Mới đây, hình ảnh một suất ăn bán trú dành cho học sinh tiểu học được đăng trên một trang Facebook về TP Vinh, kèm câu hỏi mức giá 30.000 đồng/suất có hợp lý, thu hút sự quan tâm của nhiều phụ huynh.
Tại một số nhóm lớp, phụ huynh cũng phản ánh món ăn chưa ngon, khẩu phần chưa như kỳ vọng. Những phản ánh này cho thấy phía sau một bữa ăn bán trú là bài toán không đơn giản về giá, dinh dưỡng và an toàn thực phẩm.
Từ năm học 2026-2027, Trường Tiểu học Hà Huy Tập 2 sử dụng suất ăn do đơn vị bên ngoài cung cấp thay cho việc tổ chức nấu ăn tại trường. Ảnh: Song Hoàng.
Thay đổi cách tổ chức bữa ăn bán trú, phát sinh chi phí
Năm học 2026-2027, yêu cầu bảo đảm an toàn, chất lượng bữa ăn nội trú, bán trú trong các cơ sở giáo dục được đặt ra chặt chẽ hơn theo Chỉ thị 33/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Các trường phải chú trọng từ khâu lựa chọn đơn vị cung cấp thực phẩm, suất ăn, dịch vụ nấu ăn đến kiểm soát nguồn gốc, chất lượng nguyên liệu, điều kiện chế biến, vận chuyển, bảo quản thực phẩm, xây dựng thực đơn và kiểm soát dinh dưỡng.
Tại Nghệ An, thay đổi dễ nhận thấy trong năm học này là ngày càng nhiều trường chuyển từ tự tổ chức nấu ăn sang sử dụng suất ăn sẵn. Ở khu vực TP Vinh cũ, nếu năm học trước chỉ có 3 trường tiểu học và THCS triển khai phương án này thì năm nay có thêm 4 trường.
Học sinh Trường Tiểu học Vinh Phú 1 dùng bữa ăn bán trú tại trường. Ảnh: Song Hoàng
Trường Tiểu học Thành Vinh 2 là một trong số đó, do trường đang sửa chữa, xây dựng, không còn bếp ăn nên năm nay ký hợp đồng với một công ty cung ứng suất ăn nấu sẵn, phục vụ khoảng 1.200 học sinh bán trú mỗi ngày.
Theo bà Trần Việt Hà, Hiệu trưởng nhà trường, việc lựa chọn đơn vị cung ứng được cân nhắc kỹ, trong đó chú trọng công khai, minh bạch và tăng cường giám sát. Nhà trường thành lập nhóm gồm đại diện trường, giáo viên, Ban liên lạc và Hội cha mẹ học sinh để theo dõi bữa ăn.
Hằng ngày, hằng tuần, đơn vị cung ứng cập nhật thực đơn, thực phẩm và bữa ăn để phụ huynh có thể kiểm tra. "Nhà trường yêu cầu công ty cung cấp thực đơn hàng tuần, định lượng và giá trị dinh dưỡng của mỗi bữa ăn", bà Hà cho biết.
Tuy nhiên, theo bà Hà, thuê đơn vị cung ứng cũng làm tăng chi phí do phải tính thêm thuế, nhân công, vận chuyển và lợi nhuận của đơn vị cung cấp. Vì vậy, với cùng một mức tiền, suất ăn sẵn khó có thể đầy đặn như phương án trường tự tổ chức nấu ăn, vốn chủ yếu phục vụ học sinh.
Suất ăn bán trú được chuẩn bị cho học sinh tại một trường tiểu học ở Nghệ An. Ảnh: Song Hoàng.
Bài toán này cũng khiến Trường THCS Đặng Thai Mai chưa thể tổ chức bán trú dù khoảng 600 học sinh đăng ký. Sau hai tuần bước vào năm học mới, việc triển khai bán trú chậm khiến nhiều phụ huynh gặp khó khăn, bởi trường dạy học hai buổi/ngày trong hầu hết các ngày trong tuần.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Hiệu trưởng nhà trường, những năm trước trường tổ chức bữa ăn bán trú thông qua đấu thầu để lựa chọn đơn vị cung cấp. Năm nay, quy trình chưa thể thực hiện do vướng mức giá suất ăn theo quy định mới.
Quyết định 44/2026 của UBND tỉnh Nghệ An ban hành ngày 14/7/2026 quy định suất ăn trưa đối với học sinh THCS, THPT và giáo dục thường xuyên không quá 35.000 đồng/học sinh. Nhà trường cho rằng, mức này thấp so với mặt bằng chi phí tổ chức bữa ăn tại các trường khu vực thành thị và thấp hơn mức thực hiện những năm trước.
Đáng chú ý, mức 35.000 đồng không chỉ gồm tiền ăn mà còn phải tính cả chi phí tổ chức bán trú. Trong khi đó, năm học trước, chi phí tổ chức bán trú được phép thu riêng, tối đa 200.000 đồng/học sinh/tháng theo Nghị quyết 15/2022 của HĐND tỉnh.
Việc gộp các khoản chi phí vào mức tiền ăn mới khiến nhà trường gặp khó trong xây dựng phương án tổ chức bán trú và lựa chọn đơn vị cung ứng.
Bà Dương Thị Thu Yến, đại diện đơn vị cung ứng cho trường trong năm học trước, cho rằng nếu mức giá giảm từ 44.000 xuống 35.000 đồng/suất, đơn vị khó duy trì bữa ăn như trước mà phải giảm số lượng hoặc cắt món tráng miệng để ưu tiên chất lượng và nguồn gốc thực phẩm.
