Khi cập nhật tin tức trở thành thói quen khó bỏ
Mở điện thoại để xem một tin nhắn, rồi vô thức lướt thêm vài video, dự định kiểm tra tin tức trong ít phút nhưng khi ngẩng lên, thời gian đã trôi qua lâu hơn dự kiến. Với nhiều người trẻ, việc dành hàng giờ trên điện thoại đôi khi bắt đầu từ những thao tác rất đơn giản như vậy.
Điện thoại hiện diện trong nhiều khoảng thời gian của cuộc sống, từ lúc thức dậy, trên đường đi học đến những phút nghỉ ngơi cuối ngày. Tin tức, video giải trí, bài đăng của bạn bè và các nội dung được đề xuất nối tiếp nhau, khiến người dùng dễ bị cuốn vào dòng thông tin ngay cả khi không có mục đích tìm kiếm cụ thể.
Những gì xuất hiện trên bảng tin không hoàn toàn do người dùng lựa chọn. Các thuật toán liên tục phân tích lịch sử xem, lượt thích, thời gian dừng lại và hành vi tương tác để đề xuất nội dung phù hợp với sở thích. Điều này giúp việc tiếp cận thông tin trở nên thuận tiện hơn, nhưng có thể khiến người dùng ít tiếp xúc với những góc nhìn khác biệt, dần bị giới hạn trong những nội dung quen thuộc.
TS. Đỗ Anh Đức, Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, việc liên tục tiếp nhận thông báo có thể dẫn đến tình trạng phân mảnh chú ý.
TS Đức nhấn mạnh: "Sự gián đoạn không chỉ nằm ở vài giây kiểm tra điện thoại mà còn ở thời gian và nỗ lực cần thiết để khôi phục mạch suy nghĩ ban đầu".
Khi đang đọc một bài báo nhưng liên tục bị ngắt quãng bởi thông báo từ Facebook, TikTok, Instagram hay các ứng dụng nhắn tin, người dùng phải liên tục chuyển đổi sự chú ý. Lâu dần, thói quen tiếp nhận thông tin nhanh, ngắn và liên tục chuyển từ nội dung này sang nội dung khác có thể khiến người trẻ thiếu kiên nhẫn với những vấn đề đòi hỏi đọc sâu, suy nghĩ và phân tích.
Không chỉ ảnh hưởng đến khả năng tập trung, việc tiếp nhận quá nhiều nội dung trong thời gian ngắn còn đặt ra vấn đề về khả năng đánh giá thông tin. Khi đứng trước hàng loạt tin tức, video và bình luận, người dùng đôi khi dựa vào lượt xem, lượt chia sẻ hay tiêu đề hấp dẫn để xác định mức độ đáng tin cậy, thay vì kiểm tra nguồn tin và bằng chứng. TS. Đỗ Anh Đức lưu ý: "Một video có hàng triệu lượt xem không đồng nghĩa với việc nội dung đó chính xác".
TS Đức cho rằng, điều đáng lo ngại không chỉ là việc người trẻ tiếp nhận quá nhiều thông tin, mà còn là nguy cơ nhầm lẫn giữa mức độ phổ biến và giá trị xác thực của thông tin. Trong môi trường mà bất kỳ nội dung nào cũng có thể nhanh chóng lan truyền, khả năng kiểm chứng trở thành kỹ năng không thể thiếu.
Nhiều người trẻ dành phần lớn thời gian để xem điện thoại. Ảnh minh hoạ, nguồi: Tạo bằng AI
Khi người trẻ chủ động rời khỏi màn hình
Trước nhịp cập nhật dồn dập, một số người trẻ bắt đầu tìm cách điều chỉnh thói quen sử dụng điện thoại. Người tắt thông báo từ những ứng dụng không cần thiết, người đặt giới hạn thời gian lướt mạng mỗi ngày, người thử tạm ngừng sử dụng một nền tảng trong vài ngày để "thải độc số".
