Ngày 19/10, UBND xã Hiệp Đức tổ chức Hội thảo Xác minh thông tin mộ liệt sĩ tại khu vực sân Đảng ủy xã. Sau hội thảo, xã sẽ tập hợp thông tin, xây dựng phương án khai quật.
Những ký ức chưa phai về hố chôn tập thể
Trong số các nhân chứng tham dự hội thảo, ông Trần Phước Xảo, nguyên chỉ huy Tiểu đoàn 15, Sư đoàn 2, nguyên Chánh Văn phòng Bộ Tư lệnh Quân khu 5, mang đến những thông tin quan trọng về các trận đánh và sự hy sinh của bộ đội tại Hiệp Đức vào tháng 4/1970.
Ông Trần Phước Xảo phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Bích Vân
Theo lời kể của ông, từ đêm 26/4 đến sáng 30/4/1970, Tiểu đoàn 10 Đặc công và Tiểu đoàn 15, Sư đoàn 2, được giao nhiệm vụ đánh chiếm Đồi Sơn, Đồi Thị, sau đó giữ địa bàn thị trấn Hiệp Đức trong 3-4 ngày, nhằm kéo quân tiếp viện của đối phương ra khỏi vị trí, tạo điều kiện cho các đơn vị chủ lực tổ chức đánh quân viện.
Trận đánh bắt đầu vào 0 giờ ngày 27/4. Tuy nhiên, khoảng 45 phút sau, hướng tiến công của Tiểu đoàn 10 tại Đồi Sơn bị lộ do vướng mìn bẫy. Các mũi tiến công gặp hỏa lực khống chế dữ dội. Một bộ phận chiến sĩ đặc công đã tiến sâu vào trận địa nhưng không thể rút ra khi tình thế bất lợi. Theo ông Xảo, toàn bộ đội hình đột nhập bị đối phương khống chế, nhiều chiến sĩ hy sinh ngay tại hàng rào Đồi Sơn.
Từ hồ sơ trích lục của Sư đoàn 2 và những thông tin ông nắm được, có 45 chiến sĩ Tiểu đoàn 10 hy sinh tại Đồi Sơn. Các liệt sĩ quê ở nhiều tỉnh, thành miền Bắc, phần lớn trong độ tuổi từ 19 đến 39.
Khu vực sân Đảng uỷ xã Hiệp Đức hiện tại. Ảnh: Bích Vân
Điều khiến việc tìm kiếm kéo dài là hồ sơ của cả 45 liệt sĩ đều ghi tình trạng "mất xác", không có sơ đồ chôn cất cụ thể. Sau ngày 30/4, khi bộ đội ta rút khỏi khu vực, thi thể các chiến sĩ mới được đưa xuống vùng ruộng trũng dưới chân Đồi Sơn để vùi lấp.
Theo lời ông Xảo, khu vực này nằm gần vị trí từng được người dân gọi là Hố Bà Lâu, thuộc vùng Chi khu quận lỵ Hiệp Đức cũ là sân Đảng uỷ xã hiện nay, độ sâu hơn 20m. Đây cũng là một trong những địa điểm cần tiếp tục đối chiếu với lời kể của các nhân chứng địa phương để xác định chính xác vị trí chôn cất.
Ông Xảo cho biết đã hơn 10 lần trực tiếp trở lại khảo sát, tìm kiếm tại khu vực chiến trường xưa. Một số hài cốt liệt sĩ từng được tìm thấy và đưa về quê nhà ở Thái Bình, Vĩnh Phúc, nhưng danh sách 45 chiến sĩ hy sinh tại Đồi Sơn đến nay vẫn chưa được quy tập đầy đủ.
Lời kể của người từng bị ép kéo thi thể liệt sĩ
Một nguồn thông tin khác được hội thảo ghi nhận là lời kể của ông Phan Tấn Điện, người từng trực tiếp chứng kiến việc đối phương bắt trẻ em kéo thi thể các chiến sĩ hy sinh đi chôn cất trong thời kỳ chiến tranh.
Theo ông Điện, vào khoảng năm 1969-1970, gia đình ông có ba anh em còn nhỏ. Do gia đình có người thân tham gia hoạt động cách mạng, đối phương nghi ngờ và bắt giữ, ép ba anh em phải đi theo để phục vụ việc thu gom thi thể sau một trận đánh.
Sau hội thảo, xã Hiệp Đức sẽ tổng hợp thông tin và xây dựng phương án khai quật. Ảnh: Bích Vân
Ông nhớ lại, trong một trận chiến, một chiến sĩ bị thương ở đùi, cố bò về phía giếng nước để uống nhưng bị đối phương phát hiện, bắn chết tại chỗ. Sau đó, ông cùng hai người anh em bị buộc phải kéo, khiêng thi thể các chiến sĩ về điểm tập trung.
Bốn thi thể được đưa đến một hố bom nông (vị trí hiện tại là sân Đảng uỷ xã Hiệp Đức) rồi bị lấp đất sơ sài. Hình ảnh ấy đã in sâu trong ký ức ông suốt nhiều thập niên.
Sau năm 1975, ông Điện tham gia quân đội rồi trở về công tác tại địa phương, từng giữ chức Phó Chủ tịch UBND huyện. Dù thời gian trôi qua, ông vẫn ghi nhớ vị trí hố chôn bốn liệt sĩ. Khi khu vực được san lấp để thi công công trình, ông đã trực tiếp thông báo với cán bộ địa phương và đơn vị thi công, đề nghị lưu ý dấu tích phần mộ nằm dưới lòng đất.
Ông Lưu Hoàng Ân, Chủ tịch UBND xã Hiệp Đức phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Bích Vân
Kết luận hội thảo, ông Lưu Hoàng Ân, Chủ tịch UBND xã Hiệp Đức, cho biết các thông tin được cung cấp có giá trị quan trọng để tiếp tục xác minh, trong đó tập trung vào khu vực sân Đảng ủy xã và Đồi Chùa. Địa phương sẽ hoàn chỉnh biên bản, báo cáo cấp có thẩm quyền đồng thời phối hợp với cơ quan quân sự rà soát hồ sơ, bản đồ, tọa độ và nghiên cứu sử dụng thiết bị chuyên dụng để khảo sát, xây dựng phương án khai quật, quy tập theo quy định.