Tự nấu hay thuê nấu suất ăn, vẫn khó truy xuất nguồn thực phẩm
Không phải trường nào cũng lựa chọn mua suất ăn sẵn. Phần lớn trường học ở Nghệ An vẫn tự tổ chức nấu ăn bán trú tại trường và kiểm soát thực phẩm từ khâu đầu vào.
Trường Tiểu học Vinh Phú 1, phường Vinh Phú (Nghệ An), lựa chọn mô hình bếp ăn một chiều, trực tiếp ký hợp đồng với các đơn vị cung ứng thực phẩm. Theo bà Trần Thị Nga, Hiệu trưởng nhà trường, với cách làm này, trường chịu trách nhiệm trực tiếp trước cơ quan quản lý về toàn bộ quy trình tổ chức bữa ăn và bảo đảm an toàn thực phẩm. Từ tháng 8, trường xây dựng tiêu chí lựa chọn thực phẩm, công khai thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và lựa chọn đơn vị cung ứng theo hình thức chỉ định thầu.
Nhân viên bếp chuẩn bị suất ăn bán trú cho học sinh. Ảnh: Song Hoàng.
Ban đại diện cha mẹ học sinh, Thanh tra nhân dân và người phụ trách bán trú cùng tham gia khảo sát giá thị trường, đối chiếu với mức giá do các nhà cung ứng đưa ra trước khi lựa chọn.
Hiện trường ký hợp đồng với hơn 10 đơn vị cung ứng thực phẩm. Các đơn vị có quy mô khác nhau, từ doanh nghiệp, hợp tác xã đến các cơ sở cung ứng nhỏ, nhưng đều phải đáp ứng yêu cầu về hồ sơ, giấy tờ liên quan đến an toàn thực phẩm và chứng minh nguồn gốc sản phẩm. Dù vậy, theo bà Nga, kiểm soát an toàn thực phẩm vẫn là vấn đề khiến nhà trường lo lắng nhất.
"Không chỉ căn cứ vào giấy tờ, nhà trường yêu cầu các đơn vị cung ứng cam kết rõ về chất lượng, nguồn gốc thực phẩm, điều kiện vận chuyển và bảo quản. Nếu xảy ra sự cố liên quan đến chất lượng thực phẩm, trách nhiệm của nhà cung cấp cũng được quy định cụ thể trong hợp đồng và bản cam kết", bà Nga nói.
Việc kiểm soát nguồn gốc, chất lượng thực phẩm là một trong những yêu cầu được các trường chú trọng khi tổ chức bữa ăn bán trú. Ảnh: Song Hoàng.
Tại Trường Tiểu học Thành Vinh 4, cách tổ chức lại khác. Thay vì ký hợp đồng với nhiều đơn vị như những năm trước, năm nay trường chỉ ký với một đơn vị để cung cấp toàn bộ thực phẩm phục vụ bữa ăn bán trú. Theo bà Nguyễn Thị Quyên, Hiệu trưởng nhà trường, tập trung về một đầu mối giúp trường thuận lợi hơn trong quản lý, từ kiểm soát nguồn gốc, chất lượng thực phẩm đến giao nhận hằng ngày.
Khi chỉ có một đơn vị chịu trách nhiệm cung ứng, việc kiểm tra, đối chiếu hồ sơ cũng như xác định trách nhiệm khi có vấn đề phát sinh sẽ rõ ràng hơn. Yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ đặt lên vai nhà trường mà còn liên quan trực tiếp đến chính quyền địa phương trong việc tổ chức và quản lý bữa ăn bán trú.
Theo ông Nguyễn Văn Thông, Phó Chủ tịch UBND xã Nghi Lộc (Nghệ An), dù quy trình cung ứng thực phẩm ngày càng được siết chặt, nguy cơ mất an toàn thực phẩm vẫn luôn hiện hữu. Trong bối cảnh thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, công tác tổ chức và quản lý bán trú cũng đặt ra những thách thức mới đối với chính quyền địa phương và các nhà trường.
"Thực tế các nhà trường đều ký hợp đồng và có cam kết của các bên liên quan nhưng việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm vẫn rất khó khăn", ông Thông nói. Tại xã Nghi Lộc, chính quyền địa phương đã phân công cán bộ phụ trách triển khai bán trú, đồng thời yêu cầu các trường phát huy vai trò giám sát của phụ huynh học sinh để hạn chế thấp nhất những rủi ro có thể xảy ra.
Với bữa ăn bán trú, một hợp đồng chặt chẽ hay bộ hồ sơ đầy đủ mới chỉ là bước đầu. Điều phụ huynh quan tâm hơn cả vẫn là thực phẩm được đưa vào trường từ đâu, được kiểm soát thế nào và có bảo đảm an toàn khi đến bàn ăn của học sinh hay không.
Theo ông Nguyễn Văn Khoa, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, Nghệ An, trong năm học này, Sở yêu cầu các cơ sở giáo dục tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể, khu vực chế biến, trường bán trú, nội trú, căng tin và các đơn vị cung cấp suất ăn.
Các trường phải kiểm soát chặt nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng thực phẩm, chỉ tiếp nhận nguyên liệu và suất ăn từ những tổ chức, cá nhân đủ điều kiện.
Việc kiểm tra, giám sát phải được thực hiện thường xuyên, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu và từng cá nhân ở mỗi khâu, không để nguy cơ mất an toàn thực phẩm kéo dài hoặc tái diễn.
