Như Sức khoẻ&Đời sống đã đưa tin, GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia vừa ban hành "Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho người bệnh ung thư" nhằm chuẩn hóa công tác chăm sóc dinh dưỡng trong các cơ sở khám, chữa bệnh, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm tỷ lệ biến chứng, tử vong ở người bệnh ung thư.
Hướng dẫn có sự tham gia biên soạn của các chuyên gia dinh dưỡng tại Bệnh viện K.
"Đây được xem là một bước tiến mang tính chiến lược, từ sàng lọc, đánh giá đến can thiệp dinh dưỡng dựa trên nền tảng bằng chứng khoa học cập nhật, tạo sự đồng bộ chặt chẽ giữa tất cả các cơ sở y tế trên toàn quốc"- TS.BS. Hoàng Việt Bách, Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện K nói.
Giá trị cốt lõi của hướng dẫn không chỉ dừng lại ở các phác đồ chuyên môn thuần túy, mà mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc: Thay đổi tư duy của cả thầy thuốc lẫn cộng đồng để khẳng định dinh dưỡng là một phương thức điều trị thiết yếu.
Mục tiêu hàng đầu là đảm bảo mọi người bệnh ung thư tại Việt Nam đều được tiếp cận chăm sóc dinh dưỡng bài bản, chủ động ngay từ đầu, đánh giá nguy cơ suy dinh dưỡng ngay từ khi chẩn đoán, đồng thời có kế hoạch ăn uống và hỗ trợ dinh dưỡng phù hợp trong suốt quá trình điều trị.
Không đảm bảo dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị
Theo TS.BS. Hoàng Việt Bách, dù có vai trò đặc biệt quan trọng, thực tế hiện nay cho thấy tỷ lệ bệnh nhân ung thư bị sụt cân hoặc suy dinh dưỡng trong quá trình điều trị vẫn ở mức báo động, dao động từ 50% đến 80%.
Đây là một thách thức vô cùng lớn đối với các bác sĩ lâm sàng. Đáng chú ý, suy dinh dưỡng trong ung thư không chỉ biểu hiện qua số cân nặng hao hụt nhìn thấy bằng mắt thường, mà nguy hiểm hơn, nó ẩn giấu dưới tình trạng mất khối cơ nghiêm trọng, giảm sức mạnh cơ bắp và suy giảm chức năng toàn cơ thể.
Một suất ăn theo chế độ ăn bệnh lý ung bướu tại Bệnh viện K.
Chuyên gia cho hay, nhiều bệnh nhân nhìn bề ngoài vẫn có thể thừa cân hoặc béo phì, nhưng thực tế đã bị suy giảm khối cơ nghiêm trọng. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiến hành sàng lọc nguy cơ dinh dưỡng ngay từ thời điểm chẩn đoán, thay vì đợi đến khi thể trang suy kiệt, gầy yếu mới tẩm bổ như suy nghĩ của không ít người bệnh.
"Nguy cơ suy dinh dưỡng hiện hữu ở hầu hết các loại bệnh lý ác tính, song ghi nhận tỷ lệ cao nhất ở nhóm bệnh nhân ung thư đường tiêu hóa (như ung thư thực quản, dạ dày, đại trực tràng, tụy, gan), người bệnh vùng đầu cổ, phổi hoặc những trường hợp ở giai đoạn muộn, đã tiến xa hoặc di căn và phải điều trị kéo dài"- TS.BS. Hoàng Việt Bách, Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng.
Tình trạng suy dinh dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả lâm sàng. Khi thể trạng suy kiệt, cơ thể người bệnh sẽ rất khó dung nạp các đợt hóa - xạ trị hay phẫu thuật. Bệnh nhân suy dinh dưỡng phải đối mặt với nguy cơ nhiễm trùng cao hơn, vết thương chậm lành, tỷ lệ biến chứng sau phẫu thuật gia tăng và thời gian hồi phục kéo dài. Thậm chí, không ít trường hợp đã phải trì hoãn liệu trình điều trị do thể trạng không đảm bảo.
Phân tích sâu về nguyên nhân, các bác sĩ Bệnh viện K chỉ ra rằng đây là bài toán đa yếu tố xuất phát từ cả bệnh lý lẫn nhận thức:
Về mặt bệnh lý: Bản thân khối u kích thích phản ứng viêm mạn tính, làm thay đổi chuyển hóa tự nhiên của cơ thể, gây tăng tiêu hao năng lượng dẫn đến mất cơ. Song song đó, tác dụng phụ của hóa, xạ trị gây buồn nôn, nôn, chán ăn, thay đổi vị giác, khó nuốt khiến việc ăn uống trở nên khó khăn hơn với người bệnh.
Về phía người bệnh và gia đình: Sai lầm lớn đến từ những quan niệm kiêng khem cực đoan, sợ ăn nhiều sẽ "nuôi khối u", hoặc tự ý áp dụng các chế độ ăn truyền miệng thiếu căn cứ khoa học,... vô tình đẩy bệnh nhân vào tình trạng suy kiệt nhanh hơn do thiếu hụt dinh dưỡng trầm trọng.
