Bí ẩn đằng sau làn sóng gia tăng ung thư đại trực tràng ở người trẻ tại Mỹ

Ở tuổi 42 và không hề có tiền sử mắc bệnh di truyền, anh Chris Causey tại bang Massachusetts (Mỹ) bất ngờ nhận tin dữ mang căn bệnh ung thư đại trực tràng giai đoạn 4. Điều đáng lưu tâm là trước đó nhiều tháng, Chris chỉ bị chẩn đoán căng thẳng. 

"Ông ấy (vị bác sĩ) bảo: ‘Anh chỉ đang căng thẳng thôi. Anh đang gánh nhiều thứ quá.’ Và ông ấy gần như gạt đi. Rồi tháng này qua tháng khác, các triệu chứng ngày càng dữ dội hơn”, anh kể lại. Anh giờ đây đã phải trải qua 64 đợt hóa trị, và chuẩn bị bước vào đợt thứ 65.

Đáng chú ý, trường hợp của Chris giờ không phải cá biệt. Hiệp hội Ung thư Mỹ ghi nhận tỷ lệ mắc ung thư đại trực tràng ở nhóm dưới 50 tuổi tăng gần 3% mỗi năm trong giai đoạn từ năm 2013 đến 2022, đồng thời xếp đây là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở lứa tuổi này. 

Điều khiến ung thư đại trực tràng trở nên nguy hiểm đối với người trẻ nằm ở chỗ, bệnh thường được phát hiện khi bệnh đã muộn. Điều này khiến giới chuyên môn đau đầu với 2 câu hỏi lớn: Vì sao bệnh gia tăng và liệu đây có phải cùng một căn bệnh với người lớn tuổi?

Một nghiên cứu công bố cuối tháng 10 trên tạp chí Nature Medicine đã mang lại những bước tiến quan trọng trong việc tìm lời giải. 

Nhóm chuyên gia từ Viện Broad, Viện Ung thư Dana-Farber và hệ thống y tế Mass General Brigham (Mỹ) đã phân tích 189 khối u lấy từ bệnh nhân thuộc nhiều độ khác nhau. Bằng kỹ thuật giải trình tự RNA đơn nhân, họ đo hoạt động của gene trong hơn 850.000 nhân tế bào của các khối u này.

Khác với các phương pháp thông thường, cách tiếp cận trên theo dõi sự thay đổi dần theo tuổi tác và loại trừ các yếu tố nhiễu như vị trí hay giai đoạn bệnh. Bà Ana Anderson, thành viên Viện Gene Lay về Miễn dịch học & Viêm tại Brigham và là một trong 3 tác giả chính, cho rằng hướng đi này giúp giải mã những yếu tố mà các nghiên cứu trước có thể đã bỏ sót.

Kết quả hé lộ những khác biệt tinh tế nhưng quan trọng ở lớp mô đệm bao quanh khối u, nơi tỷ lệ mô liên kết ở người trẻ cao hơn hẳn. Các chuyên gia nhận định lớp mô dày này có thể tạo thành hàng rào ngăn cản thuốc thấm vào trong và làm suy yếu phản ứng miễn dịch, lý giải vì sao bệnh nhân trẻ thường kém đáp ứng điều trị.

Bên cạnh đó, các nhà khoa học còn phát hiện nhóm RNA không mã hóa dài hoạt động mạnh mẽ hơn ở người trẻ. Nhiều phân tử trong số đó thuộc nhóm được gọi là “RNA tối”, vì chức năng gần như chưa được khoa học biết tới. 

Tín hiệu giao tiếp giữa các tế bào cũng diễn ra mạnh mẽ hơn, tạo điều kiện cho tế bào ung thư dễ dàng xâm lấn các mô lân cận. “Đó là một hướng nghiên cứu mới về căn bệnh này mà trước đây chúng tôi hoàn toàn không hề biết”, bà Anderson nói.

Dù vậy, giới nghiên cứu thừa nhận công trình mới chỉ dừng ở mức quan sát và cần thêm thời gian để chứng minh mức độ hung hãn của khối u do các yếu tố này quyết định. 

Giáo sư Heinz-Josef Lenz từ Đại học Nam California (Mỹ) đánh giá kết quả nghiên cứu đầy hứa hẹn nhưng vẫn là “câu hỏi còn thiếu”, đồng thời đặt nghi vấn chính những khác biệt này có làm khối u trở nên khó trị hơn hay không.

Bức tranh dịch tễ học cũng ghi nhận những chuyển biến phức tạp, khi một phân tích dữ liệu của Viện Ung thư Quốc gia Mỹ ghi nhận tỷ lệ mắc ung thư đại trực tràng ở người dưới 70 tuổi từng giảm rồi bất ngờ tăng trở lại trong những năm gần đây. 

Việc hạ độ tuổi khuyến cáo tầm soát từ 50 xuống 45 phần nào lý giải xu hướng trên. Dù vậy, nhóm tác giả cho rằng các yếu tố môi trường hay chế độ ăn uống chứa nhiều thực phẩm siêu chế biến có thể đang làm mất đi thành quả mà tầm soát mang lại.

Dù chưa có yếu tố cụ thể nào được xác định rõ ràng, bà Anderson vẫn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì lối sống vận động, hạn chế đồ uống có cồn và chủ động thăm khám sớm khi xuất hiện các triệu chứng bất thường.

Bên cạnh đó, nhiều bệnh nhân ung thư đang nỗ lực vượt qua nghịch cảnh Chris Causey cũng kêu gọi những người trẻ tuổi không nên ngần ngại hay chủ quan trước các dấu hiệu kéo dài của cơ thể, bởi việc phát hiện sớm chính là "chìa khóa vàng" để chiến thắng bệnh tật.