Nghịch lý: No bụng nhưng đói vi chất
"Nạn đói tiềm ẩn" vi chất đang khiến trí tuệ và tầm vóc của nhiều trẻ ở vùng cao, vùng khó khăn bị bào mòn ngay trong giai đoạn vàng phát triển. Nếu trẻ em thành thị đang đối mặt với làn sóng thừa cân béo phì, thì tại các xã đặc biệt khó khăn, câu chuyện dinh dưỡng vẫn loay hoay ở mức sơ khai nhất.
Những cặp lồng cơm của học sinh tại các điểm trường vùng sâu vùng xa, vùng khó khăn dù đã có nhiều nỗ lực cải thiện, vẫn có những bữa ăn vắng bóng đạm động vật. Hình ảnh những đứa trẻ đến trường với nắm cơm nguội ăn kèm muối trắng, lạc rang hay chút măng rừng muối chua không phải là hiếm.
TS. Nguyễn Đỗ Vân Anh - Phụ trách Khoa Dinh dưỡng học đường và ngành nghề (Viện Dinh dưỡng) phân tích sâu về thuật ngữ "nạn đói tiềm ẩn". Theo đó, việc trẻ ăn nhiều cơm (tinh bột) có thể giúp lấp đầy dạ dày, xua tan cảm giác đói cồn cào tức thời. Tuy nhiên, cơ thể các em lại đang kêu cứu vì thiếu hụt trầm trọng các vi chất thiết yếu mà mắt thường không nhìn thấy được như sắt, kẽm, I-ốt và vitamin A. Sự thiếu hụt này không gây ra cái chết tức tưởi như nạn đói lương thực, nhưng nó âm thầm hủy hoại hệ miễn dịch, làm chậm quá trình tăng trưởng và quan trọng nhất là kìm hãm sự phát triển của não bộ.
Thực phẩm học sinh sử dụng mỗi ngày không chỉ ảnh hưởng đến thể lực trước mắt mà còn quyết định nền tảng sức khỏe lâu dài.
TS. Vân Anh cho biết não bộ trẻ học đường cần 25% năng lượng cơ thể nhưng liệu chúng ta đã đáp ứng đủ chưa? Một quan điểm sai lầm phổ biến mà nhiều phụ huynh mắc phải là cho rằng não bộ trẻ đã hoàn thiện sau 1.000 ngày đầu đời. TS. Vân Anh đã bác bỏ điều này và khẳng định: Giai đoạn học đường (từ 3 đến 19 tuổi) vẫn là chặng đường cực kỳ quan trọng để não bộ tiếp tục hoàn thiện cấu trúc, đặc biệt là các vùng liên quan đến tư duy, cảm xúc và kiểm soát hành vi.
Tiến sĩ đưa ra một con số biết nói: Dù trọng lượng não của trẻ ở lứa tuổi học đường chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể, nhưng nó lại tiêu thụ một nguồn năng lượng khổng lồ, lên tới 20 - 25% tổng năng lượng khẩu phần ăn cả ngày. Điều này cho thấy vai trò tối thượng của dinh dưỡng đối với trí lực.
Khi bữa ăn thiếu hụt Protein (chất đạm) để xây dựng cấu trúc tế bào thần kinh, thiếu Omega-3 để tăng cường kết nối và khả năng ghi nhớ, thiếu sắt để tạo máu nuôi não, hậu quả nhãn tiền là trẻ sẽ luôn trong trạng thái uể oải, mệt mỏi, kém tập trung trong giờ học.
"Nhiều phụ huynh thấy con học kém, hay cáu gắt thì vội quy kết con lười học, mải chơi. Nhưng thực tế sâu xa, nguyên nhân có thể đến từ việc não bộ của các con không được nuôi dưỡng đúng cách, các con không đủ nguyên liệu để vận hành cỗ máy trí tuệ của mình" - TS. Vân Anh chia sẻ đầy trăn trở.
Cơ hội cho những trẻ suy dinh dưỡng
Dinh dưỡng học đường không chỉ phục vụ cho việc học ngày hôm nay. TS. Vân Anh nhấn mạnh, đây là giai đoạn "cửa sổ cơ hội" thứ hai để trẻ bắt kịp đà tăng trưởng. Đặc biệt với những trẻ em vùng khó khăn đã từng bị suy dinh dưỡng thấp còi trong giai đoạn đầu đời, nếu được chăm sóc tốt bằng những bữa ăn học đường cân đối trong giai đoạn đi học, các em hoàn toàn có khả năng cải thiện tầm vóc và thể lực.
Ngược lại, nếu tiếp tục để "nạn đói tiềm ẩn" kéo dài, chúng ta sẽ bỏ lỡ vĩnh viễn cơ hội tối ưu hóa tiềm năng di truyền của trẻ. Việc đầu tư cho bữa ăn học đường, vì thế, không thể xem là một khoản chi phí tiêu dùng, mà phải được coi là khoản đầu tư chiến lược cho chất lượng nguồn nhân lực quốc gia trong tương lai.
