Chiều 9/11, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ thông tin cảnh báo về những ảnh hưởng của bạo lực học đường đối với tâm lý và sức khỏe tâm thần trẻ em.
ThS Hoàng Trường Sơn, Viện Sức khỏe tâm thần cho hay, trường hợp vừa được đơn vị tiếp nhận điều trị là nữ sinh 15 tuổi, đến khám trong tình trạng có ý tưởng tự sát và hành vi tự gây thương tích.
Theo bệnh sử, từ giữa năm lớp 8, sau khi chuyển đến học tại một trường ở thành phố, nữ sinh thường xuyên bị nhóm bạn trêu chọc, tung tin đồn thất thiệt, gán ghép chuyện tình cảm, cười cợt khi mắc lỗi hoặc bị điểm kém. Em còn bị cố tình cô lập, đánh và trêu chọc quá mức.
Quang cảnh buổi chia sẻ thông tin. Ảnh: TB
Trước những hành vi này, nữ sinh thường chọn cách nhẫn nhịn, ít phản ứng. Dù từng kể với mẹ và gia đình đã trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, tình hình không được cải thiện đáng kể.
Dần dần, em xuất hiện các biểu hiện buồn bã, lo lắng trước khi đến lớp, dễ khóc, thu mình, mất hứng thú với sở thích vẽ tranh, học tập sa sút và mất ngủ. Nữ sinh ngày càng tự ti, cho rằng bản thân kém cỏi, ngại tiếp xúc với người khác.
Khoảng một tuần trước khi đến khám, gia đình phát hiện nhiều vết thương ở mặt trong cẳng tay của em, trong đó có những vết mới còn rớm máu. Nữ sinh cho biết tự gây thương tích để giải tỏa cảm giác căng thẳng, khó chịu.
Sau thăm khám, em được chẩn đoán mắc giai đoạn trầm cảm nặng không có triệu chứng loạn thần, có ý tưởng tự sát.
Bắt nạt học đường có thể để lại hậu quả kéo dài đến tuổi trưởng thành
Theo định nghĩa của UNESCO và Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bạo lực học đường bao gồm các hành vi bạo lực thể chất, tinh thần, tình dục xảy ra trong và xung quanh trường học, trên đường đến trường hoặc trên không gian mạng.
Trong đó, bắt nạt là hình thức phổ biến, được nhận diện qua ba đặc điểm: cố ý gây tổn hại, lặp lại theo thời gian và có sự mất cân bằng quyền lực giữa người thực hiện hành vi với người bị bắt nạt.
Thực trạng này cũng được phản ánh qua kết quả Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) 2025 do OECD công bố. Khảo sát với hơn 7.350 học sinh Việt Nam từ 194 trường THCS ghi nhận 19,9% học sinh cho biết bị bắt nạt vài lần mỗi tháng, cao hơn tỷ lệ 13,5%-18,2% tại một số quốc gia châu Á.
Hình thức phổ biến nhất là bị trêu chọc (15,8%), tiếp đến là bị lan truyền tin đồn ác ý (8,7%), bị đe dọa, đánh hoặc đăng thông tin lên mạng.
PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần, cho biết trẻ bị bắt nạt có thể xuất hiện các biểu hiện lo âu, trầm cảm, mất ngủ, sợ đến trường, học tập sa sút và thu mình. Sau những sự việc nghiêm trọng như bị đánh hội đồng, xâm hại hoặc phát tán clip, trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng rối loạn stress sau sang chấn như hồi tưởng, ác mộng, né tránh và cảnh giác quá mức. Một số trường hợp có hành vi tự gây thương tích hoặc xuất hiện ý nghĩ, hành vi tự sát.
PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần chia sẻ về hậu quả của bạo lực học đường. Ảnh: TB
Đáng chú ý, hậu quả của bắt nạt không chỉ giới hạn trong thời gian trẻ đi học. Nghiên cứu của Takizawa năm 2014 tại Anh cho thấy những người thường xuyên bị bắt nạt trong độ tuổi 7-11 có nguy cơ gặp các vấn đề như trầm cảm, lo âu, ý tưởng tự sát, suy giảm nhận thức và thu nhập thấp hơn khi bước vào tuổi trung niên.
Nghiên cứu của Copeland năm 2013 tại Mỹ cũng ghi nhận nhóm trẻ vừa là nạn nhân, vừa là người thực hiện hành vi bắt nạt có nguy cơ trầm cảm và hành vi tự sát cao nhất.
Cần can thiệp với cả trẻ bị bắt nạt và trẻ bắt nạt
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, một số hành vi bắt nạt có thể liên quan đến những vấn đề nền như rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), rối loạn hành vi, khó kiểm soát xung động hoặc việc trẻ từng chứng kiến, trải qua bạo lực gia đình. Một số em đồng thời vừa là nạn nhân, vừa là người gây bắt nạt, khiến nguy cơ gặp khó khăn về tâm lý và hành vi càng cao.
BSCKII Bùi Nguyễn Hồng Bảo Ngọc, Viện Sức khỏe tâm thần, cho biết khi tiếp nhận trường hợp nghi bị bạo lực học đường, nhân viên y tế cần ưu tiên đánh giá mức độ an toàn, thương tích, nguy cơ tiếp tục bị tấn công và ý tưởng tự sát. Trẻ cũng cần được đánh giá về trầm cảm, lo âu, sang chấn và các vấn đề sức khỏe tâm thần khác.
Nguyên tắc can thiệp quan trọng nhất là bảo đảm an toàn, chấm dứt hành vi bắt nạt, đồng thời hỗ trợ tâm lý và điều trị các rối loạn đi kèm nếu có.
Với trẻ bị bắt nạt, các chuyên gia có thể áp dụng liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT), liệu pháp nhận thức - hành vi tập trung vào sang chấn (TF-CBT) tùy tình trạng. Việc sử dụng thuốc chỉ được cân nhắc khi có chỉ định chuyên môn.
Đối với trẻ thực hiện hành vi bắt nạt, cần kết hợp kỷ luật phù hợp, không bạo lực với tư vấn tâm lý, rèn luyện khả năng kiểm soát cảm xúc, phát triển sự thấu cảm và phối hợp với gia đình để điều chỉnh hành vi.
Các chuyên gia cũng lưu ý gia đình cần quan sát những thay đổi bất thường ở trẻ. Dấu hiệu bị bắt nạt không chỉ thể hiện qua thương tích mà còn có thể là đột ngột không muốn đi học, học tập sa sút, thường xuyên đau đầu hoặc đau bụng vào buổi sáng, mất ngủ, gặp ác mộng, cáu kỉnh, sợ hãi khi nhận tin nhắn, mất bạn hoặc ngày càng thu mình. Đặc biệt, hành vi tự gây thương tích hoặc lời nói liên quan đến cái chết là những dấu hiệu cảnh báo cần được can thiệp khẩn cấp.
Khi phát hiện những biểu hiện này, cha mẹ cần lắng nghe, tin tưởng và không trách móc hay xem nhẹ lời kể của trẻ. Nhà trường cần tăng cường giám sát, xây dựng nội quy phòng chống bắt nạt, tập huấn giáo viên, phối hợp chặt chẽ với phụ huynh và bảo đảm an toàn cho học sinh khi trở lại lớp.
Các chuyên gia khuyến cáo không đổ lỗi cho trẻ, không khuyên trẻ đơn giản là "mặc kệ", cũng không ép hai bên hòa giải trực tiếp khi chưa bảo đảm an toàn. Chuyển trường không nên được xem là giải pháp duy nhất để xử lý vấn đề.
Bên cạnh đó, học sinh chứng kiến bạo lực học đường cần được khuyến khích lên tiếng, hỗ trợ bạn thay vì im lặng hoặc cổ vũ hành vi bắt nạt.
