Nổi tiếng với tên gọi “Đèn hiệu Maracaibo”, hiện tượng sét đánh ở đồng bằng Catatumbo được xem là tín hiệu chỉ đường cho các thủy thủ trong hàng thế kỷ qua. Người ta có thể nhìn thấy nó ở cách đó hơn 200 dặm, hiện tượng bão sấm kỳ lạ này được cho là đã chỉ đường cho đội tàu của Đô đốc José Prudencio Padilla giành chiến thắng vang dội, đánh bại hạm đội của quân Tây Ban Nha.
“Trời đánh” 260 đêm một năm
Tôi và Dylan đang ngồi trên bến tàu tại làng chài cá trong buổi hoàng hôn, ngắm mây bay và chờ đợi con thuyền đưa chúng tôi lên bờ hồ Maracaibo nằm giữa cái nơi được mệnh danh là “vùng đất trời đánh nhiều nhất thế giới”. Chúng tôi đi gần 15 giờ đồng hồ từ Thủ đô Bogota (Colombia) để đến một góc miền Tây Venezuela nhằm tận mắt chứng kiến một hiện tượng thời tiết huyền bí nhất thế giới. Tại đây, nơi dòng sông Catatumbo đổ nước vào một cái hồ lớn nhất khu vực Nam Mỹ, nơi có những “cơn bão sấm bất tận” kéo dài liên tục 10 tiếng đồng hồ mỗi đêm và 260 đêm một năm. Không nơi nào trên trái đất, ông Thiên lôi lại giáng lưỡi búa tầm sét khủng khiếp và ác liệt như tại nơi này. Ông Erik Quiroga, một nhà môi trường học tại Caracas đồng hành với chúng tôi, nhìn đồng hồ đeo tay rồi reo lên: “Nó sẽ bắt đầu từ bây giờ. 7 giờ 15 phút tối nay, bão sấm sẽ bắt đầu”. Ngay tức thời, những đám mây nhấp nháy một màu hồng lân quang và một tia sét đánh gãy vòm trời. Erik Quiroga chỉ cho chúng tôi xem.
Bão sấm còn là hình tượng trưng ngay giữa lá cờ của bang Zulia. Nhưng đột nhiên vào năm 2010, bão sấm đột ngột ngừng xảy ra. Theo các báo cáo của báo chí Venezuela, bầu trời bên trên đồng bằng Catatumbo đột nhiên đen lại trong vòng 6 tuần (từ khoảng nửa cuối tháng giêng và sáng lại vào tháng 3/2010). “Nó là đợt ngừng tiếng sét dài nhất trong vòng 104 năm qua. Đây là món quà tặng đặc biệt và chúng tôi sợ nó sẽ không kéo dài”, dẫn lời làm chứng của ông Erik Quiroga trên tờ Guardian của Anh.
Những giải thích bước đầu
Năm 2002, Erik Quiroga đã tổ chức một chiến dịch nhằm thuyết phục UNESCO công nhận hiện tượng bão sét ở Catatumbo là một “hiện tượng thời tiết thế giới siêu đặc biệt”. Ông Erik Quiroga lập luận, sét không chỉ là một kỳ quan thiên nhiên mà còn quan trọng tới hệ sinh thái toàn cầu. Phóng ra hơn 1,2 triệu đợt mỗi năm, bão sét Catatumbo theo lập luận của ông Erik Quiroga là nguồn tự nhiên tạo ra ozone độc lập lớn nhất thế giới. Tại sao vùng đồng bằng Catatumbo lại là nơi hội tụ của những cơn bão sấm sét bất tận như thế cho đến nay vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải thích xác đáng. Trong suốt thập niên 60, người ta nghĩ rằng trên nền đất của lưu vực hồ Maracaibo chứa nhiều uranium và đó là nguyên nhân kích hoạt ra sấm sét. Còn theo ông Angel Munoz, người dẫn đầu nhóm nghiên cứu sét tại Trung tâm Mô hình Khoa học ứng dụng thuộc Đại học Zulia (Maracaibo, Venezuela), bão sấm được gây ra bởi trần thế nhưng độc đáo.
Khu vực Catatumbo được cấu tạo hình chữ V bởi các ngọn núi, đón nhận các luồng gió mậu dịch nóng ẩm thổi từ ngoài khơi vịnh Caribê. Khi những ngọn gió này thổi vào lòng chảo Maracaibo nó sẽ va đập với không khí lạnh giá ở tầng dưới dãy núi Andes. Sự va đập nhiệt độ được cung cấp bởi một lượng hơi nước khổng lồ thoát ra khỏi hồ Maracaibo mỗi ngày dưới ánh nắng mặt trời xích đạo. Chỉ riêng địa hình này cũng đủ tạo ra bão sấm, nhưng một nhân tố khác cũng tạo ra sét bên trên đồng bằng Catatumbo đó là khí mêtan. Vùng lòng chảo Maracaibo cũng đang ngồi trên đỉnh của một mỏ dầu lớn nhất Nam Mỹ. Vì trong dầu có khí mêtan nên bạn có thể nhìn thấy những bọt bong bóng nhỏ sủi lên bề mặt hồ. Trong vùng đầm lầy thuộc tâm chấn của bão sét Catatumbo, sự hiện diện của khí mêtan có thể nhìn thấy rõ bằng mắt thường. Ông Angel Munoz tin rằng khí mêtan có thể làm tăng tính dẫn điện của không khí bên trên đồng bằng Catatumbo, cho phép sét “nạp điện” nhanh hơn và phóng ra nhanh hơn. Thực vậy, bão sấm Catatumbo không hề suy giảm cường độ mà thậm chí còn ngày càng mạnh lên trong vòng một thập kỷ qua. Ông Angel Munoz và các đồng nghiệp hoài nghi rằng khí mêtan đã giải phóng bởi việc mở rộng khoan dầu trong vùng hồ Maracaibo. Ông Angel Munoz tin rằng bão sét Catatumbo là nguyên nhân chính trong việc tái sinh tầng ozone.
NGUYỄN THANH HẢI
(Theo World Press)