Bộ Y tế đề xuất 18 tuổi được hiến tạng cho người trong gia đình, 25 tuổi cho người ngoài

20 năm, gần 11.200 ca ghép bộ phận cơ thể người thực hiện thành công, hàng nghìn cuộc đời hồi sinh

Tại dự thảo, Bộ Y tế cho biết qua 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển kỹ thuật ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam. 

Tính đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người, trong đó ghép thận là 9.969 ca; ghép gan là 1.005 ca; ghép tim có177 ca và ghép phổi 27 ca.

Tuy nhiên, Bộ Y tế cũng chỉ rõ hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác vẫn còn tồn tại, hạn chế cần được giải quyết, trước hết là thiếu hành lang pháp lý cho việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết tuần hoàn. Luật hiện hành chỉ cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não, trong khi trên thế giới năm 2024 tỷ lệ tạng hiến từ người sau khi chết tuần hoàn chiếm khoảng 28% tổng số tạng hiến;

Cùng đó, quy định về độ tuổi người hiến còn bất cập: không cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến sau khi chết; chưa có ngưỡng tuổi phù hợp đối với hiến máu; quy định độ tuổi hiến khi còn sống từ đủ 18 tuổi trở lên chưa đủ chặt chẽ để phòng ngừa mua bán mô, bộ phận cơ thể người trá hình;

Thiếu quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong toàn bộ hoạt động hiến, lấy, ghép và điều phối mô, bộ phận cơ thể người.

Ngoài ra, một số điều kiện đối với cơ sở y tế thực hiện ghép bộ phận cơ thể người không còn phù hợp (yêu cầu "đơn vị ghép thực nghiệm"; yêu cầu bắt buộc có chuyên gia giám định pháp y trong kíp xác định chết não);

Vấn đề nữa được Bộ Y tế chỉ ra là còn khoảng trống pháp lý về máu, tế bào và các sản phẩm từ tế bào, mô: Luật hiện hành loại trừ việc truyền máu, ghép tủy và chưa điều chỉnh thống nhất hoạt động hiến, lấy, ứng dụng tế bào gốc.

Đồng thời, chế độ, chính sách đối với người hiến còn nhiều bất cập; chưa có cơ chế tài chính rõ ràng cho hoạt động hồi sức, bảo quản, vận chuyển, xét nghiệm sàng lọc và điều phối mô, bộ phận cơ thể người.

Đề xuất các mức lứa tuổi được hiến mô, tạng, bộ phận cơ thể

Theo quy định hiện hành, người từ đủ 18 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, sau khi chết và hiến xác. Bộ Y tế đánh giá quy định này còn một số bất cập. 

Cụ thể, người từ đủ 18 tuổi có thể vẫn đang trong quá trình phát triển về thể chất, nhận thức, chưa ổn định về nghề nghiệp và thu nhập. Trong khi luật chưa phân định rõ trường hợp hiến giữa người có quan hệ gia đình và người không có quan hệ gia đình. 

Đặc biệt, theo Tổ chức Y tế thế giới, các vùng não liên quan khả năng phán đoán tiếp tục phát triển đến giữa độ tuổi 20, thận đạt chức năng tối đa ở 20-30 tuổi và suy giảm sau 40 tuổi. 

Người hiến thận 18-25 tuổi có nguy cơ bệnh thận mạn trong 20-30 năm sau cao hơn đáng kể (nguy cơ trọn đời ước tính 0,3-0,5% so với 0,03% ở dân số chung). Các cơ quan chuyên môn cũng khuyến cáo không hiến thận khi dưới 25 tuổi, trừ hiến cho người cùng huyết thống. 

Dẫn thông tin quốc tế, dự thảo cho biết một số cơ sở ghép tạng tại Mỹ cũng áp dụng ngưỡng 25 tuổi đối với người hiến cho người không quen biết hoặc không cùng huyết thống. Thực tế, hiện nay, ghép từ người hiến sống chiếm khoảng 94% tổng số ca ghép tại Việt Nam, tiềm ẩn nguy cơ mua bán, ép buộc. 

Vì thế, dự thảo đề xuất tách riêng điều kiện về độ tuổi đối với người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống. Cụ thể, người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến bộ phận cơ thể người khi còn sống cho người là thành viên gia đình. Người từ đủ 25 tuổi trở lên được hiến bộ phận cơ thể người khi còn sống cho người là không phải là thành viên gia đình.

Dự thảo cũng quy định các trường hợp được hiến mô, tế bào khi còn sống. Theo đó, người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến mô, tế bào; người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến tế bào hoặc mô có khả năng tái tạo để điều trị khi có sự đồng ý của người hiến và người đại diện; người dưới 15 tuổi có thể hiến tế bào hoặc mô có khả năng tái sinh để điều trị khi được người đại diện đồng ý.

Đối với hiến tinh trùng, dự thảo quy định nam từ đủ 20 tuổi trở lên; hiến noãn áp dụng với nữ từ đủ 18 tuổi trở lên. Cặp vợ chồng có phôi dư nhưng không còn nhu cầu sử dụng có thể hiến phôi.

Người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống được khám sức khỏe định kỳ và cấp BHYT miễn phí

Bên cạnh quy định về độ tuổi, dự thảo cũng đề xuất các quyền lợi dành cho người đã hiến mô, bộ phận cơ thể khi còn sống.

Theo đó, người đã hiến bộ phận cơ thể khi còn sống được chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí ngay sau khi thực hiện việc hiến bộ phận cơ thể người tại cơ sở y tế; được khám sức khỏe định kỳ miễn phí; được cấp thẻ BHYT miễn phí. 

Cùng đó, người đã hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cũng được ưu tiên ghép mô, bộ phận cơ thể người khi có chỉ định ghép của cơ sở y tế và được trao chứng nhận đã hiến mô, bộ phận cơ thể theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Người đã hiến mô, bộ phận cơ thể sau chết não, chết tuần hoàn và hiến xác được thực hiện chế độ tổ chức tang lễ, mai táng di hài; được trao chứng nhận đã hiến mô, bộ phận cơ thể theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Dự thảo giao Bộ trưởng Bộ Y tế phối hợp với các cơ quan liên quan quy định cụ thể về các quyền lợi này. Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định cụ thể chế độ tài chính về chăm sóc, phục hồi sức khỏe, khám sức khỏe định kỳ, cấp thẻ BHYt miễn phí cho người đã hiến bộ phận cơ thể và các nội dung liên quan.

Người con nghẹn ngào ký đơn hiến tạng của cha: 'Nếu bố không thể ở lại, xin hãy để một phần của bố tiếp tục sống...'

SKĐS - "Con người rồi ai cũng phải rời xa cuộc đời này. Nếu bố tôi không thể ở lại, thì hãy để một phần của bố tiếp tục sống trong cơ thể những người khác..."- đó là lời nghẹn ngào của anh Khánh khi ký vào đơn đồng ý hiến mô, tạng của cha tại Bệnh viện Thanh Nhàn.