Năm 2009 là một năm với nhiều gặt hái trong lĩnh vực hoạt động văn hóa nghệ thuật. Không nhiều kỳ tích, không khởi đầu những show mới mang tính đột phá như những năm trước, nhưng trong sự định hình các show quen thuộc người ta thấy có những chuyển biến chiều sâu trong mọi lĩnh vực.
Điện ảnh: Nghịch cảnh nhiều giải thưởng
Là năm được mùa những gương mặt rất mới được khán giả yêu thích và giới chuyên nghiệp khẳng định như Tăng Thanh Hà (trong Đẹp từng centimet), Quỳnh Nga (trong Lập trình trái tim), Đỗ Nguyễn Lan Hà (trong Trái tim bé bỏng), Minh Hương (trong Đừng đốt) và một mới toanh thuộc thế hệ 8X - nữ đạo diễn Đặng Thái Huyền, phim Mười ba bến nước và cũng là năm khán giả nhắc nhiều đến nam diễn viên người Mỹ gốc Việt Dustin Nguyễn, người đảm nhận những vai diễn khó và hoàn thành nó một cách xuất sắc với diễn xuất chuyên nghiệp, nhiều cống hiến.
 Cảnh trong phim Đừng đốt. |
Âm nhạc: Nở rộ show diễn
Năm 2009 là năm kỷ niệm 50 năm của 3 Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia VN, Giao hưởng Nhạc Vũ kịch VN và Giao hưởng Nhạc viện Hà Nội. Cả 3 dàn nhạc đều có số nhạc công được đào tạo bài bản, hầu hết sinh ra và lớn lên trong các gia đình nghệ sĩ, gắn bó với môi trường nghệ thuật. Song, dù trình độ biểu diễn của cả 3 dàn nhạc kể trên đã đạt đến đẳng cấp nhất định, được khu vực đánh giá cao nhưng vẫn chưa được đón nhận của khán giả cả nước.
Trái với nhạc hòa tấu, nhạc rock có rất nhiều fan nhưng các rock show hàng năm lại ít mở. Song, năm 2009 là một năm ngoại lệ. Không hẹn mà lên, các show rock cùng dồn dập mở vào dịp cuối năm, đáp ứng phần nào sự mong mỏi của các fan rock.
Có lẽ đây là sự kiện được trông chờ nhất ngoài các chương trình lớn, mang tính nghệ thuật cao của Toyota, Henessy. Đêm Rock Xuyên màn đêm kết hợp cùng Tâng bóng nghệ thuật do Clearmen tổ chức, diễn ra những ngày cuối năm tại TP. HCM và Cung thể thao Quần Ngựa, Hà Nội. Rock show này có tầm cỡ, quy tụ đầy đủ các rock band "đinh" với các nhóm Rock Unlimited, Microwave, Prophecy, Siu Black, Ngũ Cung, Thủy triều đỏ, Recycle, Nuranium... của Rock Việt. Anh Khoa sau series rock show vẫn rất sung sức, các ca khúc nằm trong album mới sẽ được ca sĩ này tái thể hiện máu lửa trong đêm diễn. Các ngôi sao rock nữ như White Noiz, Minh Thư, Hải Yến... cũng góp nhiệt với các ca khúc sôi động. Đặc biệt và mới lạ, trong đêm diễn có cựu danh thủ Hồng Sơn "công chúa", ngôi sao bóng đá lừng danh của tuyển thủ Việt Nam. Hồng Sơn sẽ tái xuất tài năng bên cạnh Vô địch tâng bóng nghệ thuật châu Âu - cầu thủ gốc Việt The Man, làm nên nghệ thuật "giao thoa" có một không hai giữa rock và Tâng bóng nghệ thuật.
Năm 2009 cũng là năm có nhiều show diễn của các nhạc sĩ - nghệ sĩ tên tuổi: Đêm nhạc Phú Quang, Đêm nhạc Thanh Tùng, Đêm nhạc Lê Minh Sơn... cùng nhiều chương trình nghệ thuật của: NSƯT Minh Đức, kỷ niệm 40 năm Người chiến sĩ hát...
Một năm có nhiều sự trở về diễn trên sân khấu nước nhà của các tên tuổi Việt Nam đang nổi tiếng ở nước ngoài như: Đặng Thái Sơn, Nguyễn Bích Trà, Lê Phi Phi, Nguyễn Hoàng Linh...
Năm 2009, cũng đặc biệt với hoạt động âm nhạc mang tính cộng đồng: Những cuộc thi sáng tác ca khúc của ngành y tế, dầu khí... đã đem đến cho âm nhạc nước nhà một cách tiếp cận công chúng mới, sản sinh ra những tác phẩm mới có giá trị.
Hội họa
Hội họa Việt Nam năm qua dường như không có đột biến nhưng lại sôi nổi ở bề rộng. Các gallery của nhiều thành phố vẫn giữ nhịp hoạt động phong phú. Nhiều triển lãm tranh được mở không chỉ ở khu vực các họa sĩ đã thành danh mà còn ở khu vực các nhóm họa sĩ "tự do" và "tay ngang".
