Bị RSV, trẻ khỏe mạnh cũng có thể trở nặng nhanh, phải vào hồi sức tích cực

RSV – nguyên nhân hàng đầu gây nhập viện ở trẻ nhũ nhi

Hội thảo cung cấp thông tin báo chí với chủ đề "Bệnh do Virus Hợp bào hô hấp (RSV) ở trẻ dưới 1 tuổi: Gánh nặng bệnh tật và giải pháp bảo vệ trẻ từ góc nhìn chuyên gia" do Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương (Bộ Y tế) phối hợp với Sanofi Aventis Việt Nam tổ chức vừa diễn ra nhằm cập nhật thông tin về RSV - tác nhân phổ biến gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ nhũ nhi.

Tại Hội thảo, BS Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP. Hồ Chí Minh, cho biết RSV là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ dưới 1 tuổi phải nhập viện và/hoặc khám cấp cứu.

Theo chuyên gia, RSV gây hơn 60% các trường hợp nhiễm trùng hô hấp cấp tính ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trên toàn thế giới. Virus này có khả năng lây lan cao, với khoảng 9/10 trẻ mắc RSV trong 2 năm đầu đời.

Đáng lưu ý, nguy cơ diễn tiến nặng không chỉ xảy ra ở nhóm trẻ có nguy cơ cao như trẻ sinh non, trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh hoặc các bệnh lý nền. Ngay cả những trẻ sinh đủ tháng, khỏe mạnh cũng có thể mắc RSV nặng, phải nhập viện, điều trị tại khoa hồi sức tích cực hoặc cần hỗ trợ thở máy.

12 tháng đầu đời của trẻ là giai đoạn có nguy cơ tử vong cao nhất. Nhiễm trùng đường hô hấp dưới do RSV, đặc biệt là viêm tiểu phế quản và viêm phổi, là nguyên nhân quan trọng gây bệnh nặng và tử vong ở trẻ dưới 1 tuổi trên toàn cầu.

Trên thế giới, RSV ước tính khiến khoảng 2,2 triệu trẻ dưới 1 tuổi phải nhập viện mỗi năm và khoảng 66.300 trẻ tử vong. Đáng chú ý, trẻ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh chiếm khoảng 57% tổng số ca tử vong liên quan đến RSV.

Không chỉ là câu chuyện của một đợt bệnh...

Theo các chuyên gia, gánh nặng do RSV không dừng lại ở thời điểm trẻ mắc bệnh cấp tính. Những trẻ từng nhiễm RSV nặng trong năm đầu đời có thể đối mặt với nguy cơ gia tăng các vấn đề hô hấp lâu dài như khò khè tái diễn, hen suyễn và suy giảm chức năng phổi.

Một số nghiên cứu cũng cho thấy trẻ từng nhập viện do RSV khi dưới 1 tuổi có nhu cầu sử dụng dịch vụ y tế cao hơn trong những năm tiếp theo. Trong thời gian theo dõi 2 năm sau nhiễm RSV, nhóm trẻ này ghi nhận số lượt khám bác sĩ tăng 34%, khám cấp cứu tăng 53% và nhập viện tăng 167% so với nhóm không mắc RSV.

Nhiễm RSV cũng có thể kéo theo nhiều hệ lụy đối với gia đình. Cha mẹ thường chịu áp lực tâm lý khi chứng kiến trẻ khó thở và phải thực hiện các can thiệp y tế; lo âu, căng thẳng theo tình trạng sức khỏe của con, xáo trộn sinh hoạt và phát sinh chi phí chăm sóc, điều trị.

Trong những đợt cao điểm của bệnh hô hấp, gánh nặng cũng gia tăng đối với hệ thống y tế khi số trẻ cần khám, cấp cứu và điều trị nội trú tăng cao, tạo áp lực lên nhân lực, giường bệnh và các nguồn lực hồi sức.

Vì sao trẻ dưới 1 tuổi dễ diễn tiến nặng?

Lý giải nguy cơ cao ở trẻ dưới 1 tuổi, BS Trương Hữu Khanh cho biết hệ miễn dịch của trẻ trong giai đoạn này chưa phát triển hoàn thiện, khiến khả năng tạo đáp ứng miễn dịch hiệu quả khi tiếp xúc với RSV còn hạn chế.

Bên cạnh đó, đường thở của trẻ nhỏ có kích thước chỉ khoảng một nửa so với người lớn. Khi nhiễm virus, tình trạng viêm và tăng tiết dịch nhầy có thể dễ dàng gây tắc nghẽn đường thở, dẫn đến tổn thương đường hô hấp dưới như viêm tiểu phế quản và viêm phổi.

