Phát biểu giải trình tại Quốc hội sáng 27/10 về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, cho biết dự thảo đề xuất mở rộng thêm 24 tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, đồng thời bổ sung 11 tội danh mới nhằm đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.
Toàn cảnh phiên thảo luận tại hội trường sáng 27/10. Ảnh: Media Quốc hội
Mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
Thay mặt Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc, trách nhiệm đối với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Tại phiên thảo luận tổ ngày 19/10/2026, có 123 lượt đại biểu phát biểu và 5 văn bản góp ý được gửi đến cơ quan soạn thảo.
Về phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, Bộ trưởng cho biết đa số đại biểu nhất trí với các nội dung sửa đổi, bổ sung. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cân nhắc việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với từng tội danh.
Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an phát biểu giải trình, làm rõ ý kiến ĐBQH nêu. Ảnh: Media Quốc hội
Theo Đại tướng Lương Tam Quang, việc mở rộng xuất phát từ yêu cầu thực tiễn phòng, chống tội phạm và hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội. Nhiều trường hợp lợi dụng doanh nghiệp thực hiện hành vi nguy hiểm, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân và các tổ chức nhưng chưa được quy định đầy đủ trong Bộ luật Hình sự. Khi đó, việc chỉ xử lý cá nhân có thể chưa bảo đảm tính răn đe và yêu cầu khắc phục hậu quả.
Dự thảo đề xuất bổ sung 24 tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, tập trung vào các nhóm tội mua bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, vi phạm trong kinh doanh thương mại, dịch vụ, môi trường, thực phẩm, ma túy, xâm phạm dữ liệu cá nhân, bảo hiểm, hóa đơn, chứng từ.
Bộ trưởng dẫn chứng, thời gian qua có trường hợp núp bóng doanh nghiệp để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản với số tiền lên tới hàng nghìn tỷ đồng, trong khi một số hành vi chỉ bị xử lý hành chính do chưa được điều chỉnh trong Bộ luật Hình sự.
Việc mở rộng trách nhiệm hình sự phải dựa trên tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, đồng thời quán triệt tinh thần Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính và xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, bình đẳng.
Bổ sung 11 tội danh mới, tăng cường phòng ngừa tội phạm từ sớm
Theo Bộ trưởng Bộ Công an, sự phát triển của công nghệ cao, công nghệ thông tin và các hoạt động kinh tế làm xuất hiện nhiều hành vi nguy hiểm mới, xâm phạm quyền, lợi ích của người dân, cơ quan, tổ chức nhưng chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự năm 2015.
Để khắc phục khoảng trống pháp lý, dự thảo bổ sung 11 tội danh mới, trong đó có tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa, thị trường tài sản mã hóa; tội tổ chức khai thác thủy sản trái phép nhằm góp phần tháo gỡ "thẻ vàng" IUU.
ĐBQH dự phiên thảo luận toàn thể tại hội trường sáng 27/10. Ảnh: Media Quốc hội
Dự thảo cũng bổ sung các tội xâm phạm an ninh mạng nhằm đáp ứng yêu cầu thực hiện Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng; tội phổ biến, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt theo khuyến nghị của FATF; tội thành lập, tham gia nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia để nội luật hóa Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.
Bên cạnh tăng cường xử lý, dự thảo tiếp tục kết hợp nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo thông qua hoàn thiện các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, xóa án tích; đồng thời xóa bỏ một số tội danh, hành vi và nâng ngưỡng định lượng tiền làm căn cứ xử lý hình sự ở nhiều tội danh, nhằm loại trừ những hành vi chưa đến mức phải xử lý hình sự.
Đối với giai đoạn chuẩn bị phạm tội, cơ quan soạn thảo đã rà soát các tội danh cần thiết phải truy cứu trách nhiệm hình sự từ giai đoạn này. Dự thảo quy định 35 tội danh phải chịu trách nhiệm hình sự khi chuẩn bị phạm tội, nhằm tăng cường phòng ngừa, đấu tranh sớm và ngăn chặn hậu quả.