 Sơn mài của Lê Văn Thìn. |
Đặc biệt với triển lãm nhân kỷ niệm 64 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 (1945 - 2009). Hội Mỹ thuật VN tổ chức triển lãm Mỹ thuật khu vực I: Hội họa Hà Nội, triển lãm bao gồm 132 tác phẩm của 132 tác giả là hội viên Hội Mỹ thuật VN đang sinh sống và công tác tại Hà Nội. Những tác phẩm trưng bày tại triển lãm là những tác phẩm mới nhất của các tác giả sáng tác từ tháng 8/2008 - 8/2009, được sáng tác sau các chuyến đi thực tế, tham gia các trại sáng tác do Hội Mỹ thuật tổ chức.Triển lãm có nhiều tác phẩm có kích thước lớn, thể hiện công phu với nhiều bút pháp khác nhau, cho thấy các tác giả đã lao động hết mình để có tác phẩm tốt nhất chào mừng những ngày lễ lớn và bước vào thiên niên kỷ mới. Đây cũng là những tác phẩm chuẩn bị cho triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 2010.
Nếu có một thời các họa sĩ chỉ chú trọng vào sáng tác không "màng" đến thương mại nghệ thuật thì ngày nay không ít các họa sĩ trẻ không chỉ "phấn đấu" "ghim" tên tuổi của mình vào lịch sử hội họa mà còn có xu hướng "2 trong 1". Thương mại để nghệ thuật được cọ xát và giao thoa với thị hiếu, thị trường và giới hâm mộ. Ngược lại, nhờ thị trường mà tên tuổi của mình càng được biết đến nhiều hơn. Các họa sĩ trẻ còn vươn ra thế giới với những cuộc triển lãm gây ấn tượng và gần đây nhất là của tác giả Việt Nam tại Tokyo.
Triển lãm với gần 60 bức tranh của Nguyễn Thanh Bình và Đào Hải Phong, hai tác giả đang được nhiều gallery trong và ngoài nước mời gọi. Triển lãm do Câu lạc bộ Tokyo America đứng ra tổ chức mang tên Điểm đến của hòa bình. Những bức tranh sơn dầu miêu tả sinh động phong cảnh và cuộc sống đời thường của người dân VN mang đậm phong cách hội họa hiện đại.
Kiến trúc: Nhiều ý tưởng làm đẹp thành phố 1.000 năm
Nét nổi bật tập trung vào kiến trúc của Hà Nội, thành phố sắp kỷ niệm 1.000 năm tuổi và cũng là thành phố mở rộng diện tích trong năm 2009. Mặc dầu có rất nhiều công trình mới nguy nga, đồ sộ, thanh nhã, duyên dáng được dựng lên cùng với những khu phố cổ được gìn giữ, bảo tồn đã mang lại cho thành phố một vẻ đẹp mới. Nhưng theo ý kiến của những kiến trúc sư trẻ thì hiện tại nghệ thuật kiến trúc của ta hiện nay chưa thoát ra khả năng "nhại cổ" và "chia lô" thô thiển. Chúng ta cũng chưa có một chủ thuyết quy hoạch dẫn đường tạo tiền đề cho một công nghệ quy hoạch thích hợp. Cũng chưa định hình một phương pháp luận cải tạo, mở rộng và phát triển đô thị đủ sức thuyết phục. Sự thiếu vắng từ lâu một chủ thuyết quy hoạch dẫn đường khiến cho người dân không những không được hưởng lợi từ cấu trúc đô thị mạch lạc, khoa học, mà họ lại phải sống, tồn tại trong mạng cấu trúc đô thị lộn xộn, đứt gãy và ô nhiễm.
Tuy nhiên, năm 2009 là năm xuất hiện nhiều nhà đẹp, vườn đẹp, những không gian cảnh quan đẹp và nội thất đẹp. Đó là công của các kiến trúc sư song đồng thời cũng cho thấy thẩm mỹ của người dân, của cộng đồng đã bước thêm bước mới. Kiểu dáng nhà cũng khác, vật liệu xây dựng cũng khác, trang trí nội thất cũng khác đã là một điều mới. Mới hơn nữa là không ít khu dân cư đã cùng nhau thu hẹp diện tích sử dụng riêng để dành diện tích cho vườn hoa, cây cảnh và không gian chung...
Ngoài ra, có thể kể đến cuộc thi cuộc thi Ý tưởng quy hoạch và thiết kế đô thị khu vực Hồ Gươm và phụ cận. Tâm niệm của KTS trẻ Hoàng Thúc Hào, người có duyên với nhiều giải thưởng kiến trúc và vừa đoạt giải Nhì trong cuộc thi này, là "trả lại cho Hồ Gươm những gì vốn có". Một ý tưởng được đánh giá là "hiện thực nhất", ít "đập phá nhất" đã đem đến cho người mê nghệ thuật kiến trúc niềm hy vọng về một trung tâm Hà Nội mang vẻ đẹp xứng đáng với tinh thần và thẩm mỹ người Hà Nội.
