 Họa sĩ Bùi Hoài Mai. |
- Với thực tế kiến trúc nông thôn, anh nghĩ thế nào về việc cần phải có những mẫu nhà cho người nông dân?
Theo tôi, vấn đề cốt lõi không phải mẫu nhà mà là định hướng, quan điểm để xây dựng vấn đề này. Trong dân gian không thiếu mẫu để xây dựng nên những ngôi nhà tốt, phù hợp. Nhưng lâu nay chúng bị lãng quên, người dân ở làng quê lại nảy sinh tâm thức ngóng ra thành phố và đi theo những nét hiện đại, nhà phải sang, nguyên vật liệu phải đắt tiền nên xây rất tốn kém.
- Vậy các kiến trúc sư có vai trò quan trọng gì trong vấn đề này?
Phải từ vĩ mô chứ không chỉ là kiến trúc sư với những mẫu nhà được tạo ra. Thử hỏi hiện có bao nhiêu kiến trúc sư ra trường hiểu được vẻ đẹp của nhà cổ Việt Nam! Gọi tên được 1/3 chi tiết nhà truyền thống có lẽ chỉ đếm được trên đầu ngón tay. Tất nhiên kiến trúc sư cũng như mọi người, đều là sản phẩm của xã hội. Họ không sai, mà do chúng ta đã lãng quên quá nhiều những tinh túy của truyền thống và du nhập rất nhiều thứ không đẹp, không phù hợp cũng như sắp xếp, lắp ghép chúng một cách vụng về, pha tạp.
- Như vậy phải chăng cần có những tác động lớn hơn là chất xám, sức lực của một đối tượng chuyên gia nhất định?
Cần tác động bằng chính sách, cần thay đổi ở tầm vĩ mô. Trong đó phải tổ chức điều tra xã hội học, tâm lí học đối với người nông dân để tìm hiểu những biến đổi trong nhận thức, nhu cầu, khiếu thẩm mĩ... Như vậy mới có hướng tác động vào tâm lí của họ để khuyến khích họ tiếp cận, sử dụng các mô hình kiến trúc năng động, hòa hợp với môi trường. Người nông dân nghĩ và làm như hiện nay là có lí do cả đấy! Kiến trúc nhà ở nông thôn còn liên quan mật thiết với quy hoạch nông thôn chứ đâu chỉ là cái mẫu nhà. Quy hoạch khiên cưỡng, lấp đi ao hồ, làm hỏng long mạch, phá vỡ mô hình cũ thì có 1001 mẫu nhà cũng chả có ai theo được.
 Họa tiết dân gian được Bùi Hoài Mai ứng dụng vào xây dựng nhà. |
- Vậy anh có phác họa gì cho vấn đề giải pháp không?
Cách thức hiệu quả và đảm bảo lâu dài là liên kết xã hội. Các nhà quy hoạch, kiến trúc cần bắt tay và lắng nghe các chuyên gia mỹ thuật, xã hội học, sử học và chính người dân. Từ đó đưa tri thức vào xã hội và khơi lên trong đời sống người dân những kiến thức, phương pháp, kỹ thuật lâu nay bị "vùi lấp" chứ không phải là dạy dỗ họ.
- Trong thực tế xây, thiết kế và thi công các ngôi nhà ở vùng nông thôn hiện nay, anh đã phát triển những sáng kiến mới như thế nào?
Thực ra tôi chỉ tìm lại những gì mà người nông dân khi xưa đã thực hành, sử dụng. Tôi dùng gạch nung loại bình thường để xây nhà, thậm chí gạch phồng, gạch xấu cũng làm được, tường quanh nhà đắp bằng đất. Bây giờ nhà cũng có thể xây bằng gạch đất, tự đào đất lên, trộn với vôi rồi đóng khuôn sẽ đỡ tốn hẳn so với nung mà vẫn chắc chắn, ở rất mát. Tôi sử dụng họa tiết điêu khắc đình, chùa, học tập nét kiến trúc dân gian, có biến đổi, điều chỉnh cho phù hợp đời sống hơn.
- Nhưng thực tế là ở nông thôn hiện nay, nhiều gia đình không còn đất rộng mà cũng chia lô, chia khoảnh rất sát nhau như ở phố!
Với đất hẹp có thể nghiên cứu mô hình phố cổ Hà Nội như một gợi ý hiệu quả. Đây là sự phát triển hay nhất cho mô hình từ nhà lên phố, rất thống nhất và tạo sự hài hòa về kiến trúc tổng thể.
- Xin cảm ơn anh!
Tú Nhi (thực hiện)