Tăng cường thực thi nghiêm các quy định về phòng, chống tác hại thuốc lá
Nhằm tiếp tục tăng cường thực thi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá, Chiến lược quốc gia về Phòng, chống tác hại thuốc lá và đẩy mạnh triển khai Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội, Bộ Y tế đề nghị các Bộ, ngành, đoàn thể Trung ương phối hợp, chỉ đạo tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá năm 2026.
Theo đó, Bộ Y tế đề nghị các cơ quan, đơn vị tiếp tục phổ biến và chỉ đạo thực hiện nghiêm các quy định của Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá; đưa nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá vào kế hoạch hoạt động hằng năm; đưa quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc vào quy chế nội bộ của cơ quan, đơn vị.
Các cơ quan, đơn vị cần treo biển cấm hút thuốc tại các khu vực có quy định cấm theo Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá. Lãnh đạo các cơ quan, đơn vị cần gương mẫu thực hiện và yêu cầu cán bộ, công chức, viên chức, người lao động không hút thuốc lá tại nơi làm việc và các địa điểm có quy định cấm hút thuốc.
Hoạt động mít tinh hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá tại Việt Nam. Ảnh: Trần Minh
Đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức về tác hại thuốc lá, xử lý nghiêm vi phạm
Bộ Y tế đề nghị tiếp tục đẩy mạnh công tác truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá; phổ biến nội dung Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá, Chiến lược quốc gia về Phòng, chống tác hại thuốc lá và các quy định liên quan tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các văn bản hướng dẫn thực hiện.
Thông tin về tác hại của thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng cần được phổ biến tới công chức, viên chức, người lao động tại các cơ quan, đơn vị, qua đó góp phần nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi.
Đặc biệt, trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá mới ngày càng phổ biến trong giới trẻ, công tác truyền thông cần tập trung cung cấp thông tin khoa học, chính xác về nguy cơ đối với sức khỏe, đồng thời nâng cao trách nhiệm của gia đình, nhà trường, cơ quan, tổ chức trong việc bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trước tác hại của các sản phẩm này.
Bộ Y tế đề nghị các Bộ, ngành chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức kiểm tra, xử lý vi phạm về phòng, chống tác hại thuốc lá thuộc lĩnh vực được phân công phụ trách.
Các Bộ, ngành, tổ chức chính trị - xã hội cần thành lập các đoàn kiểm tra việc thực hiện Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá thuộc lĩnh vực được phân công theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP ngày 30/3/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế và các nghị định khác có liên quan đến lĩnh vực phòng, chống tác hại thuốc lá.
Đồng thời, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội và Nghị định số 90/2026/NĐ-CP của Chính phủ.
Nội dung kiểm tra việc thực hiện Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá cũng cần được lồng ghép vào kế hoạch kiểm tra hằng năm của các Bộ, ngành và tổ chức chính trị - xã hội.
Hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá
Bộ Y tế đề nghị các Bộ, ngành, đoàn thể Trung ương tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5 và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá từ ngày 25–31/5/2026.
Căn cứ điều kiện thực tế, các cơ quan, đơn vị có thể tổ chức mít tinh, hội thảo, hội nghị, cuộc thi và các hình thức truyền thông phù hợp khác; đồng thời treo băng-rôn, khẩu hiệu hưởng ứng tại trụ sở, cơ quan, đơn vị và các địa điểm phù hợp.
Các hoạt động nhằm tạo sự lan tỏa trong cộng đồng, nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá, khuyến khích người dân từ bỏ thuốc lá và xây dựng môi trường không khói thuốc.
Thuốc lá gây gánh nặng lớn về bệnh tật, kinh tế và môi trường
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) năm 2021, sử dụng thuốc lá đang gây ra gánh nặng bệnh tật và tử vong sớm tại Việt Nam, với hơn 100.000 ca tử vong do thuốc lá mỗi năm. Trong đó, khoảng 84.500 người tử vong mỗi năm do hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do tiếp xúc thụ động với khói thuốc.
Bên cạnh những tổn thất về sức khỏe, chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do sử dụng thuốc lá cũng rất lớn, ước tính khoảng 108 nghìn tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP năm 2022.
Việc sử dụng các sản phẩm thuốc lá không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng mà còn tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội, gây khó khăn cho việc thực hiện các mục tiêu y tế quốc gia cũng như các mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs) liên quan đến sức khỏe.
Thuốc lá cũng gây tác động đáng kể tới môi trường. Hằng năm, khoảng 5% diện tích rừng được sử dụng để trồng cây thuốc lá và lấy gỗ phục vụ sấy thuốc lá. Ước tính mỗi năm cần khoảng 18 tỷ cây xanh để làm củi sấy thuốc lá.
Bên cạnh đó, hoạt động sản xuất và sử dụng thuốc lá thải ra môi trường lượng lớn chất độc hại. Ước tính mỗi năm có khoảng 3.000–6.000 tấn formaldehyde, 12.000–47.000 tấn nicotine và khoảng 300–600 triệu kg chất thải độc hại từ các mẩu thuốc lá được thải ra môi trường.
Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng: Thách thức mới
Việt Nam hiện đang phải đối mặt với sự gia tăng nhanh chóng của các sản phẩm thuốc lá mới, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, trong đó đáng lo ngại là xu hướng sử dụng ngày càng tăng ở giới trẻ.
Ở người trưởng thành, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử tăng từ 0,2% năm 2015 lên 3,6% năm 2020, tập trung chủ yếu ở nhóm tuổi 15–24.
Nạn nhân nhập viện điều trị vì sử dụng thuốc lá điện tử. Ảnh: BV Nhi TW
Trong nhóm thanh thiếu niên, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử cũng tăng nhanh. Ở nhóm 13–17 tuổi, tỷ lệ này tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023. Đối với nhóm 13–15 tuổi, tỷ lệ sử dụng tăng từ 3,5% năm 2022 lên 8% năm 2023. Đáng lưu ý, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nữ giới từ 11–18 tuổi đạt khoảng 4,3% năm 2023.
Những con số trên cho thấy công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đang đứng trước những thách thức mới, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của các cấp, các ngành và toàn xã hội.
Việc tăng cường thực thi pháp luật, kiểm tra và xử lý nghiêm vi phạm, đồng thời đẩy mạnh truyền thông, giáo dục sức khỏe và xây dựng môi trường không khói thuốc sẽ là những giải pháp quan trọng nhằm giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên và các nhóm dễ bị tổn thương.