Văn học: Hiếm những gương mặt nổi trội
Năm 2009 là năm nhiều tên tuổi mới của các nhà văn, nhà thơ trẻ xuất hiện nhưng chọn một tên tuổi nổi đình đám kiểu Nguyễn Ngọc Tư hay Vi Thùy Linh của những năm trước thì thật khó. Năm 2009 cũng là năm có nhiều đầu sách ra mắt bạn đọc. Trong đó nhiều cuốn gây được sự chú ý như: Sống khó hơn là chết, tiểu thuyết của Trung Trung Đỉnh; Lời nguyền thiêng, tập truyện ngắn của Thế Đức; Cô bé nhìn mưa, tự truyện của Đặng Thị Hạnh; Trần gian nhìn từ sau lưng, tập truyện ngắn của Nguyễn Hiệp; Tản mạn nghiệp văn, tiểu luận của Đinh Quang Tốn; Bài ca đẹp nhất trần gian, tập thơ của Pờ Sảo Mìn; Sương chưa tan làng trăng, tập truyện ngắn của Thu Loan; Sau đêm, tập thơ của Hữu Tiến; Cho tôi một vé về tuổi thơ, Nguyễn Nhật Ánh. Cùng các cuốn: Đàn bà, tiểu thuyết của Lý Lan; Mắt giấy, tập thơ của Nguyệt Phạm; Tiếng người, tiểu thuyết của Phan Việt; Không phải huyền thoại, tiểu thuyết của Hữu Mai; Song thoại với cái mới, tiểu luận của Irasara; Đừng múc cạn nỗi buồn, tập thơ của Nguyễn Thị Ánh Huỳnh; Người đọc, tác giả Bernhard Schlink (Đức) Lê Quang dịch; Nguyễn Du thơ chữ Hán của Vương Trọng...
Năm 2009 cũng là năm chuẩn bị cho Hội nghị Quốc tế giới thiệu văn học Việt Nam. Một hội nghị có tới 32 nước tham dự tại Hà Nội cùng 150 tác giả, đại biểu tham dự (mở vào ngày 05/01/2010)
Sân khấu: Thiếu hơi thở đương đại
Năm Kỷ Sửu qua đi với nhiều sự kiện lớn của hoạt động sân khấu (SK): Đại hội Hội nghệ sĩ SKVN lần thứ 7 và 3 đợt hội diễn SK chuyên nghiệp toàn quốc - kịch nói, cải lương và chèo. Nhưng cuộc dốc sức chạy đua cho những vở đi thi đã khiến SK năm 2009 chững lại, chỉ có thể coi SK 2009 như cái mốc để chuyển sang năm khác.
Các đoàn vẫn lặng lẽ hoạt động, vẫn đều đặn ra vở mới, nhưng không mấy thu hút được sự quan tâm của khán giả. SK sàn diễn vẫn là những nhân vật cũ, thậm chí là của hàng trăm năm trước đó. Điểm nổi rõ của SK 2009 là quá chú ý lịch sử, coi nhẹ đời sống xã hội. Ngay mấy vở đình đám nhất trong 2 đợt hội diễn là Anh hùng và mỹ nhân, Nỏ thần (kịch nói) và Hào khí Thăng Long (cải lương) thì câu chuyện vẫn là của những con người quá khứ. Tất nhiên là mượn xưa để nói nay, nhưng cách thức ấy dường như không mấy hiệu quả với khán giả của ngày hôm nay. Phải chăng vì thế mà khán giả quay lưng phán: SK lạc hậu với thời cuộc!
Vấn đề muôn thuở của SK còn tồn tại đến 2009 vẫn là vấn đề kịch bản. Đầu tư nhiều, nhưng hiệu quả kịch bản chưa cao, chưa định hướng và chưa có chế độ khuyến khích với những tác giả bản lĩnh dám xông vào những vấn đề nóng bỏng của cuộc sống thời hội nhập.
Tuy vậy SK năm qua cũng có những những tín hiệu đáng mừng. Đó là đội ngũ diễn viên có tiềm lực, đã xuất hiện những gương mặt đạo diễn trẻ có trình độ, có tâm huyết với nghề như Triệu Trung Kiên, Hoàng Quỳnh Mai, Đức Thịnh hoặc có những cuộc chơi "xả thân" vì nghệ thuật như NSUT Hồng Vân của SK xã hội hoá dám dồn tiền của, sức lực làm vở Nỏ thần tưng bừng để tham dự hội diễn - điều hiếm thấy ở SK xã hội hoá trong nhiều năm qua.
Dẫu vậy thì những đốm lửa này chưa đủ làm bừng lên diện mạo của cả nền SK. SK phải bám sát thế sự, tức là phải biết nhập cuộc. Nhưng đạo diễn đổ lỗi tác giả, tác giả đổ lỗi diễn viên, rồi cuối cùng tất cả đổ lỗi cho khán giả. Đại hội Hội Nghệ sĩ SK khoá 7 vừa bầu ra tân Chủ tịch hiện là Thứ trưởng Bộ VH,TT&DL, hy vọng SK 2010 sẽ khởi sắc.
Trần Thị Trường