1. Vì sao bệnh gout dễ tái phát?
Theo Đông y, nguyên nhân sâu xa khiến bệnh gout tái phát nhiều lần là do "cái gốc chưa được xử lý triệt để", cụ thể:
"Thấp trọc" chưa được thanh trừ triệt để: Sau cơn cấp, nhiệt độc có thể đã giảm nhưng thấp trọc (chất cặn bã, acid uric) vẫn tồn đọng trong cơ thể, tích tụ ở kinh lạc, tạng phủ. Chỉ cần có điều kiện (ăn uống không kiêng, cảm nhiễm ngoại tà), tình trạng này có thể tái hoạt, làm bùng phát cơn bệnh trở lại.
Tạng phủ hư suy chưa được phục hồi: Chức năng Tỳ (tiêu hóa, vận hóa), Thận (bài tiết), Can (sơ tiết) vẫn yếu. Đây là điều kiện thuận lợi để thấp trọc tiếp tục sinh sôi, khiến bệnh gout tái phát.
Thói quen sinh hoạt, ăn uống không thay đổi: Nếu tiếp tục chế độ ăn sinh thấp nhiệt (rượu bia, đồ béo ngọt, hải sản), tinh thần căng thẳng, thức khuya... thì bệnh tất sẽ quay lại. Đây cũng là yếu tố then chốt khiến bệnh gout tái đi tái lại.
Bệnh gout dễ tái phát khi căn nguyên bệnh chưa được xử lý triệt để.
2. Cách gì điều trị căn nguyên bệnh gout theo Đông y?
Mục tiêu hàng đầu trong giai đoạn điều trị này là: "Kiện Tỳ, bổ Thận, hóa đàm, trừ thấp trọc, thông kinh lạc".
Các thể bệnh thường gặp và phép trị:
Thể Tỳ hư thấp trọc (hay tái phát do ăn uống)
Triệu chứng: Người mệt mỏi, chán ăn, bụng đầy, đại tiện lỏng nát, lưỡi bệu có rêu trắng dày, khớp có thể sưng nhẹ, đau âm ỉ.
Pháp trị: Kiện tỳ, táo thấp, hóa trọc.
Bài thuốc tiêu biểu: "Hương sa lục quân tử thang" gia giảm gồm các vị thuốc chính như đẳng sâm, bạch truật, phục linh (kiện tỳ, trừ thấp), bán hạ, trần bì, mộc hương, sa nhân (hóa đàm trọc, hành khí), thổ phục linh, ý dĩ (lợi thấp, bài trọc).
Thể Can thận âm hư (hay tái phát ở người cao tuổi, bệnh lâu năm)
Triệu chứng: Cơn đau tái phát nhiều lần, khớp khô, co duỗi khó, kèm theo ù tai, hoa mắt, đau lưng mỏi gối, lòng bàn tay chân nóng, lưỡi đỏ ít rêu.
Pháp trị: Tư bổ Can thận, hóa ứ thông lạc.
Bài thuốc tiêu biểu: "Lục vị địa hoàng hoàn" kết hợp "Đào hồng tứ vật thang" gia giảm. Các vị thuốc chính của bài thuốc bao gồm thục địa, sơn thù, sơn dược (bổ can thận), đan bì, phục linh, trạch tả (tả hỏa, lợi thấp), đào nhân, hồng hoa, đương quy, xuyên khung (hoạt huyết hóa ứ), tỳ giải, thổ phục linh (trừ thấp trọc).
Thể đàm ứ ngưng kết (có hạt tophi, biến dạng khớp)
Triệu chứng: Khớp biến dạng, nổi nhiều cục tophi, da khớp sậm màu, đau như kim châm cố định, lưỡi tím có điểm ứ huyết.
Pháp trị: Hóa đàm, tán kết, hoạt huyết, thông lạc.
Bài thuốc tiêu biểu: Các bài thuốc có "Đào hồng tứ vật" gia thêm các vị hóa đàm nhuyễn kiên như: Hải tảo, hải đới, bối mẫu, hạ khô thảo và vị thông lạc mạnh như toàn yết, địa long, ô tiêu xà.
Ngoài các bài thuốc trên, có thể thực hiện châm cứu, châm bổ các huyệt túc tam lý, quan nguyên, thận du, tỳ du để ôn bổ tỳ thận. Bên cạnh đó, thực hiện châm tả các huyệt tam âm giao, huyết hải, âm lăng tuyền để kiện tỳ trừ thấp, hoạt huyết. Tuy nhiên, cần lưu ý, việc sử dụng các vị thuốc cần được bác sỹ đông y kê đơn cho phù hợp với tình trạng, căn nguyện bệnh, không tự ý dùng.
3. Cách phòng ngừa bệnh tái phát
Đây là phần quan trọng nhất mà người bệnh gout có thể chủ động thực hiện hàng ngày.
Chế độ ăn uống
Nguyên tắc: Kiêng kỵ nghiêm ngặt những thứ sinh "thấp nhiệt trọc" như cần tránh tối đa rượu, bia (đặc biệt là bia), nội tạng, hải sản có vỏ, thịt đỏ, canh hầm xương đặc, đồ chiên rán, đồ ngọt tinh chế (bánh kẹo, nước ngọt).
Nên ăn các thức ăn tính mát, kiện tỳ, lợi thấp gồm rau củ (cải bẹ xanh, cần tây, bí xanh, bí đao, mướp đắng, củ cải, cà rốt, khoai lang), trái cây (dưa hấu, lê, táo, dứa nhưng ăn vừa phải trái cây ngọt); ngũ cốc (gạo lứt, ý dĩ, kê, khoai môn); uống đủ nước (2-2.5 lít/ngày), ưu tiên nước lọc, nước rau củ luộc, trà thảo mộc.
Bài trà dưỡng sinh phòng bệnh gout (dùng khi ổn định)
Trà thổ phục linh, ý dĩ: Mỗi nguyên liệu chuẩn bị từ 15-20g, hãm nước sôi uống thay trà có tác dụng kiện tỳ, thẩm thấp, thanh trọc.
Trà cốt khí củ: Dùng 15-20g củ cốt khí sắc uống. Nghiên cứu hiện đại cho thấy củ cốt khí có tác dụng hạ acid uric, kháng viêm tốt.
Trà cốt khí củ có tác dụng hạ acid uric, ngăn ngừa bệnh gout tái đi tái lại.
Điều chỉnh lối sống và tinh thần
Vận động nhẹ nhàng, đều đặn: Người bệnh gout nên đi bộ, tập thái cực quyền, khí công, tuyệt đối tránh vận động quá sức, chấn thương khớp.
Giữ ấm: Người bệnh gout cần giữ ấm cơ thể, đặc biệt là các khớp, tránh nằm ngồi nơi ẩm thấp.
Tinh thần thư thái: Khi bị bệnh gout, người bệnh tránh giận dữ, căng thẳng (hại can), lo nghĩ quá độ (hại tỳ) và cần ngủ đủ giấc, tránh thức khuya (hại thận âm).
Theo dõi và thăm khám định kỳ
Mặc dù không có cơn đau nhưng người bệnh gout vẫn nên kiểm tra acid uric máu định kỳ 3-6 tháng/lần. Bên cạnh đó, duy trì thăm khám Đông y định kỳ để thầy thuốc điều chỉnh bài thuốc, phương pháp dưỡng sinh phù hợp với sự thay đổi của cơ thể.
