Bữa sáng được xem là một phần quan trọng của chế độ ăn uống hằng ngày. Tuy nhiên, sự phổ biến của các hình thức nhịn ăn gián đoạn khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu có nhất thiết phải ăn sáng hay không? Bỏ bữa sáng có thực sự gây hại cho sức khỏe?
Thực tế, tác động của việc bỏ bữa sáng còn phụ thuộc vào tổng thể chế độ ăn, thời gian nhịn ăn và tình trạng sức khỏe của mỗi người.
Nhiều nghiên cứu cho thấy thói quen thường xuyên bỏ bữa sáng có thể liên quan đến một số vấn đề sức khỏe dưới đây.
1. Bỏ bữa sáng có thể tác động tiêu cực đến hệ miễn dịch
Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất gần đây đến từ nghiên cứu của Trường Y khoa Icahn thuộc Mount Sinai (Hoa Kỳ), được công bố trên tạp chí khoa học uy tín Immunity vào năm 2023.
Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc bỏ bữa sáng có thể gây hại cho khả năng chống lại nhiễm trùng của cơ thể. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng khi cơ thể ở trạng thái nhịn ăn kéo dài sau khi thức dậy, nó sẽ kích hoạt một phản ứng căng thẳng trong não bộ. Phản ứng này tác động tiêu cực đến các tế bào bạch cầu đơn nhân (monocytes) - những chiến binh tuyến đầu của hệ miễn dịch.
Thay vì bảo vệ cơ thể, các tế bào miễn dịch này lại rút về tủy xương và chuyển sang trạng thái "ngủ đông". Khi người đó ăn trở lại vào bữa trưa, các tế bào này ùa ra máu với số lượng lớn nhưng ở trạng thái bị biến đổi, gây ra tình trạng viêm quá mức. Về lâu dài, điều này làm suy yếu khả năng miễn dịch và tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
Phát hiện này cho thấy thời điểm ăn uống có thể tác động đến hệ miễn dịch. Tuy nhiên, đây chủ yếu là bằng chứng thực nghiệm và chưa đủ để kết luận rằng bỏ bữa sáng ở người chắc chắn làm suy yếu hệ miễn dịch.
2. Nhịn ăn sáng có làm tăng nguy cơ tim mạch?
Mối liên hệ giữa việc bỏ bữa sáng và sức khỏe tim mạch đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu dịch tễ học lớn.
Một phân tích tổng hợp được công bố trên tạp chí của Đại học Tim mạch Hoa Kỳ (Journal of the American College of Cardiology) năm 2019 đã theo dõi thói quen ăn uống và sức khỏe của hơn 6.500 người trưởng thành trong gần hai thập kỷ. Kết quả cho thấy những người thường xuyên bỏ bữa sáng có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch cao hơn 87% so với những người ăn sáng đều đặn.
Bỏ bữa sáng thường xuyên có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và quá trình chuyển hóa của cơ thể. Ảnh minh họa AI.
Lý giải cho điều này, các chuyên gia cho rằng việc nhịn ăn sáng kéo dài làm tăng huyết áp và nồng độ cholesterol xấu trong máu. Ngoài ra, việc nhịn đói buổi sáng thường dẫn đến xu hướng ăn nhiều hơn vào buổi tối, gây rối loạn nhịp sinh học và tạo gánh nặng chuyển hóa lên tim.
Tuy nhiên, đây là mối liên quan, không đồng nghĩa với việc bỏ bữa sáng trực tiếp gây ra bệnh tim mạch. Những người bỏ bữa sáng cũng có thể đồng thời có các thói quen khác ảnh hưởng đến sức khỏe như lười vận động, hút thuốc lá, ngủ không đủ hoặc có chế độ ăn kém lành mạnh.
3. Rối loạn đường huyết và chuyển hóa khi nhịn ăn kéo dài
Nhiều người bỏ bữa sáng với hy vọng kiểm soát cân nặng và đường huyết nhưng thực tế có thể diễn ra theo chiều hướng ngược lại.
Một nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí The Journal of Nutrition đã phân tích dữ liệu từ hàng chục nghìn người và kết luận rằng bỏ bữa sáng làm tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường type 2. Nguyên nhân nằm ở sự nhạy cảm với insulin.
Buổi sáng là thời điểm cơ thể xử lý đường (glucose) hiệu quả nhất nhờ nhịp sinh học tự nhiên. Khi bạn bỏ qua thời điểm này và dồn lượng calo vào bữa trưa hoặc tối, cơ thể sẽ gặp khó khăn hơn trong việc kiểm soát đường huyết. Tình trạng đường huyết tăng vọt sau các bữa ăn muộn, lặp đi lặp lại trong thời gian dài, sẽ dẫn đến kháng insulin - nguyên nhân chính của bệnh đái tháo đường.
4. Ảnh hưởng đến khả năng tập trung
Sau một giấc ngủ đêm kéo dài từ 6 - 8 giờ, lượng đường dự trữ (glycogen) trong gan đã cạn kiệt. Não bộ là cơ quan tiêu thụ đường glucose nhiều nhất để hoạt động. Nếu không được nạp nhiên liệu kịp thời vào buổi sáng, não sẽ rơi vào trạng thái thiếu năng lượng.
Các nghiên cứu về dinh dưỡng và nhận thức đều chỉ ra rằng trẻ em và người lớn bỏ bữa sáng thường gặp khó khăn trong việc tập trung, ghi nhớ ngắn hạn và xử lý thông tin phức tạp. Cảm giác bồn chồn, cáu gắt do hạ đường huyết nhẹ cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất làm việc và các nhiệm vụ trí óc, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên.
Tuy nhiên, chất lượng bữa sáng cũng rất quan trọng. Một bữa ăn chứa quá nhiều đường có thể khiến đường huyết tăng nhanh rồi giảm xuống, trong khi thực phẩm giàu protein và chất xơ giúp duy trì cảm giác no và năng lượng ổn định hơn.
5. Có bắt buộc phải ăn sáng mỗi ngày?
Không phải ai cũng cần ăn sáng ngay sau khi thức dậy. Một người khỏe mạnh có thể lựa chọn thời gian ăn phù hợp với lịch sinh hoạt, miễn là tổng thể chế độ ăn vẫn đầy đủ và cân bằng.
Nếu không cảm thấy đói vào buổi sáng, có thể ăn sau đó một khoảng thời gian thay vì cố ép bản thân ăn ngay. Điều quan trọng là không để việc bỏ bữa sáng khiến chế độ ăn trong ngày mất cân bằng hoặc dẫn đến ăn quá nhiều vào cuối ngày.
Bằng chứng hiện nay cho thấy bỏ bữa sáng thường xuyên có liên quan đến một số bất lợi về chuyển hóa và sức khỏe tim mạch nhưng chưa thể khẳng định đây là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh.
Thay vì áp dụng cứng nhắc, những người lao động trí óc cường độ cao, trẻ em đang tuổi trưởng thành, hoặc người có vấn đề về dạ dày và đường huyết vẫn nên đặc biệt duy trì thói quen ăn sáng đều đặn.
Đối với phần lớn mọi người trưởng thành khỏe mạnh, điều quan trọng nhất là chú trọng đến chất lượng thực phẩm, tổng thể chế độ ăn và một lối sống lành mạnh, khoa học.
