Hải Phòng là một trong số ít tỉnh, thành phố không có trung tâm nuôi dưỡng và điều trị riêng cho bệnh nhân phong, thế nhưng đây lại là nơi mà công tác phòng chống phong luôn được chú trọng và bệnh nhân phong được quan tâm chu đáo. Qua việc phát hiện một ca bệnh phong khá đặc biệt đã cho thấy Hải Phòng có cách kiểm soát bệnh phong sáng tạo và hiệu quả.
"Gõ từng nhà" khám và điều trị cho bệnh nhân
Trong 165 bệnh nhân đang được chăm sóc và điều trị ở Hải Phòng thì 4 người không có tàn tật, 5 người tàn tật độ I. Các bệnh nhân còn lại tàn tật độ II (thường là người có tuổi). Do bệnh nhân phong thường khó khăn về kinh tế nên họ vẫn phải làm việc đồng áng hoặc những công việc liên quan đến chân tay. Chính vì thế tỷ lệ bệnh nhân bị loét lỗ đáo còn khá cao và hay bị loét lại, hiện tại còn 23 người có loét lỗ đáo. Hàng năm cán bộ của Trung tâm xuống cơ sở, khám và điều trị loét lỗ đáo cho bệnh nhân ở tại xã, phường hoặc đến tận nhà để khám và điều trị cho người bệnh. Mỗi năm, bệnh nhân loét lỗ đáo được điều trị từ 1 - 3 lần.
 ThS. Đào Mạnh Khoa đang hướng dẫn cho học viên chuyên khoa da liễu khám cho bệnh nhân phong ở huyện Kiến Thụy. |
Những đợt "gõ từng nhà" khám và điều trị cho bệnh nhân vừa giúp người bệnh cảm thấy vui vì được quan tâm, chăm sóc vừa giúp phát hiện những trường hợp mới mắc dễ dàng hơn. Chính ThS. Đào Mạnh Khoa - Phó Giám đốc Trung tâm Da liễu Hải Phòng đã nhiều lần phát hiện ra trường hợp mắc mới trong những lần xuống cơ sở, trong đó có một trường hợp rất hi hữu. Đó là bệnh nhân Phạm Văn Đ., sinh năm 1957, hiện là kĩ sư. Năm 1993, khi ThS. Khoa xuống huyện Tiên Lãng công tác, trong lúc ngồi ăn sáng ở 1 quán bên đường, anh phát hiện người đàn ông đối diện có một vùng da khác thường trên trán. Sau khi ăn xong, anh tiếp cận trò chuyện, khám ngay cho bệnh nhân và kết luận bệnh nhân bị bệnh phong. Sau một năm điều trị bằng đa hóa trị liệu có ofloxacin, bệnh nhân khỏi bệnh được 4 năm. Nhưng sau đó bệnh nhân bị tái phát lần 1 năm 1998, bệnh nhân được điều trị tiếp bằng đa hóa trị liệu phác đồ nhiều vi khuẩn (MB) nhưng sau 1 năm bệnh nhân lại bị tái phát lần 2. ThS. Khoa đã báo cáo với Viện Da liễu Quốc gia, PGS.TS. Trần Hậu Khang, Viện trưởng khẳng định, đây là trường hợp đầu tiên không những ở Việt Nam mà còn trên phạm vi toàn thế giới bị tái phát sau 2 lần điều trị bằng đa hóa trị liệu phác đồ nhiều vi khuẩn. Bệnh nhân đã được điều trị bằng phác đồ đặc biệt theo sự chỉ đạo của Viện Da liễu Quốc gia và WHO trong 2 năm, hiện tại đã khỏi bệnh, sức khỏe tốt. Các trường hợp tái phát là rất thấp. Việc phát hiện những bệnh nhân phong mới hoặc những trường hợp tái phát rất quan trọng. Đầu tiên là giúp bệnh nhân điều trị nhanh khỏi, không để lại di chứng tàn tật. Thứ hai là hạn chế nguồn lây cho cộng đồng.
