Bổ sung sắt khi mang thai như thế nào là đủ?

Thiếu máu trong thai kỳ vẫn là vấn đề sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam. Theo số liệu Tổng điều tra Dinh dưỡng toàn quốc 2019-2020, tỷ lệ thiếu máu ở phụ nữ mang thai khoảng 25,6%; tại khu vực miền núi, tỷ lệ này khoảng 39%. Điều đó có nghĩa là cứ khoảng bốn phụ nữ mang thai thì có một người bị thiếu máu, và nguy cơ cao hơn ở những vùng còn khó khăn. 

Bổ sung sắt đúng cách, kết hợp ăn uống hợp lý và khám thai định kỳ, là những việc quan trọng để bảo vệ sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi.

Vì sao phụ nữ mang thai cần chú ý bổ sung sắt?

Trong thai kỳ, cơ thể người mẹ cần tạo thêm máu và cung cấp sắt cho thai nhi phát triển. Nếu khẩu phần không đáp ứng đủ nhu cầu, dự trữ sắt thấp từ trước khi mang thai hoặc việc bổ sung không phù hợp, người mẹ có thể bị thiếu sắt và thiếu máu. Nguy cơ có thể cao hơn ở người ăn uống đơn điệu, kiêng khem, mang thai gần nhau hoặc từng mất máu kéo dài do kinh nguyệt.

Thiếu máu có thể khiến thai phụ mệt mỏi, chóng mặt, giảm khả năng lao động và ảnh hưởng đến sức khỏe thai kỳ. Thiếu máu thiếu sắt trong thai kỳ còn liên quan đến nguy cơ sinh non và trẻ nhẹ cân khi sinh. Sắt cũng cần thiết cho sự phát triển của não bộ; vì vậy, chăm sóc dinh dưỡng nên bắt đầu từ trước khi mang thai, không chỉ khi đã phát hiện thiếu máu.

Bổ sung bao nhiêu sắt là đủ?

Nhu cầu sắt tăng cao trong thai kỳ và chỉ dựa vào thực phẩm thường khó đáp ứng đầy đủ. Vì vậy, phụ nữ mang thai nên bổ sung sắt và axit folic hoặc đa vi chất có chứa sắt, axit folic theo khuyến cáo của ngành y tế và hướng dẫn tại cơ sở khám thai. Điều quan trọng là phân biệt liều dùng để dự phòng thiếu máu với liều điều trị khi đã được chẩn đoán thiếu máu.

Bổ sung để dự phòng

Khuyến nghị hiện nay là bổ sung hằng ngày 30-60 mg sắt nguyên tố cùng 400 µg axit folic trong thai kỳ; ở những nơi có tỷ lệ thiếu máu ở phụ nữ mang thai từ 40% trở lên, mức 60 mg sắt nguyên tố/ngày được ưu tiên. Nên bắt đầu bổ sung từ lần khám thai đầu tiên; nếu đang chuẩn bị mang thai, hãy trao đổi với nhân viên y tế về việc bổ sung axit folic từ trước khi thụ thai.

Cần đọc kỹ nhãn sản phẩm để biết lượng "sắt nguyên tố", bởi khối lượng muối sắt ghi trên nhãn không đồng nghĩa với lượng sắt nguyên tố cơ thể nhận được. Chẳng hạn, 30 mg sắt nguyên tố tương đương khoảng 150 mg sắt sulfat heptahydrat, 90 mg sắt fumarat hoặc 250 mg sắt gluconat. Các dạng bào chế có thể khác nhau, do đó không tự quy đổi hoặc đổi sản phẩm chỉ dựa trên số miligam ghi ở mặt trước bao bì; hãy hỏi dược sĩ hoặc nhân viên y tế.

Nếu đã bị thiếu máu thì sao?

Khi xét nghiệm cho thấy thiếu máu, nhân viên y tế cần đánh giá mức độ thiếu máu, nguyên nhân và tình trạng sức khỏe để quyết định cách điều trị, liều sắt và thời gian sử dụng. Liều điều trị có thể cao hơn liều dự phòng, có thể đến 120 mg sắt nguyên tố/ngày cho đến khi hemoglobin đạt ít nhất 110 g/L. Đây không phải liều để mọi thai phụ tự áp dụng. Người đã được chẩn đoán thiếu máu cần tuân thủ đơn và tái khám, xét nghiệm theo lịch hẹn.

