Bộ KH&CN đề xuất hạn chế học sinh nhỏ tuổi sử dụng AI

Xe không người lái gây tai nạn giao thông, ai chịu trách nhiệm?

Chiều ngày 12/11, Quốc hội tiếp tục phiên chất vấn và trả lời chất vấn với Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Đoàn Hà Nội) đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ giải pháp thống nhất cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), tránh tình trạng mỗi luật quy định một cơ chế riêng, trong khi vẫn bảo đảm phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, đây là một trong những cơ chế đột phá được xây dựng trong Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Cơ chế này được thiết kế theo hướng khung pháp lý chung, gồm ba nội dung chính.

Thứ nhất, quy định về nội dung thử nghiệm, bao gồm phạm vi, địa điểm, vấn đề và thời gian thử nghiệm. Thứ hai, quy định về miễn trừ trách nhiệm đối với đơn vị tổ chức thử nghiệm. Thứ ba, bảo đảm quyền lợi của các cá nhân, tổ chức tham gia thử nghiệm.

Trên cơ sở khung pháp lý chung này, từng lĩnh vực sẽ được cụ thể hóa bằng các quy định phù hợp. Việc áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cần thiết khi các quy định pháp luật hiện hành chưa rõ ràng, chưa cụ thể đối với vấn đề cần thử nghiệm.

Đơn cử, với thiết bị bay không người lái (UAV), đây là lĩnh vực mới, chưa được quy định đầy đủ trong các văn bản quy phạm pháp luật. Do đó, để triển khai thử nghiệm UAV cần xây dựng khung pháp lý cụ thể, trong đó xác định địa điểm, thời gian, doanh nghiệp tham gia và lĩnh vực thử nghiệm.

Ví dụ, tỉnh Tây Ninh đang xây dựng đề án với một khu vực dành cho thử nghiệm bay. Thời gian thử nghiệm có thể kéo dài từ 1-2 năm. Các doanh nghiệp sản xuất UAV sẽ tham gia thử nghiệm trong những lĩnh vực cụ thể, chẳng hạn như vận tải. Những nội dung này cần được quy định rõ trong khung thử nghiệm chính sách.

Lý giải việc các bộ luật, văn bản pháp luật có những quy định khác nhau dù đã có khung pháp lý chung, đại diện cơ quan quản lý cho rằng nguyên nhân xuất phát từ tính đa dạng, liên ngành của hoạt động thử nghiệm.

Chẳng hạn, việc thử nghiệm UAV không chỉ thuộc phạm vi quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ. Các vấn đề liên quan đến vùng bay cần có sự tham gia của Bộ Quốc phòng; an toàn bay, an ninh bay liên quan đến Bộ Công an. Nếu UAV được sử dụng để vận chuyển hàng hóa, bưu phẩm thì còn phải tuân thủ các quy định của pháp luật về bưu chính. Vì vậy, việc xây dựng khung chính sách đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của nhiều bộ, ngành liên quan.

Một ví dụ khác là xe không người lái. Nếu phương tiện này gây tai nạn khi tham gia giao thông, vấn đề đặt ra là chủ thể nào phải chịu trách nhiệm: phương tiện, tác giả hay đơn vị sản xuất? Bên cạnh đó, quyền lợi của người dân tham gia thử nghiệm cũng phải được quy định rõ, nhất là trong trường hợp xảy ra sự cố hoặc thiệt hại.

Để giải quyết những vấn đề trên, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng khung pháp lý trong Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, đồng thời ban hành các nghị định hướng dẫn thực hiện.

Đối với những nội dung chưa rõ hoặc chưa cụ thể, Bộ sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan, địa phương và đơn vị có nhu cầu để xây dựng khung pháp lý thử nghiệm phù hợp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp và địa phương triển khai.

Đại diện cơ quan quản lý đánh giá, thử nghiệm có kiểm soát là một khâu đột phá nhưng cũng là lĩnh vực mới, đặt ra nhiều khó khăn trong quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện.

Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất hạn chế học sinh nhỏ tuổi sử dụng AI

Trả lời câu hỏi của đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn Lào Cai) về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập và điện thoại thông minh cho người dân, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, việc sử dụng AI trong giáo dục cần được kiểm soát, tránh lạm dụng, đặc biệt đối với học sinh ở cấp học thấp.

Về quản lý nhà nước, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phân loại mức độ rủi ro của AI, gồm rủi ro cao, trung bình và thấp, đồng thời xây dựng các cơ chế bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng.

