Không nằm ngoài kết quả của các cuộc thăm dò trước và sau khi diễn ra, cuộc bầu cử Hạ viện tại Nhật Bản ngày 30/8 đã kết thúc với thắng lợi áp đảo của đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) trước đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền. Chiến thắng này đã kết thúc 54 năm cầm quyền liên tục của LDP kể từ năm 1955, đồng thời bắt đầu một giai đoạn phát triển mới của nước Nhật, giai đoạn đòi hỏi những sự thay đổi trong nền chính trị của đất nước Mặt trời mọc.
Theo kết quả chính thức được công bố, DPJ đã tạo nên một thắng lợi lịch sử khi giành 308 trong tổng số 480 ghế tại hạ viện Nhật Bản, gấp 3 lần số ghế mà đảng này có vào thời điểm Thủ tướng Taro Aso giải tán hạ viện cách đây hơn 1 tháng. Với kết quả này, DPJ sẽ nắm đa số tại cả hạ viện và thượng viện Nhật Bản, kết thúc hơn nửa thế kỷ lãnh đạo chính trường Nhật Bản của đảng LDP. Chiến thắng này đã chứng tỏ mong muốn thay đổi trong đại đa số cử tri Nhật Bản trong bối cảnh nền kinh tế nước này đang gặp nhiều khó khăn, khoảng cách giàu - nghèo và tỷ lệ thất nghiệp gia tăng... Sự ủng hộ của đa số người dân, nhất là giới trẻ, không chỉ ở khu vực thành thị mà còn cả ở khu vực nông thôn - vốn là thành trì vững chắc của LDP đã giúp DPJ mang lại sự thay đổi cho chính trường nước Nhật. Dù vậy, kết quả này cũng đang đặt ra những áp lực không dễ giải quyết cho DPJ trong lần đầu tiên đứng ở vị trí cầm quyền.
 Tương lai Nhật Bản phụ thuộc vào sự dẫn dắt của Chủ tịch DPJ Hatoyama. |
Thử thách đầu tiên và cũng là lớn nhất của DPJ là việc vực dậy nền kinh tế trì trệ kéo dài của Nhật Bản, khắc phục tình trạng thất nghiệp và hạn chế tình trạng thiểu phát. Tỷ lệ thất nghiệp ở Nhật Bản vẫn tiếp tục tăng và lên đến mức cao kỷ lục 5,7% vào tháng 7 vừa qua. Trong khi đó, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tiếp tục giảm. Riêng trong tháng 7, chỉ số CPI ở Nhật Bản đã giảm với tốc độ cao kỷ lục 2,2% so với cùng kỳ năm trước. DPJ cũng sẽ phải xác định phương thức đối phó với tình trạng dân số giảm sút và già hóa nhanh chóng mà điều này có nghĩa là số người nộp thuế ngày càng ít và số người hưởng lương hưu ngày càng nhiều. Theo dự đoán, dân số Nhật Bản sẽ giảm xuống còn 115 triệu người vào năm 2030 và sẽ xuống dưới 100 triệu người vào những năm 2050. Giải pháp mà đảng DPJ đưa ra là chuyển Nhật Bản từ mô hình kinh tế đặt trọng tâm vào các công ty sang mô hình tập trung vào việc trợ giúp người dân. Trong quá trình vận động tranh cử, họ đã đề xuất một loạt những ưu đãi như trợ cấp tiền mặt trực tiếp cho các hộ gia đình và những người nông dân, miễn phí giao thông trên các tuyến đường cao tốc, tăng luơng tối thiểu và giảm thuế. Tổng chi phí ước tính lên tới 16.800 tỷ yên vào năm tài khóa 2013. Đây sẽ là một bài toán khó với Chính phủ do DPJ lãnh đạo.
Một thách thức khác mà chắc chắn DPJ sẽ phải giải quyết trong trường hợp thành lập chính phủ liên minh với đảng Dân chủ Xã hội (SDP) và đảng Quốc dân Mới (PNP). Đó là duy trì đoàn kết trong nội bộ liên minh cầm quyền. Việc DPJ giành thắng lợi trong cuộc bầu cử thượng viện năm 2007 đã tạo ra sự chia rẽ trong Quốc hội Nhật Bản. Để tiếp tục duy trì kiểm soát thượng viện, DPJ đã thành lập mặt trận liên minh với SDP và PNP bất chấp những khác biệt cơ bản về quan điểm giữa ba đảng, đồng thời tìm cách thu hẹp khoảng cách với hai đảng này. Trước cuộc bầu cử, ba đảng đối lập này đã đạt được thỏa thuận cơ bản về một số vấn đề quan trọng, trong đó có việc giữ nguyên mức thuế tiêu dùng hiện nay, xem xét lại toàn diện các dịch vụ bưu điện và xóa bỏ hệ thống chăm sóc y tế đặc biệt cho những người từ 75 tuổi trở lên. Tuy nhiên, vẫn còn những bất đồng có thể ảnh hướng tới tương lai của liên minh ba đảng, trong đó có quan điểm về các khoản thu từ thuế.
Về đối ngoại, ngay từ khi xây dựng cương lĩnh tranh cử của mình, DPJ đề cao việc xây dựng quan hệ đồng minh bình đẳng hơn với Mỹ và coi đây là nền tảng trong chính sách đối ngoại của chính phủ do DPJ lãnh đạo; đồng thời, cũng sẽ phải đẩy nhanh tiến trình thương lượng về Hiệp định thương mại tự do với Mỹ; đề xuất việc sửa đổi Hiệp định về quy chế của các lực lượng Mỹ tại Nhật Bản (SOFA). Hôm 31/8, trong phát biểu đầu tiên về chính sách đối ngoại của chính phủ mới, Chủ tịch DPJ ông Yukio Hatoyama, người chắc chắn sẽ được bầu vào vị trí Thủ tướng của Chính phủ mới cũng tuyên bố sẽ nỗ lực giải quyết tranh chấp lãnh thổ kéo dài nhiều thập kỷ qua với Nga. Rõ ràng, 2 nhiệm vụ này không thể giải quyết chỉ trong ngày một ngày hai mà đòi hỏi phải có một chiến lược rõ ràng.
Dư luận cho rằng, thắng lợi trong cuộc bầu cử hạ viện đã mở ra một chương mới cho chính trường Nhật Bản, nhưng sẽ chỉ là điểm bắt đầu cho nhiệm kỳ đầy khó khăn của DPJ. Mà điểm yếu lớn nhất cần được khắc phục chính là kinh nghiệm lãnh đạo đất nước sau 54 năm LDP cầm quyền hầu như liên tục. Giải quyết được những thách thức này chính là đáp ứng sự kỳ vọng mà cử tri Nhật Bản vừa đặt lên vai DPJ.
Thùy Dương