Các nhà khoa học đã phát hiện một "nghĩa địa" cá mập cổ đại tại cao nguyên Abu-Tartur, thuộc sa mạc phía Tây Ai Cập. Trong các cuộc khảo sát được thực hiện từ năm 2020 đến 2022, nhóm nghiên cứu tìm thấy những chiếc răng hóa thạch của ít nhất 7 loài cá mập có niên đại hàng triệu năm. Phát hiện này hé lộ thêm những bằng chứng về quá khứ từng ngập trong nước của khu vực hiện nay là sa mạc khô hạn.
Hình ảnh tập hợp các răng cá mập được thu thập và địa điểm tìm thấy chúng, cao nguyên Abu-Tartur ở sa mạc phía Tây Ai Cập. (Ảnh: Tarek Yassin)
Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí Cretaceous Research. "Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng cho thấy khu vực hiện là cao nguyên từng là một vùng biển với hệ sinh thái biển phát triển mạnh", Tarek Yassin, nhà cổ sinh vật học tại Đại học Cairo và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết. Theo ông, môi trường khi đó có nhiệt độ, ánh sáng Mặt Trời và nồng độ oxy phù hợp để hệ sinh thái biển phát triển.
Sa mạc từng là vùng biển rộng lớn
Trong kỷ Phấn trắng, kéo dài từ khoảng 145 triệu đến 66 triệu năm trước, Trái Đất nhìn chung ấm hơn hiện nay và mực nước biển có thời điểm cao hơn hiện tại tới 170 mét. Khi đó, nhiều vùng biển nông bao phủ những khu vực ngày nay đã trở thành các vùng đất khô cằn, trong đó có một phần lãnh thổ Ai Cập.
Cao nguyên Abu-Tartur nằm dọc theo hệ tầng Duwi, một hệ tầng đá địa chất hình thành vào cuối kỷ Phấn trắng và trải rộng qua các sa mạc phía Đông và phía Tây Ai Cập. Những nghiên cứu trước đây tại khu vực này từng phát hiện hóa thạch cá, rùa biển và nhiều loài bò sát biển, cho thấy nơi đây từng tồn tại một hệ sinh thái đại dương phong phú.
Các lớp đá tại Abu-Tartur cũng chứa nhiều photphorit, loại đá trầm tích thường hình thành từ vật chất còn lại của vỏ và xương động vật biển. Vì vậy, trước các chuyến khảo sát, nhóm nghiên cứu đã biết rằng khu vực giàu photphorit có khả năng chứa hóa thạch của các loài động vật có xương sống biển.
Tuy nhiên, việc tìm thấy hàng loạt răng cá mập vẫn là một bất ngờ đối với các nhà khoa học.
Trước đó, Yassin và các cộng sự đã phát hiện răng hóa thạch của hai loài cá mập tại khu vực này. Các cuộc thám hiểm tiếp theo trong giai đoạn 2020-2022 đã bổ sung thêm 14 chiếc răng thuộc ít nhất năm loài khác.
Đáng chú ý, một trong số đó là Scapanorhynchus raphiodon, họ hàng cổ xưa của cá mập yêu tinh ngày nay (Mitsukurina owstoni). Loài này trước đây chưa từng được ghi nhận tại châu Phi. Hai loài khác là Serratolamna serrata và Squalicorax bassanii cũng chưa từng được phát hiện ở Ai Cập.
"Việc tìm thấy răng thuộc 7 loài cá mập khác nhau là điều đặc biệt đáng chú ý, nhất là khi tất cả chúng đều được phát hiện tại cùng một vị trí giữa một cao nguyên rộng lớn", Yassin nói.
Dấu vết của một hệ sinh thái biển phức tạp
Sự xuất hiện của nhiều loài cá mập tại cùng một khu vực cho thấy Abu-Tartur từng là một hệ sinh thái biển phong phú, có đủ nguồn thức ăn để duy trì những kẻ săn mồi lớn.
Theo các nhà nghiên cứu, sự hiện diện của nhiều loài cá mập có thể phản ánh một môi trường giàu chất dinh dưỡng với số lượng lớn cá nhỏ, vốn là nguồn thức ăn quan trọng của những loài săn mồi hàng đầu.
Điều đó không đồng nghĩa với việc cả bảy loài cá mập chắc chắn đã sống cùng thời điểm. Các hóa thạch có thể đã tích tụ và trộn lẫn trong cùng một lớp trầm tích qua những khoảng thời gian khác nhau.
Những chiếc răng hóa thạch vì thế không chỉ giúp xác định sự tồn tại của các loài cá mập cổ đại mà còn cung cấp thêm manh mối về điều kiện môi trường từng tồn tại tại khu vực này.
Nhóm nghiên cứu dự định tiếp tục khảo sát cao nguyên Abu-Tartur và các vùng lân cận. Yassin cho rằng khu vực này vẫn còn nhiều bí mật chưa được khám phá và có thể tiếp tục mang lại những phát hiện mới về quá khứ biển cổ đại của Ai Cập.
