Trải qua nhiều năm đồng hành cùng ngành y tế trong công tác dân số, chăm sóc sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình, Hội Kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ) Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng trong việc đưa các dịch vụ chăm sóc sức khỏe đến gần hơn với người dân, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa và các nhóm yếu thế.
Trong bối cảnh Luật Dân số năm 2025 sắp có hiệu lực cùng những thách thức mới như mức sinh thấp, già hóa dân số, mất cân bằng giới tính khi sinh và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng, Hội đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ để thích ứng với tình hình mới.
Nhân dịp Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031, phóng viên Báo SK&ĐS đã có cuộc trao đổi với Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên về vai trò, định hướng phát triển và những kỳ vọng đối với Hội trong giai đoạn tới.
Thưa Thứ trưởng, ông đánh giá như thế nào về vai trò và những đóng góp của Hội KHHGĐ Việt Nam trong công tác dân số, chăm sóc sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình thời gian qua?
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Có thể khẳng định, nhiệm vụ trọng tâm của Hội KHHGĐ Việt Nam là chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục và kế hoạch hóa gia đình. Với nhiệm vụ trọng tâm đó, trong nhiều năm qua, Hội đã trở thành một trong những Tổ chức quan trọng trong lĩnh vực Dân số nói riêng và ngành Y tế nói chung trong việc triển khai các chương trình tại cộng đồng.
Điều đáng ghi nhận là Hội không chỉ tham gia tuyên truyền, vận động mà còn trực tiếp cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản cho người dân, đặc biệt ở các khu vực khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Thông qua hệ thống phòng khám, đội dịch vụ lưu động và mạng lưới tuyên truyền viên; Hội đã góp phần nâng cao nhận thức, giảm tình trạng mang thai ngoài ý muốn và cải thiện chất lượng dân số.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên.
Bên cạnh đó, Hội còn hỗ trợ hiệu quả các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như thanh thiếu niên, phụ nữ nghèo, lao động di cư và người yếu thế. Những hoạt động này mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, giúp giảm bất bình đẳng trong chăm sóc sức khỏe; Trong bối cảnh nguồn lực Nhà nước chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân thì sự tham gia của Hội KHHGĐ Việt Nam đã giúp ngành Y tế mở rộng độ bao phủ dịch vụ, đưa chính sách đến gần hơn với người dân.
Theo ông, Hội KHHGĐ Việt Nam cần thay đổi như thế nào để đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với già hóa dân số, mức sinh chênh lệch và nhu cầu sức khỏe của thanh thiếu niên?
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Trong giai đoạn hiện nay, nhất là sau khi Luật Dân số năm 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2026 thì Hội KHHGĐ Việt Nam cần phải chuyển từ mô hình truyền thống sang một tổ chức xã hội chuyên sâu về dân số và phát triển, trong đó chú trọng sức khỏe sinh sản và chất lượng cuộc sống theo vòng đời.
Sự thay đổi này đòi hỏi phải đổi mới tư duy, phương thức tiếp cận. Trước các vấn đề lớn như mức sinh giảm thấp, mất cân bằng giới tính khi sinh, già hóa dân số và nhu cầu đa dạng của thanh thiếu niên, từ đó Hội cần chú trọng các nội dung sau:
- Với thanh thiếu niên: Chú trọng cung cấp kiến thức và dịch vụ thân thiện, giúp các em tiếp cận thông tin đúng trong môi trường an toàn, đồng thời định hình giá trị của việc kết hôn và sinh con vì tương lai bền vững.
- Với người cao tuổi: Mở rộng các hoạt động chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ tâm lý và đời sống tinh thần để thích ứng với già hóa dân số.
- Về chuyển đổi số: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để truyền thông, tư vấn trực tuyến, giúp tiếp cận của người dân, đặc biệt giới trẻ nhanh hơn, hiệu quả hơn.
- Về cơ chế hoạt động: Tiếp tục đổi mới, chuyên nghiệp hóa hoạt động của Hội; tăng cường phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các tổ chức quốc tế để huy động nguồn lực xã hội và nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.
Đâu là những ưu tiên trọng tâm của Hội KHHGĐ Việt Nam trong nhiệm kỳ mới nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tại cộng đồng, xin Thứ trưởng cho biết?
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Trong nhiệm kỳ mới, Hội phải lấy nâng cao chất lượng dân số làm trung tâm, lấy chuyển đổi số làm động lực và nhu cầu thực tiễn của người dân làm định hướng. Cụ thể:
- Rà soát đổi tên Hội phù hợp với xu thế phát triển hiện nay.
- Củng cố và tái cấu trúc mạng lưới tổ chức từ Trung ương đến địa phương để tăng khả năng tiếp cận của người dân ngay tuyến cơ sở.
- Đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua các nền tảng xã hội để tư vấn trực tuyến, ứng dụng chăm sóc sức khỏe cho người dân nhất là chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, chăm sóc sức khỏe sinh sản..