Tuy nhiên, với tư cách cá nhân và là người từng giảng dạy, hiện vẫn tham gia giảng dạy, đại diện Bộ cho rằng không nên quá lạm dụng AI trong giáo dục. Ông dẫn thực tế một số nước phát triển đang bắt đầu hạn chế, thậm chí cấm học sinh sử dụng AI, nhất là ở các cấp học thấp, và bày tỏ đồng tình với cách tiếp cận này.

Theo ông, cần xem xét hạn chế học sinh nhỏ tuổi sử dụng AI. Khi các em trưởng thành hơn, việc khai thác công nghệ này để học tập, tìm hiểu kiến thức có thể mang lại hiệu quả tích cực.

Liên quan đến chương trình hỗ trợ 400.000 điện thoại thông minh, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết Bộ đã triển khai nhưng còn gặp một số khó khăn. Hiện phần lớn công việc do doanh nghiệp thực hiện, trong khi việc xác định đúng đối tượng thụ hưởng cần có sự tham gia của chính quyền địa phương.

Bộ mong muốn thời gian tới báo cáo Thủ tướng Chính phủ để các địa phương cùng tham gia triển khai. Theo đại diện Bộ, chính quyền cơ sở, đặc biệt là cấp xã, thôn ở vùng sâu, vùng xa, nắm rõ hoàn cảnh từng hộ gia đình, từng nhân khẩu khó khăn. Qua đó, việc hỗ trợ điện thoại có thể đến đúng người, tránh trùng lặp và nâng cao hiệu quả.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân đánh giá, con số 400.000 điện thoại đã triển khai về cơ bản đáp ứng yêu cầu của Chính phủ, nhưng vẫn còn rất khiêm tốn so với nhu cầu thực tế. Trước đó, Bộ cũng đã đồng hành với chương trình "Sóng cho em" của Thủ tướng Chính phủ nhằm trang bị máy tính bảng (iPad) cho học sinh.

Thời gian tới, Bộ mong muốn chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã, cấp thôn tại vùng sâu, vùng xa, phối hợp với doanh nghiệp viễn thông triển khai chương trình hỗ trợ thiết bị đầu cuối, bảo đảm thiết bị đến đúng người dân có hoàn cảnh khó khăn.

Trả lời câu hỏi của đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) về hai vấn đề liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), trong đó có nguy cơ giả mạo chữ ký, gương mặt, giọng nói và sử dụng AI để giải bài tập, Bộ trưởng Bộ KH&CN cho biết Bộ đã xây dựng khung đánh giá, phân loại ba mức độ rủi ro của AI. Các nội dung chi tiết sẽ được Bộ trả lời bằng văn bản.

Liên quan đến tình trạng giả mạo bằng công nghệ AI (deepfake), đại diện Bộ KH&CN cho biết Luật AI và nghị định hướng dẫn đã quy định rõ trách nhiệm của ba nhóm đối tượng: nhà phát triển nền tảng AI; tổ chức triển khai, đưa nền tảng AI vào Việt Nam hoặc trực tiếp cung cấp dịch vụ; và người sử dụng.

Ba nhóm này có mối quan hệ chặt chẽ và đều phải thực hiện trách nhiệm của mình. Trong đó, nội dung do AI tạo ra bắt buộc phải gắn nhãn. Trường hợp không thực hiện quy định này được xem là vi phạm pháp luật Việt Nam.

Bộ trưởng cũng lưu ý, AI có thể giả mạo gương mặt, giọng nói nhưng không thể thay thế tình cảm, trí tuệ và nhân cách con người.

Đối với nguy cơ học sinh bị lừa đảo bằng công nghệ AI, ông cho rằng sự quan tâm, đồng hành của cha mẹ có vai trò quan trọng. Phụ huynh cần dành nhiều thời gian cho con, thường xuyên trò chuyện, chia sẻ để giúp trẻ nhận diện và phòng tránh những thủ đoạn lừa đảo sử dụng AI.

Theo Bộ trưởng, bên cạnh việc kiểm soát những mặt trái của AI bằng quy định pháp luật và giải pháp công nghệ, cần tăng cường sự gắn kết, chia sẻ trong gia đình để bảo vệ trẻ em trước những tác động tiêu cực của công nghệ này.

Quốc hội chất vấn về thuế kinh doanh online, gỡ vướng cho doanh nghiệp và HKD

SKĐS - Ngày 12/11, Quốc hội chất vấn Bộ trưởng Tài chính và Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ về những vấn đề cử tri quan tâm.