địa bàn xa trung tâm còn hạn chế, trong khi tỉnh chịu tác động rõ của biến đổi khí hậu. Nhân lực y tế cũng chưa dồi dào khi số bác sĩ mới ở mức gần 13 bác sĩ/10.000 dân, thấp hơn mức bình quân cả nước.
Thế nhưng, trong bức tranh còn không ít khó khăn ấy, Cà Mau lại có một chỉ số nổi bật: Tỷ lệ người dân được khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc đạt trên 60%, đứng thứ 2 toàn quốc.
Giám đốc Sở Y tế tỉnh Cà Mau Nguyễn Chí Thanh báo cáo đoàn công tác Bộ Y tế. Ảnh: Mimosa.
Đến hết thượng tuần tháng 8/2026, báo cáo của tỉnh cho thấy tỷ lệ này đã đạt 65,5%, tương ứng hơn 1,406 triệu người, đứng thứ 2 cả nước. Hệ thống y tế từ tỉnh đến cơ sở được đánh giá đã chủ động triển khai, phối hợp khá chặt chẽ, đồng thời nhận thức của người dân về lợi ích của khám sức khỏe, phát hiện sớm bệnh tật và quản lý sức khỏe từng bước được nâng lên.
Một trong những điểm đáng chú ý là Cà Mau không xem khám sức khỏe toàn dân đơn thuần là một hoạt động chuyên môn của ngành Y tế. Kế hoạch của UBND tỉnh xác định đây là nhiệm vụ của các cấp, các ngành; người đứng đầu sở, ngành và Chủ tịch UBND xã, phường chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, đưa chỉ tiêu khám sức khỏe, khám sàng lọc vào chương trình công tác hằng năm.
Ở cấp cơ sở, chính quyền xã, phường giữ vai trò trực tiếp vận động người dân. Khóm, ấp, tổ dân phố, khu dân cư và các tổ chức chính trị - xã hội được huy động để tiếp cận từng hộ gia đình, từng nhóm đối tượng; đồng thời rà soát những nhóm dễ bị bỏ sót như lao động tự do, nông dân, ngư dân, người buôn bán nhỏ, nội trợ, người cao tuổi...
Đây có thể xem là một trong những "chìa khóa" giúp Cà Mau nhanh chóng mở rộng độ bao phủ.
Không chờ người dân đến bệnh viện
Một điểm khác trong cách làm của Cà Mau là tổ chức khám theo nhiều hình thức, thay vì chỉ chờ người dân tự tìm đến cơ sở y tế.
Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030, hoạt động khám được triển khai tại bệnh viện, phòng khám đa khoa, trạm y tế đủ điều kiện; khi cần thiết có thể tổ chức khám lưu động để tạo thuận lợi cho người dân. Với từng nhóm đối tượng, hoạt động khám có thể thực hiện tại cơ sở y tế, trường học, đơn vị sử dụng lao động hoặc địa điểm phù hợp.
Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa với một địa phương như Cà Mau, nơi khoảng cách địa lý vẫn là một rào cản đối với khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.
Thành viên đoàn công tác góp ý với ngành Y tế Cà Mau. Ảnh: Mimosa.
Thay vì chỉ tập trung vào những người chủ động đi khám, kế hoạch của tỉnh chia rõ các nhóm dân cư và xây dựng lộ trình. Năm 2026 tập trung vào trẻ dưới 24 tháng tuổi, học sinh, trẻ dưới 18 tuổi không đi học, người lao động, cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, người thuộc diện bảo trợ xã hội và người từ 60 tuổi trở lên. Giai đoạn 2027-2030 sẽ tiếp tục các nhóm trên và mở rộng thêm sinh viên cùng nhóm lao động tự do, nông dân, ngư dân, nội trợ...
Đáng chú ý, Cà Mau không chỉ đặt mục tiêu "khám cho đủ số". Kế hoạch yêu cầu kết quả khám được lập hồ sơ, cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời. Mục tiêu đến năm 2030 là 100% các nhóm đối tượng được khám định kỳ hoặc sàng lọc ít nhất một lần/năm và tất cả người được khám đều có hồ sơ theo dõi điện tử.