Giám sát sát sao
Dấu hiệu đơn giản nhất để nhận biết bệnh phong: khi trên người bạn có những đám da màu sắc bất thường (hồng, xám, trắng), lấy bông quệt vào hoặc lấy đầu bút bi chạm vào không có cảm giác, bạn nên đến cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời. |
Từ năm 2008 đến nay, Hải Phòng chưa có bệnh nhân phong mới và cũng không còn bệnh nhân điều trị bằng đa hóa trị liệu. Toàn thành phố có 165 bệnh nhân trong diện quản lý, đang sinh sống với gia đình ở tại cộng đồng. Nhưng không vì thế mà công tác phòng chống phong bị lơ là, chủ quan. ThS.BS. Đào Mạnh Khoa cho biết, hàng quý, cán bộ của trung tâm kết hợp với cán bộ chuyên khoa da liễu của Trung tâm y tế quận, huyện và cán bộ phụ trách y tế xã, phường xuống địa bàn kiểm tra, giám sát và chăm sóc cho bệnh nhân phong ở cộng đồng. Tranh thủ những dịp như thế, ThS. Khoa thường có ý kiến trao đổi luôn với cán bộ chủ chốt cấp xã, đề nghị cán bộ xã quan tâm và lưu ý đến công tác phòng chống bệnh phong.
Muốn phòng chống phong hiệu quả cần nhiều yếu tố, nhưng theo ThS. Khoa, điểm mấu chốt nhất nằm ở 3 từ "không chủ quan". Bởi còn bệnh nhân phong là còn vi khuẩn phong và không loại trừ có những trường hợp đang trong giai đoạn ủ bệnh nên chưa phát bệnh được. Chính vì thế, Trung tâm Da liễu Hải Phòng vẫn luôn đặt nhiệm vụ phòng chống bệnh phong lên hàng đầu. Hàng năm, cán bộ y tế quận, huyện, xã, phường được giảng dạy cách khám, phát hiện bệnh nhân phong mới, điều trị bệnh phong bằng đa hóa trị liệu, chăm sóc bệnh nhân tàn tật tại nhà và giám sát nguồn lây. Để tránh tình trạng sót, lọt bệnh nhân, trung tâm tập huấn cho tất cả các bác sĩ làm việc tại các phòng khám đa khoa trên địa bàn hiểu về bệnh để trong trường hợp bệnh nhân không có dấu hiệu bệnh đặc trưng, đến khám tại các khoa khác, bác sĩ có thể nhận biết và chuyển bệnh nhân đến điều trị đúng chuyên khoa. Với những gia đình đã có người thân bị bệnh, khi các thành viên khác có dấu hiệu nghi ngờ, chính gia đình sẽ đưa bệnh nhân tới phòng khám da liễu gần nhất hoặc Trung tâm da liễu TP để khám bệnh, tư vấn và điều trị bằng đa hóa trị liệu tại nhà miễn phí nếu người đó mắc bệnh phong. Dù 2 năm nay chưa có bệnh nhân phong mới nhưng trung tâm vẫn chưa yên tâm. Để giám sát tỷ lệ mắc mới hiệu quả hơn, năm 2009, Trung tâm Da liễu Hải Phòng đã có sáng kiến khám sàng lọc cho người dân ở 10 xã đã từng có yếu tố dịch tễ về bệnh phong cao để đánh giá xem cụ thể tình hình dịch tễ học bệnh phong hiện nay thế nào, từ đó sẽ có những giải pháp tiếp theo cho phù hợp.
Ngoài đào tạo cho nhân viên y tế kiến thức về phòng chống bệnh phong, các hình thức tuyên truyền của Hải Phòng cũng rất phong phú. Trung tâm làm chương trình phát trên truyền hình Hải Phòng và viết bài đăng trên các phương tiện truyền thông của thành phố; Biên soạn tờ rơi có hình ảnh với các triệu chứng nhận biết rõ ràng phát tới hộ gia đình để nhân dân có hiểu biết đúng về bệnh phong và nếu ai có biểu hiện bệnh sẽ chủ động đến cơ sở y tế gần nhất để được khám và điều trị kịp thời, tránh bị tàn tật.
Hải Phòng hiện có 165 người bệnh phong đang được giám sát và chăm sóc tàn tật tại gia đình. 2 quận, huyện không có bệnh nhân phong là Cát Hải và Đồ Sơn.
Quỳnh Lam