Không phải ai sử dụng lựa chọn này cũng muốn từ bỏ công nghệ. Điện thoại vẫn cần thiết cho học tập, công việc và liên lạc. Điều họ muốn thay đổi là thói quen liên tục kiểm tra màn hình, kể cả khi không có thông tin nào thực sự cần thiết.
Thay vì mở điện thoại mỗi khi có khoảng trống, một số người lựa chọn dành thời gian cho việc đọc sách, vận động, gặp gỡ bạn bè hoặc đơn giản là nghỉ ngơi mà không bị gián đoạn bởi những thông báo mới.
Việc cập nhật tin tức cũng được điều chỉnh theo hướng có chọn lọc hơn, tập trung vào những nguồn và nội dung thực sự cần thiết.
Nhìn nhận về xu hướng này, TS. Đỗ Anh Đức cho rằng "thải độc số" không nên chỉ được xem là một trào lưu sống lành mạnh hay một cách giải trí mới. Ở góc độ truyền thông, đây còn là phản ứng của người dùng trước tình trạng quá tải thông tin và sự hiện diện ngày càng sâu của các nền tảng số trong đời sống cá nhân.
"Có một nghịch lý trong môi trường truyền thông hiện nay, chúng ta có nhiều công cụ để kết nối hơn bao giờ hết, nhưng không phải lúc nào cũng có cảm giác làm chủ được việc kết nối của mình", TS Đức nói.
Thực tế, ngay cả khi không có thông báo mới, nhiều người vẫn có thói quen chủ động mở điện thoại để kiểm tra xem có điều gì vừa xuất hiện. Việc cập nhật đôi khi không còn xuất phát từ một nhu cầu cụ thể mà trở thành phản xạ thường xuyên.
Bởi vậy, theo TS. Đỗ Anh Đức, khi người trẻ chủ động tắt thông báo, giới hạn thời gian sử dụng điện thoại hoặc tạm rời xa mạng xã hội, đó cũng là dấu hiệu cho thấy họ đang muốn giành lại quyền kiểm soát sự chú ý và thời gian của chính mình.
Nhiều bạn trẻ lựa chọn ngưng sử dụng các ứng dụng tin tức để "thải độc số". Ảnh: Chụp màn hình
Làm chủ kết nối, tìm lại cân bằng trong dòng chảy thông tin
Giảm thời gian sử dụng điện thoại chỉ là bước đầu của "thải độc số". Để duy trì sự cân bằng, mỗi người cần thay đổi cách tiếp nhận thông tin, thay vì chỉ tạm ngừng sử dụng mạng xã hội rồi quay lại thói quen cũ.
Theo TS. Đỗ Anh Đức, điều quan trọng không phải là từ bỏ công nghệ mà là chuyển từ trạng thái tiếp nhận thụ động sang chủ động lựa chọn. "Tắt thông báo có thể là bước đầu, nhưng xây dựng được thói quen lựa chọn nội dung, thời điểm và mục đích sử dụng mới là điều có ý nghĩa lâu dài", TS Đức nhấn mạnh.
Người dùng có thể bắt đầu bằng việc giới hạn những thông báo không cần thiết, dành thời gian cố định trong ngày để cập nhật tin tức và ưu tiên các nguồn thông tin chính thống, đáng tin cậy. Với những nội dung quan trọng hoặc gây tranh cãi, cần kiểm tra nguồn tin, đối chiếu thông tin trước khi tiếp nhận và chia sẻ.
Bên cạnh đó, người trẻ cần rèn luyện khả năng đọc sâu và tư duy phản biện, không chỉ phụ thuộc vào video ngắn hay những nội dung xuất hiện trên bảng tin mạng xã hội.
TS. Đỗ Anh Đức cho rằng: "Trong môi trường truyền thông dư thừa thông tin, năng lực quan trọng không phải đơn thuần là tìm kiếm hay tiếp cận thông tin, mà hơn thế, cần biết dừng lại, suy nghĩ và đánh giá thông tin".
"Thải độc số" vì thế không đồng nghĩa với việc rời bỏ công nghệ, mà là học cách sử dụng công nghệ có chọn lọc và giữ quyền chủ động trước dòng chảy thông tin.