"Năm đầu đời là thời điểm then chốt trẻ cần được bảo vệ khỏi RSV vì đây là giai đoạn trẻ có nguy cơ tử vong do RSV cao nhất", BS Trương Hữu Khanh nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, việc bảo vệ trẻ khỏi RSV không chỉ quan trọng với nhóm dưới 6 tháng tuổi mà cần được quan tâm đối với cả nhóm trẻ từ 6-12 tháng tuổi.

Từ góc độ y tế dự phòng, PGS.TS.BS Phạm Quang Thái - Trưởng Văn phòng Tiêm chủng mở rộng phía Bắc, khuyến cáo cha mẹ cần chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa cho trẻ.

Theo chuyên gia, bên cạnh các biện pháp vệ sinh, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây và chăm sóc trẻ đúng cách, các biện pháp dự phòng đặc hiệu cần được cha mẹ trao đổi với bác sĩ để lựa chọn phù hợp.

Hiện có các giải pháp dự phòng RSV bằng vắc xin cho phụ nữ mang thai và kháng thể đơn dòng cho trẻ dưới 1 tuổi.

Với vắc xin dành cho phụ nữ mang thai, sau khi được tiêm, cơ thể người mẹ cần thời gian để tạo kháng thể. Một phần kháng thể sau đó được truyền sang thai nhi qua nhau thai, giúp trẻ có sự bảo vệ trong giai đoạn đầu đời.

Trong khi đó, kháng thể đơn dòng cung cấp kháng thể có sẵn cho trẻ, có thể được sử dụng cho trẻ dưới 1 tuổi ở các thời điểm phù hợp, kể cả ngay sau khi sinh, nhằm tạo sự bảo vệ trực tiếp trong giai đoạn trẻ có nguy cơ cao.

PGS.TS.BS Phạm Quang Thái ví von, vắc xin giống như "người huấn luyện", giúp hệ miễn dịch học cách nhận biết và chống lại tác nhân gây bệnh theo thời gian. Trong khi đó, kháng thể đơn dòng giống như "người bảo vệ có sẵn", cung cấp kháng thể trực tiếp và có khả năng bảo vệ sớm mà không cần chờ cơ thể tự tạo đáp ứng miễn dịch.

RSV được đưa vào danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm B phải giám sát, báo cáo

Tại Hội thảo, nhà báo Vũ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, nhấn mạnh vai trò của truyền thông y tế trong nâng cao nhận thức của nhân viên y tế và các bậc phụ huynh về RSV.

Theo ông Cường, hiểu đúng và chủ động phòng ngừa RSV không chỉ góp phần bảo vệ trẻ trong những năm tháng đầu đời, giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng và nhập viện mà còn giúp giảm chi phí y tế trực tiếp và gánh nặng chăm sóc đối với gia đình.

Ở phạm vi rộng hơn, dự phòng hiệu quả RSV có thể góp phần giảm áp lực lên hệ thống khám, chữa bệnh trong mùa cao điểm bệnh hô hấp, tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực và nâng cao chất lượng chăm sóc đối với những trường hợp cần can thiệp chuyên sâu.

Đáng chú ý, ngày 01/7/2026 Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 1965/QĐ-BYT Về việc ban hành danh mục bệnh truyền nhiễm thuộc các nhóm bệnh truyền nhiễm, theo đó bệnh do RSV được đưa vào danh mục bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm B phải giám sát và báo cáo là một bước tiến quan trọng trong công tác quản lý và kiểm soát bệnh.

Quy định này là cơ sở cho việc thu thập dữ liệu dịch tễ, theo dõi xu hướng lưu hành của bệnh, đánh giá chính xác hơn gánh nặng bệnh tật, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng và triển khai các chiến lược dự phòng hiệu quả, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.

Theo nhà báo Vũ Mạnh Cường, đây cũng là một phần trong định hướng tăng cường y tế dự phòng, từng bước chuyển trọng tâm từ điều trị bệnh sang phòng bệnh, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân theo các Nghị quyết của Đảng, Chính phủ về chăm sóc sức khoẻ nhân dân trong tình hình mới. 

Việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận các giải pháp dự phòng tiên tiến, trong đó có những công nghệ y sinh mới, góp phần bảo vệ hiệu quả hơn các nhóm trẻ có nguy cơ trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Nhiều ca mắc cúm, tay chân miệng, RSV nhập viện tuyến cuối, Bộ Y tế yêu cầu tăng cường các biện phòng, chống

SKĐS - Bộ Y tế cho biết theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm đã ghi nhận sự gia tăng cục bộ của một số bệnh, đặc biệt là bệnh cúm mùa, bệnh do virus hợp bào hô hấp và bệnh tay chân miệng tại một số địa phương, trong đó có nhiều ca nhập viện điều trị tại các bệnh viện cấp chuyên sâu.