Hen suyễn hay hen phế quản, là bệnh viêm mạn tính đường thở, khiến người bệnh thường xuyên ho, khò khè, khó thở, nặng ngực, nhất là về đêm, khi thay đổi thời tiết hoặc khi gắng sức. Bên cạnh việc dùng thuốc, nhiều người bệnh tìm đến các loại thực phẩm chức năng, trong đó có omega-3, với hy vọng giảm cơn hen. Vậy omega-3 có thực sự tốt cho người hen suyễn?
1. Vì sao omega-3 được cho là có lợi với bệnh hen?
Omega-3 là nhóm axit béo không no thiết yếu, cơ thể không tự tổng hợp đủ mà phải lấy từ thức ăn. Hai dạng omega-3 có hoạt tính sinh học mạnh nhất là EPA và DHA, có nhiều trong cá béo. Dạng ALA có trong thực vật như hạt lanh, hạt chia, quả óc chó, dầu đậu nành, nhưng cơ thể chỉ chuyển một phần nhỏ ALA thành EPA và DHA.
Trong cơ thể, EPA và DHA là các axit béo omega-3 tham gia cấu tạo màng tế bào, đồng thời là tiền chất tạo ra những chất trung gian có vai trò điều hòa và thúc đẩy quá trình kết thúc phản ứng viêm, như resolvin, protectin và maresin. Trong khi đó, axit arachidonic – một axit béo omega-6 – có thể được chuyển hóa thành các chất trung gian gây viêm, trong đó có leukotrien. Một số leukotrien, đặc biệt là nhóm cysteinyl leukotrien (LTC4, LTD4 và LTE4), có khả năng gây co thắt phế quản, tăng tiết chất nhầy và góp phần làm hẹp đường thở ở người bệnh hen.
Về lý thuyết, tăng omega-3 trong khẩu phần có thể giúp giảm tình trạng viêm đường thở. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế trên người bệnh hen phụ thuộc vào kết quả các nghiên cứu lâm sàng.
Nếu muốn dùng viên omega 3, người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ trước. Ảnh minh hoạ Getty images.
2. Các nghiên cứu nói gì?
Với hen do vận động: Một nghiên cứu tại Mỹ công bố trên tạp chí Chest thử nghiệm trên nhóm người bị hen có co thắt phế quản khi vận động. Người tham gia uống dầu cá liều cao, chứa 3,2 g EPA và 2,0 g DHA mỗi ngày, hoặc giả dược trong 3 tuần. Kết quả cho thấy khi uống dầu cá, chức năng phổi sau vận động được cải thiện, lượng thuốc giãn phế quản cần dùng giảm hơn 31% và các chất chỉ điểm viêm giảm. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu rất nhỏ, ngắn ngày và dùng liều cao hơn nhiều so với lượng omega-3 trong chế độ ăn thông thường.
Hen nói chung: Khi tổng hợp nhiều thử nghiệm, các tổng quan hệ thống chưa tìm thấy bằng chứng nhất quán cho thấy bổ sung dầu cá giúp cải thiện chức năng phổi, giảm triệu chứng hay giảm nhu cầu dùng thuốc ở người hen suyễn nói chung. Vì vậy, các hướng dẫn điều trị hen hiện nay chưa khuyến cáo dùng dầu cá như một biện pháp điều trị hen.
Mẹ bầu và nguy cơ hen ở trẻ: Một thử nghiệm tại Đan Mạch, công bố trên tạp chí New England Journal of Medicine, cho 736 phụ nữ mang thai uống 2,4 g omega-3 mỗi ngày hoặc giả dược từ tuần thai thứ 24 đến khi sinh. Đến 3 tuổi, tỷ lệ trẻ bị khò khè kéo dài hoặc hen ở nhóm mẹ uống dầu cá là 16,9%, thấp hơn so với 23,7% ở nhóm giả dược. Lợi ích rõ nhất thấy ở những bà mẹ vốn có nồng độ EPA và DHA trong máu thấp. Kết quả này cho thấy omega-3 có thể có vai trò trong việc phòng ngừa, nhưng phụ nữ mang thai không nên tự ý uống dầu cá liều cao mà cần được bác sĩ tư vấn.
3. Người hen suyễn nên bổ sung omega-3 thế nào?
Với người hen suyễn, cách bổ sung omega-3 an toàn và có lợi nhất là ăn cá béo đều đặn. Cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi, cá nục, cá ngừ là những nguồn omega-3 dồi dào. Nhiều tổ chức y tế khuyến nghị người trưởng thành ăn cá khoảng 2 bữa mỗi tuần, trong đó có ít nhất một bữa cá béo. Cá nên được hấp, nấu canh, kho nhạt hoặc nướng thay vì chiên ngập dầu.
Lưu ý: Người hen kèm dị ứng hải sản cần tránh các loại cá, hải sản đã từng gây dị ứng cho mình.
Bên cạnh omega-3, chế độ ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và ít thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán có liên quan đến kiểm soát hen tốt hơn. Người hen thừa cân, béo phì nên giảm cân, vì giảm cân giúp cải thiện triệu chứng và khả năng kiểm soát bệnh.
Nếu muốn dùng viên dầu cá, người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ trước. Dầu cá liều cao có thể gây đầy bụng, ợ mùi tanh, tiêu chảy và làm tăng nguy cơ chảy máu, nhất là ở người đang dùng thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu hoặc sắp phẫu thuật. Người bệnh nên chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ghi cụ thể hàm lượng EPA và DHA, mua tại nhà thuốc hoặc cửa hàng uy tín.
Điều quan trọng nhất với người hen suyễn là dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ, đặc biệt là thuốc dự phòng dạng hít chứa corticoid. Người bệnh không được tự ý bỏ thuốc hay thay thuốc bằng dầu cá, thực phẩm chức năng hay các bài thuốc truyền miệng, vì có thể khiến bệnh mất kiểm soát, dẫn đến cơn hen nặng nguy hiểm tính mạng.
Bên cạnh dùng thuốc, người bệnh cần tránh các yếu tố khởi phát cơn hen như khói thuốc lá, bụi, lông thú, nấm mốc, không khí lạnh, ô nhiễm, đồng thời tái khám định kỳ để được điều chỉnh thuốc. Người hen do vận động vẫn có thể và nên tập thể dục, nhưng cần khởi động kỹ và dùng thuốc trước khi tập theo hướng dẫn của bác sĩ.