Không tự ý tăng liều vì nghĩ rằng uống nhiều sẽ nhanh hết thiếu máu, cũng không tự phối hợp nhiều loại viên sắt hoặc viên đa vi chất khi chưa kiểm tra thành phần. Bổ sung quá mức có thể làm tăng tác dụng không mong muốn như buồn nôn, khó chịu đường tiêu hóa và táo bón; một số trường hợp cần được đánh giá nguyên nhân thiếu máu thay vì chỉ tăng lượng sắt.

Ăn gì để hỗ trợ phòng thiếu sắt?

Viên bổ sung không thay thế bữa ăn. Nên ăn đa dạng và thường xuyên lựa chọn các thực phẩm giàu sắt như thịt đỏ với lượng phù hợp, thịt nạc, cá, trứng, các loại đậu, đậu phụ, lạc, vừng và rau lá xanh đậm. Gan và tiết có chứa sắt, nhưng phụ nữ mang thai không nên tự tăng sử dụng gan vì gan có thể chứa nhiều vitamin A dạng retinol; nên hỏi nhân viên y tế về lựa chọn thực phẩm an toàn trong thai kỳ.

Sắt từ thịt và một số thực phẩm động vật thường được hấp thu tốt hơn sắt từ thực vật. Với bữa ăn chủ yếu có nguồn sắt thực vật, hãy kết hợp thực phẩm giàu vitamin C như ổi, cam, bưởi, cà chua hoặc ớt chuông để hỗ trợ hấp thu. Đậu và các loại hạt có thể đóng góp sắt, nhưng nên kết hợp nhiều nhóm thực phẩm để khẩu phần cung cấp đủ năng lượng, protein và các vi chất khác.

Trà và cà phê có thể làm giảm hấp thu sắt nếu uống cùng bữa ăn hoặc sát thời điểm bổ sung sắt. Vì vậy, nên uống cách bữa ăn giàu sắt và cách thời điểm uống viên sắt. Nếu viên sắt gây khó chịu dạ dày hoặc táo bón, không nên tự ngừng thuốc; hãy trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn cách dùng hoặc lựa chọn chế phẩm phù hợp.

Có uống viên sắt rồi thì cần ăn uống đầy đủ nữa không?

Câu trả lời là có. Viên sắt và axit folic chỉ bổ sung một phần dưỡng chất cần thiết, còn bữa ăn hằng ngày cung cấp năng lượng, protein, chất béo thiết yếu, chất xơ và nhiều vitamin, khoáng chất khác. Nếu chỉ dựa vào viên uống nhưng ăn uống kém, thai phụ vẫn có thể thiếu năng lượng, protein hoặc các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của thai nhi.

Thai phụ không cần "ăn cho hai người", nhưng cần ăn đủ và đa dạng, theo dõi cân nặng và khám thai định kỳ. Nếu bị nghén, có thể chia nhỏ bữa, chọn thức ăn dễ dung nạp và từng bước cải thiện khẩu phần. Nếu nôn nhiều, không ăn uống được, sụt cân hoặc mệt mỏi kéo dài, cần đi khám.

Khi nào cần được tư vấn?

Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế nếu chưa biết nên dùng loại sắt nào, đang sử dụng nhiều loại vitamin hoặc thực phẩm bổ sung, từng bị thiếu máu, có bệnh lý mạn tính, hoặc uống sắt nhưng không dung nạp được. Không phải mọi trường hợp thiếu máu đều do thiếu sắt; xét nghiệm và đánh giá phù hợp giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn điều trị.

Sự thật ăn cơm gây tăng cân, ninh nước hầm xương nhiều chất

SKĐS - Lo ngại cơm gây tăng cân nên cắt giảm tinh bột, ưu tiên nhiều thịt trong bữa ăn hoặc chỉ ninh xương lấy nước nấu cháo cho trẻ... là những thói quen có thể khiến chế độ ăn mất cân đối.

Tuần lễ 'Dinh dưỡng và phát triển' thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh

SKĐS - Tuần lễ Dinh dưỡng và Phát triển diễn ra từ 16 đến 23/10/2026 với chủ đề "Đổi mới hôm nay - Dinh dưỡng tốt ngày mai".