- Đổi mới cơ chế tài chính, giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn tài trợ truyền thống bằng cách đa dạng hóa đối tác và nguồn lực.
- Mở rộng quan hệ đối tác chiến lược để tranh thủ nguồn lực kỹ thuật và tài chính từ các tổ chức trong và ngoài nước.
- Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ về kỹ năng truyền thông, quản lý chương trình và năng lực ứng dụng công nghệ số.
Thứ trưởng kỳ vọng gì vào vai trò của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp như Hội KHHGĐ Việt Nam trong việc hỗ trợ ngành y tế thực hiện các mục tiêu dân số và phát triển bền vững?
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Các tổ chức xã hội – nghề nghiệp như Hội KHHGĐ Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy tiềm năng, thế mạnh của mình để thực sự trở thành "cánh tay nối dài" của Bộ Y tế trong công tác dân số và chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Các tổ chức xã hội nghề nghiệp có lợi thế rất lớn trong việc tiếp cận cộng đồng, nắm bắt nhu cầu thực tiễn của người dân và triển khai các hoạt động linh hoạt, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Trong nhiều trường hợp, tiếng nói của các tổ chức xã hội nghề nghiệp có sức lan tỏa và tạo sự đồng thuận trong cộng đồng rất hiệu quả, đây là điều mà các cơ quan quản lý nhà nước rất cần trong quá trình triển khai truyền thông chính sách.
Riêng Hội KHHGĐ Việt Nam tiếp tục nâng cao vai trò, vị thế của mình trong lĩnh vực bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; đồng thời tham gia tích cực hơn vào việc thực hiện các chương trình, chiến lược quốc gia về Dân số và Phát triển, chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình và bình đẳng giới.
Đặc biệt, Hội cần tham gia mạnh mẽ hơn đới với các vấn đề thách thức về dân số hiện nay như mức sinh thấp, già hóa dân số, mất cân bằng giới tính khi sinh, bình đẳng giới, phòng chống bạo lực trên cơ sở giới hay chăm sóc sức khỏe tâm thần cho thanh thiếu niên. Đây là những vấn đề không chỉ liên quan đến y tế mà còn tác động trực tiếp đến sự phát triển bền vững của đất nước.
Ngoài ra, Hội sẽ đóng vai trò cầu nối giữa người dân với các cơ quan quản lý, phản ánh những khó khăn, bất cập từ thực tiễn để cùng xây dựng chính sách phù hợp hơn và có tính khả thi cao. Khi có sự đồng hành chặt chẽ giữa Nhà nước và các tổ chức xã hội nghề nghiệp, hiệu quả của chương trình dân số và chăm sóc sức khỏe sẽ được nâng lên rõ rệt.
Trong nhiệm kỳ mới, Bộ Y tế sẽ có những hỗ trợ gì để Hội KHHGĐ Việt Nam phát huy tốt hơn nữa vai trò của mình?
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện để Hội KHHGĐ Việt Nam phát huy tốt hơn vai trò của mình trong công tác dân số và chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Bộ Y tế dự kiến giao Cục Dân số và các đơn vị liên quan trực thuộc Bộ Y tế xây dựng chương trình phối hợp với Hội KHHGĐ Việt Nam trong các hoạt động chăm sóc và nâng cao sức khỏe cho người dân trong đó tập trung cho chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục và kế hoạch hóa gia đình cho người dân tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế trong xã hội. Đây là những khu vực còn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế, nên rất cần sự tham gia tích cực và linh hoạt của các tổ chức xã hội nghề nghiệp, trong đó có Hội Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế sẽ phối hợp và hỗ trợ Hội trong công tác đào tạo, tập huấn chuyên môn, cập nhật kiến thức mới, nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ và nhân viên cung cấp dịch vụ thuộc hệ thống phòng khám của Hội. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sẽ là tiền đề để Hội nâng cao chất lượng dịch vụ, đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng đa dạng và khắt khe của người dân.
Ngoài ra, Bộ Y tế sẽ tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin, hỗ trợ chuyên môn và tạo điều kiện để Hội tham gia sâu hơn vào các chương trình, đề án liên quan đến dân số và phát triển; khuyến khích Hội chủ động nghiên cứu, đề xuất những sáng kiến, mô hình can thiệp mới phù hợp với bối cảnh thực tiễn để cùng ngành Y tế thực hiện hiệu quả các mục tiêu về dân số và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.
Trong bối cảnh nhiều thách thức mới đang đặt ra đối với công tác dân số; Bộ Y tế đánh giá rất cao vai trò đồng hành của Hội KHHGĐ Việt Nam và tin tưởng rằng với sự đổi mới, chủ động và sáng tạo, Hội sẽ tiếp tục có nhiều đóng góp tích cực hơn nữa đối với công tác chăm sóc bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.
Xin cảm ơn Thứ trưởng về cuộc trao đổi này!
