Kiểm soát cân nặng không chỉ là vấn đề về ngoại hình mà còn là một phần quan trọng trong việc phòng ngừa béo phì. Việc duy trì cân nặng hợp lý giúp cải thiện sức khỏe tổng thể và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính. Hãy xem việc kiểm soát cân nặng như một cách để bảo vệ sức khỏe của bạn, thay vì chỉ đơn thuần là mục tiêu về hình thức bên ngoài.
1. Thừa cân, béo phì đang gia tăng
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), béo phì được xem là một bệnh mạn tính, tái phát, hình thành do sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền, sinh học, hành vi ăn uống, khả năng tiếp cận thực phẩm lành mạnh và môi trường sống.
Ở người trưởng thành, WHO định nghĩa thừa cân khi chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 25 trở lên và béo phì khi BMI từ 30 trở lên. BMI là chỉ số sàng lọc, việc đánh giá nguy cơ có thể cần kết hợp thêm các chỉ số khác như vòng eo.
Việt Nam có khoảng 19,5% dân số, tương đương 20 triệu người đang sống chung với thừa cân - béo phì. Đáng chú ý, tỷ lệ thừa cân - béo phì ở Việt Nam đang tăng khoảng 38%, thuộc mức cao nhất trong khu vực Đông Nam Á. Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, ở khu vực thành thị, tỷ lệ béo phì lên tới 26,8%, cao hơn đáng kể so với nông thôn (18,3%). WHO xác định thừa cân, béo phì không chỉ là vấn đề dinh dưỡng mà còn liên quan trực tiếp đến nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính.
Đánh giá cân nặng và các chỉ số cơ thể giúp nhận diện sớm nguy cơ thừa cân, béo phì.
2. Béo phì làm tăng nguy cơ nhiều bệnh không lây nhiễm
WHO cho biết thừa cân và béo phì có thể dẫn đến nhiều hậu quả sức khỏe nghiêm trọng, trong đó có bệnh tim mạch, chủ yếu là bệnh tim và đột quỵ; đái tháo đường type 2; các bệnh lý cơ xương khớp như thoái hóa khớp và một số loại ung thư. Nguy cơ mắc các bệnh này có thể xuất hiện ngay cả khi mức độ thừa cân chưa nhiều và tăng lên khi mức BMI tăng.
Béo phì cũng liên quan đến nhiều loại ung thư, trong đó WHO ghi nhận các ung thư ở nội mạc tử cung, vú, buồng trứng, tuyến tiền liệt, gan, túi mật, thận và đại tràng. Đây là lý do kiểm soát cân nặng cần được đặt trong tổng thể phòng bệnh không lây nhiễm, thay vì chỉ nhìn nhận béo phì dưới góc độ thẩm mỹ.
Số liệu mới nhất từ Liên đoàn Béo phì Thế giới (WOF) được PGS.TS.BS Huỳnh Thị Vũ Quỳnh, Trưởng khoa Thận - Nội tiết, Bệnh viện Nhi Đồng 2, Phó trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Dược TP HCM, nêu tại hội thảo Kiểm soát tình trạng béo phì tại TP HCM - thực trạng và chiến lược chiều 14/8/2026 cho thấy, tỷ lệ béo phì ở trẻ Việt Nam tăng 8,7% trong giai đoạn 2010-2025. Hiện 1 triệu trẻ đối mặt với tăng huyết áp, gan nhiễm mỡ, tiểu đường.
Chế độ ăn cân đối, đa dạng, ưu tiên thực phẩm tươi và giàu chất xơ góp phần kiểm soát cân nặng.
Theo đó, Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia có tốc độ gia tăng béo phì ở trẻ nhanh nhất thế giới giai đoạn 2010-2025, đứng thứ 4 sau Liberia, Uganda và Pakistan. Trẻ em và thanh thiếu niên bị béo phì có nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường type 2 và bệnh tim mạch ở tuổi trẻ hơn.
Theo WHO, BMI cao hơn mức tối ưu được ước tính liên quan đến 3,7 triệu ca tử vong do bệnh không lây nhiễm trong năm 2021, bao gồm bệnh tim mạch, đái tháo đường, ung thư, bệnh thần kinh, bệnh hô hấp mạn tính và bệnh tiêu hóa.
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia nhấn mạnh, dinh dưỡng hợp lý, vận động và lối sống lành mạnh có vai trò quan trọng trong phòng bệnh không lây nhiễm. Theo chuyên gia, việc phòng bệnh cần được thực hiện chủ động từ sớm, thay vì chỉ can thiệp khi bệnh đã xuất hiện.
3. Chủ động kiểm soát cân nặng từ những thay đổi hằng ngày
Duy trì hoạt động thể lực thường xuyên là một trong những giải pháp quan trọng giúp kiểm soát cân nặng và phòng bệnh không lây nhiễm.
WHO khuyến nghị phòng ngừa và kiểm soát thừa cân, béo phì thông qua chế độ ăn lành mạnh và hoạt động thể lực thường xuyên. Người dân nên tăng tiêu thụ rau quả, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt; hạn chế thực phẩm giàu năng lượng, đường và đồ uống có đường; đồng thời duy trì vận động thể lực.
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng khuyến cáo:
- Ăn uống cân đối, đúng nhu cầu, bảo đảm năng lượng phù hợp với tuổi, giới, mức độ hoạt động thể lực và tình trạng sức khỏe; không nên áp dụng chế độ ăn kiêng cực đoan; ưu tiên thực phẩm tươi, đa dạng, tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm giàu chất xơ; hạn chế thực phẩm chế biến sẵn.
- Kiểm soát đường, muối và thực phẩm giàu năng lượng, đặc biệt hạn chế nước ngọt, bánh kẹo và đồ ăn nhanh.
- Ăn đúng giờ, kiểm soát khẩu phần, tránh ăn quá mức nhu cầu của cơ thể.
- Duy trì vận động và lối sống năng động thay vì chỉ tập luyện trong một giai đoạn ngắn để giảm cân.
- Không sử dụng thực phẩm như phần thưởng hoặc hình thức khuyến khích, đặc biệt với trẻ em; cha mẹ cần làm gương bằng chính thói quen ăn uống và vận động của mình.
WHO cũng khuyến cáo người đã được chẩn đoán béo phì cần được đánh giá và quản lý phù hợp; nhân viên y tế nên theo dõi đồng thời các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm như đường huyết, lipid máu và huyết áp, cũng như các bệnh lý đi kèm.
Kiểm soát cân nặng không phải là cuộc chạy đua giảm cân trong thời gian ngắn mà là quá trình thay đổi lối sống lâu dài. Chủ động lựa chọn thực phẩm lành mạnh, duy trì vận động và theo dõi các chỉ số sức khỏe sẽ góp phần giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh không lây nhiễm, bảo vệ sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
Xem thêm video đang được quan tâm:
