Không chọn một địa bàn êm đềm hay đã hoàn thiện hạ tầng kiểu mẫu để thí điểm, Hà Nội quyết định đặt hai mũi đột phá đầu tiên vào Thư Lâm và Phúc Thịnh. Từ những làng quê thuần nông thuộc vùng đất Đông Anh (cũ) lịch sử, hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm chuyển mình để đón nhận làn sóng di dân cơ học với quy mô dân số dự kiến lên tới 700.000 người vào năm 2030.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ đạo, phải kiểm nghiệm, lượng hóa các giá trị ưu việt của chủ nghĩa xã hội ngay từ địa bàn cơ sở. Một mô hình XHCN trong kỷ nguyên mới không thể dừng lại ở những khẩu hiệu hành chính hay lý thuyết trừu tượng, mà phải được giải mã bằng chính thực tiễn đời sống nhân sinh.

Đột phá lớn nhất của Hà Nội trong Đề án 3489 chính là xác lập tư duy: Dùng "phòng tuyến dữ liệu số" và an sinh xã hội thực chất làm điểm tựa vững chắc để xây dựng "phòng tuyến lòng dân" - nơi nhân dân vừa là trung tâm, vừa là chủ thể kiến tạo và thụ hưởng.

Hàng thập kỷ qua, khi nói đến các giá trị xã hội chủ nghĩa, người ta thường nghĩ đến những khái niệm lý luận rộng lớn, là công bằng, dân chủ, văn minh, ấm no, hạnh phúc. Nhưng làm thế nào để biết một xã, một phường đã "chạm" đến xã hội chủ nghĩa? Sự ưu việt của chế độ được đo đếm bằng công cụ nào để không rơi vào căn bệnh hình thức, thành tích?

Quyết định 3489 của UBND TP Hà Nội đã trả lời những câu hỏi hóc búa đó bằng một bước ngoặt mang tính phương pháp luận: Chuyển hóa toàn bộ bản chất tốt đẹp của chế độ thành Bộ tiêu chí định lượng gồm 54 chỉ số cụ thể, chấm trên thang điểm 100, kết cấu chặt chẽ thành 8 nhóm nội dung và 1 nhóm chỉ số tổng hợp. Những tiêu chí ấy không tạo ra khoảng trống cho sự cảm tính, mà một tiêu chí sẽ chỉ được công nhận khi có số liệu kiểm chứng, có nguồn trích xuất minh bạch và ngưỡng đạt chuẩn rõ ràng.

Nhiệm vụ then chốt trong thí điểm mô hình xã, phường Xã hội chủ nghĩa đã được đồng chí Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội nhấn mạnh tại Hội nghị triển khai Đề án xã Thư Lâm, ngày 16/7/2026: Xây dựng hoàn thiện hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; quản trị dựa trên nền tảng số và dữ liệu gắn với trách nhiệm giải trình; hoàn thành chuẩn hóa cơ sở dữ liệu bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống", thống nhất dùng chung.

Ở 2 xã thí điểm, chuyển đổi số chính là cuộc cách mạng triệt để về phương thức quản trị. Lần đầu tiên, một cơ chế quản trị kỷ cương được thiết lập: "Một địa bàn - Một bộ dữ liệu - Một kế hoạch hành động - Một hệ thống chỉ số theo dõi" theo nguyên tắc "6 rõ" (rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ sản phẩm, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền).

Rào cản lớn nhất của chuyển đổi số chưa bao giờ nằm ở đường truyền internet hay thiết bị thông minh, mà nằm ở khoảng cách thế hệ và tâm lý ngại thay đổi vốn đã ăn sâu vào nếp nghĩ của người dân thôn quê. Nếu công nghệ số chỉ dành cho lớp trẻ mà gạt ra ngoài lề những người cao tuổi, những người lao động lam lũ, thì đó chắc chắn không phải là bản chất ưu việt của chủ nghĩa xã hội.

Xuất phát từ sự trăn trở ấy, phong trào "Bình dân học vụ số" tại xã Thư Lâm đã nhen nhóm và bùng lên như một phát kiến dân vận mẫu mực, dung dị mà hiệu quả giữa thời đại số.

Tại thôn Thiết Úng, lớp học số không bảng đen, phấn trắng được dựng lên ngay tại nhà văn hóa thôn. Bà Lê Thị Mây - Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Thiết Úng - một phụ nữ từng có nhiều năm gắn bó với các tổ chức quốc tế, đã khéo léo biến những thuật ngữ công nghệ phức tạp thành bài học đời thường.

Những lớp tập huấn được gói gọn dưới 30 người để đảm bảo tính tương tác cao nhất. Bà Mây khẳng định, mỗi người lớn tuổi tham gia lớp bình dân học vụ số đều được "cầm tay chỉ việc", chỉ dẫn từng điểm chạm trên màn hình điện thoại: từ việc cài đặt eTax Mobile để tự kê khai nộp thuế kinh doanh đồ gỗ tại nhà, đến tích hợp thẻ BHYT, bằng lái xe trên VNeID và gửi phản ánh qua ứng dụng iHanoi. Mỗi buổi học kết thúc bằng một "bài tập về nhà" đầy trách nhiệm, trong vòng 7 ngày, mỗi học viên phải kèm cặp lại cho ít nhất một thành viên khác trong gia đình.

Trong lớp "Bình dân học vụ số" của xã Thư Lâm, ông Đàm Hồng Sỹ (55 tuổi, thợ làm nghề gỗ mỹ nghệ tại thôn Thiết Úng) là minh chứng rõ nét nhất trong cuộc "lột xác" công nghệ số.

Ông Sỹ đã nhận mình thuộc thế hệ "lạc hậu". Bởi với ông, chiếc điện thoại thông minh trước đây chỉ để lướt mạng xem video giải trí, thì nay, thói quen sinh hoạt mỗi tối của ông đã thay đổi hoàn toàn. Sau vài buổi được tận tay hướng dẫn, ông Sĩ đã có thể tự nộp hồ sơ xin trích lục bản sao giấy khai sinh trực tuyến, tự làm thủ tục hưởng trợ cấp bảo hiểm thất nghiệp cho vợ khi công ty may hết việc.

Hồ sơ được duyệt êm thuận, tiền trợ cấp về thẳng tài khoản, người thợ mộc đứng tuổi vỡ òa nhận ra công nghệ không hề là "bức tường bí bách" như mình từng sợ hãi. Giờ đây, chính ông lại trở thành "hạt nhân số" nhiệt thành, xắn tay áo cùng tổ chuyển đổi số hỗ trợ, hướng dẫn từng bà con cài đặt thuế điện tử và nhập dữ liệu đất đai.

Từ những lớp học bền bỉ ấy, bức tranh chuyển đổi số ở xã Thư Lâm không còn là những khái niệm trừu tượng trên văn bản, mà hiển hiện sống động bằng nụ cười rạng rỡ của người dân.

Bà Dương Thị Thanh Nga - chuyên viên phụ trách lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số xã Thư Lâm là người trực tiếp tham mưu và đồng hành cùng các tổ công nghệ cộng đồng ngay từ những ngày đầu.

Bà Nga kể: "Sau 3 tháng miệt mài 'cầm tay chỉ việc', 34 Tổ chuyển đổi số cộng đồng của xã đã giúp hơn 73.900 người dân kích hoạt tài khoản định danh điện tử, hơn 40.500 người tích hợp thành công tài khoản an sinh xã hội trên VNeID, nhưng kỷ niệm khiến tôi nhớ mãi và xúc động nhất là tại một buổi tập huấn ở Nhà văn hóa thôn Liên Hà 1.

Hôm đó, chúng tôi kiên nhẫn hướng dẫn một bác ngoài 60 tuổi thao tác trích lục giấy khai sinh trên Cổng Dịch vụ công. Chỉ vài ngày sau, cán bộ thôn mang kết quả đến trao tận tay, bác mừng rỡ khoe rằng "Tôi cứ nghĩ phải lên xã chầu chực, đi lại mấy lần mới lấy được giấy tờ, không ngờ làm trên điện thoại mà được mang tận nhà, tiện quá!". Rồi chính bác còn nhờ con cháu mở ứng dụng iHanoi gửi lời cảm ơn cán bộ. Giây phút ấy, tôi hiểu rằng công nghệ chỉ thực sự có linh hồn khi nó chạm tới trái tim người dân và mang lại hạnh phúc cho cộng đồng".

Bà Nga chia sẻ thêm, trong lộ trình xây dựng mô hình xã hội chủ nghĩa, xã Thư Lâm xác định tinh thần "tự soi, tự sửa" và phân công rõ người, rõ việc, rõ sản phẩm, lấy mức độ hài lòng của dân làm thước đo công vụ. Chuyển đổi số sẽ tiếp tục đi sâu vào nếp sống thường nhật với mục tiêu "mỗi gia đình có ít nhất một người thành thạo kỹ năng số", để công nghệ không chỉ là tiện ích hành chính, mà trở thành chiếc cầu nối bền chặt nhất gắn kết ý Đảng với lòng dân.

Không chỉ dừng lại ở "Bình dân học vụ số", sau thời gian thí điểm mô hình xã phường XHCN, tại hai xã Thư Lâm và Phúc Thịnh, mạng lưới an sinh toàn diện cũng được đo đếm bằng chất lượng cuộc sống của nhân dân khi. Cụ thể, tại xã Thư Lâm, tính đến tháng 10/2026, xã đã cơ bản hoàn thiện độ phủ y tế toàn dân với tỷ lệ người dân tham gia BHYT đạt 96,9% (96.599/99.685 người) và 95,7% dân số (97.263 người) được lập Hồ sơ sức khỏe điện tử tích hợp vào hệ sinh thái dữ liệu y tế Thủ đô.

Địa phương này cũng tổ chức thăm khám toàn diện cho hơn 23.200 học sinh cùng 6.200 lượt đối tượng chính sách, người cao tuổi. Đồng thời dồn lực triển khai chiến dịch tầm soát bệnh mạn tính lưu động nhằm mở rộng tỷ lệ sàng lọc thực chất cho nhân dân.

Dấu ấn nhân văn sâu sắc thể hiện rõ khi Thư Lâm chính thức xóa trắng hoàn toàn hộ nghèo; 117 hộ cận nghèo còn lại (chiếm tỷ lệ khiêm tốn 0,42%) đều được ngân sách hỗ trợ 100% đóng BHYT và BHXH tự nguyện. Bằng việc số hóa an sinh, 86% đối tượng thụ hưởng (tương đương 63.870 người) đã được liên kết tài khoản an sinh xã hội qua ứng dụng VNeID, giúp nguồn ngân sách chi trả trợ cấp bảo trợ và hưu trí xã hội hơn 25,36 tỷ đồng được chuyển thẳng về tài khoản cá nhân đúng kỳ.

Tại xã Phúc Thịnh, hệ sinh thái HanoiCheck cũng phủ sóng đồng bộ 20/20 bếp ăn bán trú học đường. Chỉ bằng thao tác quét mã QR trên điện thoại thông minh, phụ huynh và nhà trường có thể kiểm tra nguồn gốc từng mớ rau, cân thịt và giám sát quy trình chế biến theo thời gian thực. Sự minh bạch của dữ liệu số đã giải tỏa triệt để nỗi lo an toàn thực phẩm, bảo vệ dinh dưỡng học đường ngay từ bữa ăn thường nhật.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng những dự án trọng điểm, Thư Lâm đã có bước chuyển mình rõ rệt. Dù thu hồi đất luôn là lĩnh vực nhạy cảm, công tác mặt bằng tại đây đã diễn ra ổn định, tuyệt đối không phát sinh "điểm nóng" khiếu kiện.

Thành công này bắt nguồn từ tư duy "lấy dữ liệu làm gốc và đối thoại thực chất". Việc xác minh chuẩn xác nhân khẩu cho 3.125 trường hợp, số hóa nguồn gốc đất đai và công khai minh bạch phương án bồi thường đã tạo niềm tin vững chắc trong nhân dân. Đi cùng với 8 hội nghị đối thoại trực tiếp bảo đảm nguyên tắc "nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ", sự đồng thuận của người dân đã giúp Thư Lâm giải ngân vốn đầu tư công đạt 1.790,7 tỷ đồng (vượt 100,64% KPI quý III/2026 Thành phố giao).

Đáng chú ý, "cơn lốc" hiện đại hóa không hề "nghiền nát" những giá trị truyền thống. Bám sát định hướng của Nghị quyết 80-NQ/TW, mô hình "Làng trong phố - Phố trong làng" cũng được định hình rõ nét. Xã Thư Lâm đã đưa vào sử dụng 16 công trình tôn tạo di sản, gồm Đình Xuân Nộn, chùa Lỗ Khê, Nhà thờ Ca Công; bảo tồn nguyên vẹn không gian văn hóa di tích quốc gia đặc biệt Đền Sái gắn với Lễ hội rước vua độc nhất vô nhị, gìn giữ phường Múa rối nước Đào Thục và duy trì 6 lớp truyền dạy tuồng, ca trù cho người trẻ.

Tại các làng nghề Đào Thục, Thiết Úng, Lỗ Giao, hạ tầng vỉa hè, rãnh thoát nước và cảnh quan được nâng cấp đồng bộ, nhưng giếng nước, cổng làng, nếp nhà gỗ truyền thống vẫn được khoanh vùng gìn giữ nghiêm cẩn. Di sản ngàn năm đã và đang thực sự hòa nhịp cùng công nghiệp văn hóa cộng đồng và thương mại điện tử, trở thành nguồn sinh kế bền vững, khẳng định chân lý: "Một xã hội chủ nghĩa đích thực giữa lòng Thủ đô phát triển, phải là nơi văn minh hiện đại song hành trọn vẹn, cùng bản sắc văn hóa ngàn đời".

Thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" tại Hà Nội không phải là một cuộc trình diễn lý thuyết, mà là một cuộc tổng kiểm nghiệm thực tiễn đầy dũng cảm của Đảng bộ Thủ đô trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Hai xã Thư Lâm và Phúc Thịnh, cùng với sự chuyển động đồng thời của 124 xã, phường trên địa bàn Thành phố theo cơ chế hành động kép: "Vừa thí điểm sâu, vừa lan tỏa rộng ngay từ đầu", đang tạo ra một luồng sinh khí mới cho hệ thống chính trị cơ sở. Ở đó, tư duy "phòng tuyến dữ liệu số" không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà chính là công cụ tối thượng để minh bạch hóa quyền làm chủ của nhân dân.

Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm, ông Nguyễn Thành Luân khẳng định: "Bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, chúng tôi luôn khắc cốt ghi tâm: Chủ nghĩa xã hội không thể là những khái niệm trừu tượng nằm trên trang sách, mà phải hiển hiện sinh động trong từng nếp nhà, từng bữa cơm, từng nhịp thở an lành của người dân. Một hệ tư tưởng chỉ thực sự có sức sống trường tồn khi nó hóa thành quyền lợi thiết thực và dựng nên một 'phòng tuyến' lòng dân vững như bàn thạch".

Cũng theo ông Luân, tại xã Thư Lâm, để biến tư tưởng thành 'phòng tuyến' bất khả xâm phạm đó, cấp ủy và chính quyền đã tập trung giải quyết 3 bài toán lớn, bao gồm:

Thứ nhất, lấy chất lượng sống thực tế làm thước đo ưu việt của chế độ. Người dân tin vào chế độ không phải vì những lời hiệu triệu, mà vì những gì họ được thụ hưởng hằng ngày.

"Chúng tôi định lượng hóa mục tiêu bằng các chỉ số an sinh cao nhất: tỷ lệ bảo hiểm y tế toàn dân tiệm cận 100%; hơn 90% người dân được khám sức khỏe định kỳ và quản lý qua hồ sơ điện tử; 100% hộ dân dùng nước sạch đạt chuẩn; kiên quyết xử lý ô nhiễm, dẹp bỏ bụi bặm làng nghề để trả lại không gian sống trong lành. Khi con trẻ được học tập trong môi trường an toàn, người già được chăm sóc chu đáo, người ốm đau không bị bỏ lại phía sau thì chính những điều bình dị ấy đã tạo nên niềm tin sắt son của nhân dân vào con đường xã hội chủ nghĩa", ông Luân nói.

Thứ hai, chuyển từ 'quản lý hành chính' sang 'phụng sự nhân dân' để kéo gần khoảng cách giữa chính quyền và người dân.

'Phòng tuyến' lòng dân sẽ lập tức bị rạn nứt nếu cán bộ còn mang tư duy 'quan cách mạng' hay cửa quyền, nhũng nhiễu. Địa phương kiên quyết đưa công nghệ số vào đo lường mức độ hài lòng của dân theo thời gian thực; cán bộ lãnh đạo không ngồi phòng lạnh chỉ đạo mà trực tiếp xuống từng thôn xóm, từng xưởng nghề, lắng nghe và giải quyết dứt điểm bức xúc từ cơ sở. Cán bộ nêu gương, liêm chính, xắn tay áo làm việc vì dân - đó chính là chất keo bền chặt nhất gắn kết Đảng, chính quyền với nhân dân.

Thứ ba, đưa người dân từ vị thế 'thụ hưởng' trở thành 'chủ thể' kiến tạo và bảo vệ thành quả.

Một xã hội chủ nghĩa đích thực phải là nơi sức mạnh toàn dân được khơi dậy mạnh mẽ nhất. Trong từng công trình mở đường, chỉnh trang ngõ xóm, bảo tồn nghệ thuật dân gian hay chuyển đổi số làng nghề, bà con đều được biết, được bàn, cùng làm và trực tiếp giám sát. Khi người dân thấy mình là chủ nhân thực sự của từng thành quả, họ sẽ tự giác bảo vệ, gìn giữ và chung sức gánh vác cùng chính quyền. Đó chính là bức tường thành, là 'phòng tuyến' lòng dân vững chắc nhất không sức mạnh nào có thể lay chuyển.

Ông Nguyễn Thành Luân nói: "Tinh thần xuyên suốt của chúng tôi là kỷ nguyên vươn mình của dân tộc phải bắt đầu từ sự vươn mình của từng tế bào cơ sở. Khi mỗi xã, mỗi phường xây dựng thành công 'phòng tuyến' lòng dân từ chính những điều thực chất, no ấm và hạnh phúc nhất, thì đó sẽ là nền móng kiên cố nhất đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển phồn vinh, thịnh vượng".

Khi dữ liệu đất đai được làm sạch, thủ tục hành chính được số hóa toàn trình qua "Ngày không hẹn lại", hay thế hệ tương lai được bảo vệ bằng sự an tâm tuyệt đối bằng những công cụ truy xuất nguồn gốc thực phẩm như HanoiCheck, và khi người thợ mộc, người nông dân lớn tuổi làm chủ được công nghệ qua lớp "Bình dân học vụ số"… thì bình đẳng xã hội đã và đang được hiện thực hóa ở tầng sâu nhất của đời sống.

Bằng việc kiên định lấy dữ liệu làm gốc, lấy chất lượng sống và "chỉ số hạnh phúc" của nhân dân làm thước đo cao nhất, Hà Nội đang từng bước tôi luyện những "tế bào xã hội" kiểu mẫu. Những tế bào khỏe mạnh, tràn đầy sức sống ấy từ Phúc Thịnh, Thư Lâm sẽ kết tinh thành sức mạnh nội sinh vô địch, làm nền móng vững chắc kiến tạo nên một Thủ đô Văn hiến - Văn minh - Hiện đại và Hạnh phúc trong kỷ nguyên mới.