Bộ Y tế đã ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho người bệnh ung thư theo Quyết định 1768/QĐ-BYT nhằm chuẩn hóa công tác chăm sóc dinh dưỡng trong các cơ sở khám, chữa bệnh, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm tỷ lệ biến chứng, tử vong ở người bệnh ung thư.
Theo hướng dẫn do GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia ký ban hành, ung thư thư hiện là một trong những gánh nặng bệnh tật và tử vong hàng đầu trên toàn thế giới cũng như tại Việt Nam.
TS Dương Huy Lương- Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh chủ trì cuộc họp Hội đồng chuyên môn về dinh dưỡng lâm sàng.
Bên cạnh các tác động trực tiếp của bệnh lý, suy dinh dưỡng, suy giảm khối cơ và suy mòn là những tình trạng thường gặp, ảnhhưởng đáng kể đến khả năng đáp ứng điều trị, làm tăng nguy cơ biến chứng, kéo dài thời gian nằm viện và giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Ngày nay, dinh dưỡng lâm sàng được xem là một thành phần thiết yếu trong điều trị toàn diện người bệnh ung thư.
Việc sàng lọc nguy cơ dinh dưỡng, đánh giá tình trạng dinh dưỡng, can thiệp kịp thời và theo dõi liên tục trong suốt quá trình điều trị có vai trò quan trọng trong việc cải thiện kết quả điều trị và nâng cao chấtlượng chăm sóc người bệnh.
Nhằm hỗ trợ các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh triển khai thống nhất hoạt động dinh dưỡng lâm sàng trong ung thư cho người bệnh trưởng thành, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh tổ chức biên soạn tài liệu "Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho người bệnh ung thư".
Tài liệu được xây dựng trên cơ sở tổng hợp các bằng chứng khoa học hiện hành, tham khảo các khuyến cáo quốc tế uy tín và kinh nghiệm thực tiễn của các chuyên gia trong lĩnh vực ung thư, dinh dưỡng lâm sàng và các chuyên ngành liên quan.
Nội dung tài liệu tập trung vào các vấn đề trọng tâm trong thực hành dinh dưỡng ung thư, bao gồm sàng lọc, đánh giá và chẩn đoán tình trạng dinh dưỡng; xác định nhu cầu dinh dưỡng; các phương pháp điều trị dinh dưỡng; theo dõi, phòng ngừa và xử trí các biến chứng liên quan cũng như hỗ trợ dinh dưỡng trong các tình huống lâm sàng thường gặp.
Theo hướng dẫn này, suy dinh dưỡng là tình trạng phổ biến ở người bệnh ung thư do tác động của khối u, các rối loạn chuyển hóa và tác dụng phụ của các phương pháp điều trị như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc điều trị đích. Suy dinh dưỡng có thể làm giảm khả năng đáp ứng điều trị, kéo dài thời gian nằm viện, tăng nguy cơ nhiễm trùng và ảnh hưởng đến tiên lượng bệnh. Vì vậy, việc đánh giá, theo dõi và can thiệp dinh dưỡng cần được thực hiện sớm ngay từ khi người bệnh được chẩn đoán.
Hướng dẫn nhấn mạnh việc sàng lọc nguy cơ dinh dưỡng cho tất cả người bệnh ung thư bằng các công cụ đánh giá phù hợp. Sau khi sàng lọc, người bệnh có nguy cơ hoặc đã bị suy dinh dưỡng cần được đánh giá toàn diện về tình trạng dinh dưỡng, bao gồm cân nặng, chỉ số khối cơ thể (BMI), mức độ sụt cân, khối lượng cơ, khẩu phần ăn và các chỉ số cận lâm sàng liên quan. Trên cơ sở đó, nhân viên y tế xây dựng kế hoạch điều trị dinh dưỡng cá thể hóa cho từng người bệnh.
Về nguyên tắc điều trị, hướng dẫn khuyến khích ưu tiên dinh dưỡng qua đường miệng khi người bệnh còn khả năng ăn uống. Người bệnh cần được tư vấn chế độ ăn đầy đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất phù hợp với tình trạng bệnh lý và giai đoạn điều trị.
Trong trường hợp không thể đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng bằng chế độ ăn thông thường, có thể sử dụng các sản phẩm dinh dưỡng bổ sung đường uống. Nếu người bệnh không ăn đủ hoặc không thể ăn qua đường miệng, cần xem xét nuôi dưỡng qua ống thông tiêu hóa; dinh dưỡng đường tĩnh mạch chỉ được chỉ định khi đường tiêu hóa không hoạt động hoặc không sử dụng được.
Dinh dưỡng lâm sàng được xem là một thành phần thiết yếu trong điều trị toàn diện người bệnh ung thư.
Hướng dẫn cũng đề cập đến việc chăm sóc dinh dưỡng trong các tình huống đặc thù như người bệnh ung thư đầu cổ, ung thư đường tiêu hóa, người bệnh sau phẫu thuật, người bệnh đang hóa trị, xạ trị hoặc chăm sóc giảm nhẹ. Mỗi nhóm đối tượng có những yêu cầu riêng về năng lượng, protein và phương thức hỗ trợ dinh dưỡng nhằm hạn chế sụt cân, duy trì khối cơ và nâng cao khả năng dung nạp điều trị.
Bên cạnh đó, việc theo dõi định kỳ tình trạng dinh dưỡng, đánh giá hiệu quả can thiệp và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp với diễn biến bệnh được xác định là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình điều trị. Hướng dẫn là cơ sở chuyên môn để các cơ sở y tế triển khai hoạt động dinh dưỡng lâm sàng đồng bộ, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc và điều trị toàn diện cho người bệnh ung thư.
