Khi thời tiết chuyển từ nóng sang mát, nhiệt độ buổi sáng có xu hướng giảm, không khí khô hơn. Theo Đông y, đây là thời điểm cơ thể cần thích nghi với sự thay đổi của thời tiết, trong đó có việc điều chỉnh thời gian và cường độ tập luyện phù hợp.
1. Vì sao cần điều chỉnh cách tập luyện khi bước sang thu?
Trong quan niệm của Đông y, mùa thu thuộc hành Kim, tương ứng với tạng Phế. Phế chủ khí, có quan hệ mật thiết với hoạt động hô hấp và sự thích nghi của cơ thể với môi trường bên ngoài.
Đặc điểm thời tiết mùa thu là hiện tượng 'táo' (khô), trong Đông y gọi là thu táo, có thể làm xuất hiện tình trạng khô ở da, niêm mạc, họng và đường hô hấp.
Bên cạnh đó, nhiệt độ giữa sáng sớm và ban ngày có thể chênh lệch khá rõ. Nếu vẫn duy trì thói quen tập luyện cường độ cao như những ngày hè nóng bức, cơ thể có thể dễ mệt mỏi, khó thích nghi với điều kiện thời tiết và vẫn có nguy cơ mất nước nếu vận động kéo dài. Vì vậy, khi bước sang đầu thu, nên điều chỉnh vận động theo nguyên tắc vừa sức, tăng dần cường độ, chú ý giữ ấm và điều hòa hơi thở, không nhất thiết phải tập thật nặng hoặc ra nhiều mồ hôi mới đạt được hiệu quả.
Đi bộ là một lựa chọn hình thức vận động đơn giản, dễ thực hiện và phù hợp với nhiều lứa tuổi. Ảnh: AI.
2. Thời điểm nào trong buổi sáng thích hợp để tập?
Nhiều người có thói quen thức dậy rất sớm để tập thể dục. Tuy nhiên, vào những ngày đầu thu, khi sáng sớm còn se lạnh, việc lựa chọn thời điểm tập cần căn cứ vào điều kiện thời tiết và thể trạng.
- Nên tập khi trời đã sáng và nhiệt độ bắt đầu dễ chịu hơn, thay vì tập ngay khi vừa thức dậy lúc nhiệt độ còn thấp. Khoảng 6-7 giờ sáng ở những ngày thời tiết ổn định có thể phù hợp đối với nhiều người; nếu trời lạnh, có gió hoặc mưa, có thể tập muộn hơn hoặc chuyển sang vận động trong nhà.
- Trước khi bắt đầu bài tập chính, nên dành khoảng 5–10 phút khởi động; có thể đi bộ chậm, xoay các khớp vai, khuỷu tay, cổ tay, hông, gối, cổ chân và thực hiện các động tác kéo giãn nhẹ. Khởi động giúp cơ thể chuyển dần từ trạng thái nghỉ sang vận động.
3. Những hình thức vận động phù hợp theo Đông y
Theo nguyên tắc dưỡng sinh của Đông y, các hình thức vận động với các động tác nhẹ nhàng, chậm rãi, phối hợp với hơi thở và khả năng tập trung khá phù hợp với thời tiết đầu thu.
- Đi bộ là một lựa chọn đơn giản, dễ thực hiện và phù hợp với nhiều lứa tuổi. Có thể đi bộ khoảng 20–40 phút tùy thể trạng, duy trì tốc độ vừa phải, không cần cố gắng đến mức thở gấp hoặc kiệt sức.
- Thái cực quyền và khí công chú trọng sự phối hợp giữa vận động, hơi thở và tinh thần. Các động tác thường được thực hiện chậm, mềm mại, có thể phù hợp với người trung niên và người cao tuổi nếu được hướng dẫn đúng cách.
- Ngoài ra, các bài dưỡng sinh, kéo giãn cơ, yoga nhẹ nhàng cũng có thể được lựa chọn. Người ít vận động hoặc có bệnh lý cơ xương khớp nên lựa chọn bài tập phù hợp với khả năng, tránh những động tác gây đau hoặc tạo áp lực quá mức lên khớp và cột sống.
Điều quan trọng là duy trì vận động đều đặn, không nên tập quá sức trong một buổi rồi nghỉ nhiều ngày.
4. Hít thở thế nào để dưỡng phế?
Trong dưỡng sinh Đông y, điều hòa hơi thở là một nội dung quan trọng, khi tập luyện, có thể chú ý hít vào bằng mũi, thở ra từ từ, duy trì nhịp thở đều và tự nhiên.
Có thể bắt đầu bằng bài tập đơn giản: Ngồi hoặc đứng thẳng, thả lỏng vai và cổ, hít vào chậm qua mũi, sau đó thở ra nhẹ nhàng; thực hiện khoảng 5-10 nhịp, không cố gắng hít thật sâu hoặc nín thở kéo dài.
Khi phối hợp với vận động, cần để hơi thở đi theo nhịp của động tác, tránh gắng sức làm rối loạn nhịp thở. Nếu cảm thấy chóng mặt, khó chịu, đau ngực hoặc khó thở bất thường, cần dừng tập và nghỉ ngơi.
Lưu ý rằng, các bài tập hô hấp không thay thế việc điều trị đối với người mắc bệnh lý hô hấp. Người có bệnh phổi hoặc bệnh tim mạch nên lựa chọn mức độ vận động phù hợp và tham khảo ý kiến nhân viên y tế khi cần thiết.
5. Những điều nên tránh khi tập vào buổi sáng đầu thu
- Một trong những điều cần lưu ý là không nên tập khi thời tiết quá lạnh, có gió mạnh hoặc mưa ẩm. Đặc biệt, người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh mạn tính nên thận trọng hơn khi tập ngoài trời vào sáng sớm.
- Không nên vừa ngủ dậy đã thực hiện ngay các bài tập mạnh. Cơ thể cần được khởi động và làm nóng dần trước khi tăng cường độ vận động.
- Cũng không nên tập đến mức ra quá nhiều mồ hôi, thở gấp hoặc kiệt sức.
- Sau khi tập, không nên ngồi hoặc đứng ngay trước luồng gió lạnh, quạt mạnh; đồng thời tránh để quần áo ẩm mồ hôi quá lâu. Việc thay đổi nhiệt độ cơ thể đột ngột có thể khiến cơ thể khó chịu, đặc biệt ở những người nhạy cảm với thời tiết.
6. Sau khi tập nên làm gì?
Sau khi hoàn thành bài tập, nên đi bộ nhẹ hoặc thả lỏng khoảng 5 phút và điều chỉnh nhịp thở trước khi kết thúc hoàn toàn buổi tập.
Sau đó, lau khô mồ hôi, thay quần áo nếu bị ẩm và giữ cơ thể ở nhiệt độ dễ chịu; có thể uống nước, ưu tiên nước ở nhiệt độ phù hợp thay vì uống quá lạnh ngay sau khi vận động.
Bữa sáng sau tập cũng cần bảo đảm đầy đủ dinh dưỡng, phù hợp với tuổi, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe. Bên cạnh tập luyện, ngủ đủ giấc, ăn uống điều độ và giữ tinh thần thư thái cũng là những yếu tố quan trọng trong dưỡng sinh.
Tóm lại, khi bước sang đầu thu, không cần thay đổi hoàn toàn thói quen tập luyện mà chỉ cần điều chỉnh thời gian, cường độ và cách tập cho phù hợp. Vận động vừa sức, chú trọng khởi động, điều hòa hơi thở và giữ ấm sau tập sẽ giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với thời tiết chuyển mùa.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