Về phía cơ sở y tế: Trước đây, công tác sàng lọc và điều trị dinh dưỡng tại một số nơi chưa được triển khai đồng bộ. Tuy nhiên hiện nay, nhận thức về vai trò của dinh dưỡng trong thực hành lâm sàng đã thay đổi căn bản và ngày càng được các cơ sở điều trị chú trọng đặc biệt.
Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng với người bệnh, đặc biệt là người bệnh ung thư.
Suất ăn bệnh lý đúng đủ dinh dưỡng song hành cùng phác đồ đặc hiệu
Nhiều nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng người bệnh ung thư được đánh giá và can thiệp dinh dưỡng sớm có khả năng đáp ứng điều trị tốt hơn hẳn, giảm thiểu đáng kể các biến chứng, rút ngắn thời gian nằm viện, nâng cao chất lượng cuộc sống và cải thiện thời gian sống còn.
Dinh dưỡng giờ đây không còn đơn thuần là công tác chăm sóc nâng đỡ bên lề, mà đã chính thức trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược điều trị toàn diện dành cho người bệnh.
Mỗi ngày tại Bệnh viện K, các chuyên gia Khoa Dinh dưỡng lâm sàng sẽ tư vấn chế độ ăn bệnh lý cho người bệnh, đặc biệt áp dụng 100% với tất cả người bệnh sau phẫu thuật ung thư tiêu hóa.
Người bệnh được tư vấn chế độ dinh dưỡng cho bản thân, mỗi ngày nên bổ sung thực phẩm nào vào chế độ ăn; lượng ăn bao nhiêu là đủ... kèm theo đó là hướng dẫn vận động thể chất và hỗ trợ tâm lý tại khoa điều trị.
Tất cả những yếu tố này ngày càng cho thấy bệnh viện K chú trọng vào chăm sóc toàn diện cho người bệnh, nâng cao chất lượng dịch vụ, hiệu quả điều trị là ưu tiên hàng đầu cho mọi hoạt động.
Nhằm cụ thể hóa quyết định của Bộ Y tế, định hướng của Bệnh viện K trong thời gian tới sẽ tập trung triển khai đồng bộ các nội dung: Sàng lọc 100%, tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng cho toàn bộ bệnh nhân ngay từ thời điểm nhập viện;
Phối hợp đa chuyên khoa: Thiết lập quy trình liên kết chặt chẽ giữa bác sĩ điều trị, bác sĩ dinh dưỡng, điều dưỡng và các chuyên gia liên quan nhằm xây dựng kế hoạch dinh dưỡng cá thể hóa, tối ưu cho từng ca bệnh.
Đẩy mạnh truyền thông: Tăng cường các chương trình tư vấn, giáo dục sức khỏe và hướng dẫn người nhà thực hành dinh dưỡng đúng cách, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Mỗi ngày tại Bệnh viện K, các chuyên gia Khoa Dinh dưỡng lâm sàng sẽ tư vấn chế độ ăn bệnh lý cho người bệnh, đặc biệt áp dụng 100% với tất cả người bệnh sau phẫu thuật ung thư tiêu hóa.
Lời khuyên vàng từ chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng
TS.BS. Hoàng Việt Bách, Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng cho rằng, phần lớn bệnh nhân điều trị ung thư thường chỉ quan tâm tập trung vào các phương pháp điều trị đặc hiệu như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp miễn dịch hay điều trị đích...
Chỉ đến khi được các bác sỹ chia sẻ sâu hơn về quá trình điều trị và vai trò của dinh dưỡng mới dần hình thành thói quen ăn đúng, ăn đủ theo tư vấn của chuyên gia dinh dưỡng. Bởi nếu các phương pháp y khoa tiên tiến đóng vai trò chủ chốt, hướng tới loại bỏ tế bào ác tính, thì dinh dưỡng chính là nền tảng cốt lõi giúp người bệnh duy trì thể trạng, củng cố hệ miễn dịch nhằm đảm bảo sức khỏe tiếp nhận tối ưu các can thiệp đó.
Để tối ưu hóa hiệu quả điều trị, các bác sĩ Bệnh viện K đưa ra khuyến cáo quan trọng: Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan hoặc cắt bỏ hoàn toàn bất kỳ nhóm thực phẩm thiết yếu nào nếu không có chỉ định y khoa. Thực đơn hàng ngày cần duy trì sự đa dạng, cân đối, đặc biệt ưu tiên nhóm thực phẩm giàu năng lượng và giàu đạm (protein) để bảo vệ khối cơ, tăng cường khả năng hồi phục cơ thể.
Bác sĩ dinh dưỡng trò chuyện, tư vấn thêm với người bệnh điều trị tại Bệnh viện K.
Ngay khi nhận thấy các dấu hiệu cảnh báo như sụt cân, ăn uống kém, mệt mỏi kéo dài hoặc suy giảm sức cơ, người bệnh cần được đưa đến gặp bác sĩ dinh dưỡng để đánh giá sớm. Đối với người nhà, sự đồng hành, thấu hiểu và động viên tinh thần, không tạo áp lực tâm lý trong bữa ăn nhưng luôn nhạy bén trước các biểu hiện suy dinh dưỡng của người bệnh là những việc luôn cần chú ý.
