Bầu hòa giải viên vẫn là phương thức chủ đạo
Làm rõ cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo tiếp tục duy trì cơ chế bầu, đồng thời bổ sung hình thức chỉ định trong một số trường hợp. Đây là phương án nhằm kế thừa quy định hiện hành, đồng thời hài hòa giữa tính tự quản của cộng đồng với yêu cầu bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.
Toàn cảnh Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất sáng 10/8. Ảnh: Media Quốc hội
Theo Bộ trưởng, bản chất của hòa giải ở cơ sở là dân chủ, tự quản. Vì vậy, bầu hòa giải viên vẫn phải là phương thức chủ đạo để cộng đồng dân cư trực tiếp lựa chọn những người có uy tín, am hiểu phong tục, tập quán và được nhân dân tín nhiệm. Cơ chế này góp phần duy trì niềm tin của người dân, tránh hành chính hóa một thiết chế mang tính xã hội, tự nguyện.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy có những trường hợp khách quan không thể tổ chức bầu. Do đó, dự thảo bổ sung cơ chế chỉ định trong một số trường hợp để bảo đảm tổ hòa giải duy trì hoạt động thường xuyên, liên tục.
Bộ trưởng Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. Ảnh: Media Quốc hội
Về hình thức bầu, dự thảo thiết kế theo hướng linh hoạt, có thể lấy ý kiến bằng phiếu, biểu quyết công khai, bỏ phiếu kín hoặc biểu quyết trực tuyến. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu việc mở rộng hình thức lấy ý kiến qua môi trường mạng, đồng thời có thể quy định khoảng thời gian nhất định để người dân tham gia, thay vì phải thực hiện trong một thời điểm.
Bộ trưởng cho biết sẽ tiếp tục rà soát, làm rõ tiêu chuẩn hòa giải viên, trình tự bầu, tỷ lệ đại diện hộ gia đình tham gia và cách xác định kết quả bầu; những nội dung cần thiết sẽ quy định trong luật, còn vấn đề quá chi tiết có thể giao văn bản dưới luật hướng dẫn.
Làm rõ vụ việc được hòa giải và trường hợp phải dừng ngay
Về phạm vi hòa giải, nhiều đại biểu đề nghị phân định rõ những mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật nào được hòa giải và trường hợp nào không thuộc phạm vi này.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, về nguyên tắc, các mâu thuẫn, tranh chấp và một số hành vi vi phạm pháp luật có thể được hòa giải ở cơ sở, trừ trường hợp xâm phạm lợi ích quốc gia, vi phạm điều cấm hoặc đã đến mức phải xử lý hình sự, hành chính theo quy định.
Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: Media Quốc hội
Đối với những hành vi có dấu hiệu vi phạm nhưng tính chất, mức độ nguy hiểm thấp, chưa đủ điều kiện xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, pháp luật có thể cho phép hòa giải trong những điều kiện nhất định. Một số vụ việc liên quan đến bạo lực gia đình nhưng chưa gây hậu quả nghiêm trọng cũng có thể được khuyến khích hòa giải nhằm ngăn ngừa tái diễn, hàn gắn quan hệ gia đình.
Đặc biệt, dự thảo quy định rõ khi phát hiện hành vi nghiêm trọng, đe dọa tính mạng, sức khỏe hoặc xâm phạm bí mật nhà nước, hòa giải viên phải dừng ngay việc hòa giải. Trường hợp có cơ sở xác định vụ việc thuộc diện phải xử lý hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính, hòa giải viên phải báo cáo cơ quan có thẩm quyền, không chờ hết thời hạn hòa giải.
Đối với hòa giải trực tuyến, Bộ trưởng cho biết có ý kiến đề nghị không quy định, trong khi nhiều đại biểu đồng tình nhưng yêu cầu bổ sung nguyên tắc để bảo đảm chặt chẽ và phù hợp thực tế. Hình thức này không nên áp dụng cứng nhắc, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, nơi hạ tầng và thiết bị công nghệ còn hạn chế.
Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện quy định theo hướng ứng dụng công nghệ thông tin phải phù hợp điều kiện từng địa bàn, đồng thời xác định những nguyên tắc cần thiết ngay trong luật, bảo đảm hòa giải trực tuyến thực sự hỗ trợ người dân thay vì tạo thêm rào cản trong quá trình giải quyết mâu thuẫn tại cộng đồng.
