1. Omega-3 có giúp giảm nguy cơ đột quỵ?
Omega-3 là nhóm axit béo không no thiết yếu, gồm EPA, DHA và ALA. EPA và DHA có nhiều trong cá béo như cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi; ALA có trong hạt lanh, hạt chia, quả óc chó và dầu đậu nành. Cơ thể chỉ chuyển đổi được một phần nhỏ ALA thành EPA và DHA.
Omega-3 tham gia cấu tạo màng tế bào, có tác dụng điều hòa phản ứng viêm và giúp giảm triglycerid máu.
Tuy nhiên, bằng chứng về khả năng phòng ngừa đột quỵ của omega-3 từ thực phẩm bổ sung còn hạn chế. Theo NCCIH, một tổng quan năm 2020 phân tích 31 thử nghiệm cho thấy việc tăng bổ sung omega-3 có rất ít hoặc không có tác dụng làm giảm nguy cơ đột quỵ. Liều thấp, tương đương một viên mỗi ngày trở xuống, không ghi nhận lợi ích rõ ràng. Một số dữ liệu gợi ý liều từ 3 viên mỗi ngày trở lên có thể có lợi, nhưng chỉ có 2 nghiên cứu sử dụng mức liều này nên chưa đủ căn cứ kết luận.
Trước đó, báo cáo năm 2016 của Cơ quan Nghiên cứu và Chất lượng Y tế Hoa Kỳ (AHRQ) ghi nhận omega-3 từ cá có thể làm giảm nguy cơ đột quỵ do nhồi máu não, nhưng chưa chứng minh được khả năng giảm tổng số ca đột quỵ hoặc tử vong do đột quỵ.

Omega-3 là một trong những loại thực phẩm chức năng được dùng phổ biến. Ảnh minh hoạ IStock.
Đối với bệnh tim mạch nói chung, kết quả nghiên cứu khả quan hơn. Tổng quan năm 2020 được NCCIH đề cập cho thấy tăng lượng EPA và DHA có thể giảm nhẹ nguy cơ biến cố mạch vành và tử vong do bệnh mạch vành. Lợi ích có thể rõ hơn ở người mắc bệnh tim mạch hoặc có triglycerid máu cao.
Một số chế phẩm omega-3 kê đơn liều cao đã được nghiên cứu ở những nhóm bệnh nhân này. Tuy nhiên, thành phần và hàm lượng của thuốc kê đơn khác với viên dầu cá thông thường, do đó không thể mặc nhiên cho rằng việc tự bổ sung dầu cá cũng mang lại hiệu quả tương tự.
2. Tác dụng khi ăn cá
Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ (NCCIH), thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), việc ăn hải sản, gồm cá và các loại có vỏ, có liên quan đến nguy cơ đột quỵ giảm ở mức vừa phải.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng lợi ích này có thể không chỉ đến từ omega-3. Những người ăn nhiều cá thường ăn ít thịt đỏ, thịt chế biến sẵn hơn, đồng thời cá còn cung cấp đạm, vitamin D, selen và nhiều dưỡng chất khác.
Người thường xuyên ăn cá cũng có xu hướng có lối sống lành mạnh hơn. Đây là các nghiên cứu quan sát, nên chưa thể khẳng định riêng omega-3 là yếu tố tạo nên sự khác biệt.
3. Ai nên cân nhắc khi dùng dầu cá?
Tác dụng phụ của viên dầu cá thường nhẹ, như vị tanh, hơi thở có mùi, ợ nóng, buồn nôn, tiêu chảy. Dầu gan cá chứa thêm vitamin A và D, có thể gây hại nếu dùng quá nhiều.
Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, người sắp phẫu thuật, người có tiền sử rối loạn nhịp tim nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng dầu cá, nhất là ở liều cao.
Thay vì phụ thuộc vào viên dầu cá, người trưởng thành nên ăn đa dạng các loại cá, hải sản khoảng 2 bữa mỗi tuần, tổng cộng khoảng 225 g trở lên.
Cá béo như cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi, cá nục là lựa chọn tốt. Cá nên được hấp, nấu canh, kho nhạt hoặc nướng, hạn chế chiên ngập dầu và tẩm ướp quá mặn.
Các biện pháp phòng ngừa đột quỵ đã được chứng minh hiệu quả gồm kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu, không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, ăn nhạt, giảm cân nếu thừa cân, vận động đều đặn và điều trị rung nhĩ theo chỉ định của bác sĩ. Trong đó, kiểm soát huyết áp là biện pháp quan trọng hàng đầu.
Mỗi người cần nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ như méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, nói ngọng, mất thăng bằng, nhìn mờ đột ngột, để đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt.