Như vậy, phía sau con số 65,5% không chỉ là số lượt khám, mà đang hình thành một cách tiếp cận mới: Biết người dân là ai, thuộc nhóm nguy cơ nào, đã được khám hay chưa và sau khi khám thì tiếp tục được quản lý ra sao.
Còn chặng đường dài
Việc Cà Mau đứng thứ 2 cả nước là kết quả đáng ghi nhận, nhưng chính ngành Y tế và đoàn công tác Bộ Y tế cũng nhìn nhận không nên dừng ở con số này.
Tại cuộc làm việc, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà đánh giá Cà Mau đã làm tốt việc khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc; đồng thời đề nghị tỉnh tiếp tục triển khai hiệu quả chương trình này gắn với quản lý sức khỏe điện tử và quản lý liên tục các bệnh tại cộng đồng.
Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Mimosa.
Một vấn đề được đặt ra là phải thống kê đầy đủ hơn. Theo Thứ trưởng, không nên chỉ tính những trường hợp được vận động đi khám trong các đợt của địa phương; người dân đã khám tại bệnh viện, trung tâm y tế hoặc trạm y tế cũng cần được tổng hợp dữ liệu phù hợp. Điều này vừa phản ánh đúng thực tế, vừa tránh bỏ sót những lượt khám đã diễn ra.
Đây là điểm rất đáng chú ý, bởi mục tiêu của khám sức khỏe toàn dân không phải tạo thêm một thủ tục hành chính hay chạy theo một con số, mà phải giúp ngành Y tế có được bức tranh tương đối đầy đủ về sức khỏe dân cư.
Cà Mau hiện cũng đang đứng trước yêu cầu củng cố nền tảng để duy trì kết quả. Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà chỉ ra rằng gần một nửa trạm y tế xã chưa đạt chuẩn; tỷ lệ người dân đến khám, chữa bệnh tại trạm y tế còn thấp, khoảng 13%. Vì vậy, nếu y tế cơ sở không được củng cố, việc khám sức khỏe và sàng lọc dù đạt tỷ lệ cao vẫn khó chuyển thành quản lý sức khỏe lâu dài tại cộng đồng.
Theo kế hoạch của tỉnh, đến năm 2030, 100% trẻ dưới 24 tháng tuổi, học sinh, người lao động, người cao tuổi và các nhóm dân cư khác được khám định kỳ hoặc sàng lọc. Cùng với đó là xây dựng nền tảng quản lý sức khỏe toàn dân, kết nối dữ liệu khám với hồ sơ sức khỏe điện tử và kho dữ liệu của ngành Y tế.
Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 72 của tỉnh Cà Mau họp hôm 7/8. Ảnh: CMO.
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 72 ngày 7/8, lãnh đạo tỉnh tiếp tục yêu cầu ngành Y tế xây dựng kế hoạch chi tiết từ nay đến cuối năm, phấn đấu hoàn thành 100% chỉ tiêu khám sức khỏe toàn dân trong thời gian sớm nhất; đồng thời thống kê cụ thể theo từng nhóm đối tượng để có giải pháp phù hợp.
Có thể nói, 65,5% là một cột mốc đáng ghi nhận, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở cách Cà Mau đang biến một chủ trương lớn thành công việc cụ thể ở từng địa bàn, từng nhóm dân cư. Từ một địa phương còn nhiều hạn chế về điều kiện y tế, việc đưa khám sức khỏe đến gần người dân và từng bước quản lý sức khỏe bằng dữ liệu đang mở ra hướng đi phù hợp với tinh thần lấy phòng bệnh, phát hiện sớm và y tế cơ sở làm nền tảng.
Nếu giữ được cách làm đồng bộ này, mục tiêu 100% không chỉ là một con số trên báo cáo, mà có thể trở thành nền tảng để người dân Cà Mau được theo dõi sức khỏe chủ động, liên tục và thuận tiện hơn ngay tại nơi mình sinh sống.
