Béo phì thiểu cơ khiến người già dễ ngã, gãy xương

Nhiều người nghĩ người mập là người “có sức”, còn người gầy mới đáng lo yếu cơ. Thực tế, có một tình trạng nguy hiểm hơn vì rất dễ bị che giấu: béo phì thiểu cơ.

Người bệnh có thể trông đầy đặn, da dẻ hồng hào, cân nặng không thấp nhưng bên trong khối cơ đã giảm, mỡ tăng, sức bám tay yếu, đi chậm và rất dễ té ngã.

Béo phì thiểu cơ không chỉ là chuyện vóc dáng mà là vấn đề sống còn với người trung niên, người cao tuổi và cả nhóm ít vận động.

Vẻ ngoài mập mạp vẫn có thể thiếu cơ nghiêm trọng khiến dễ ngã, gãy xương

Trong nhiều năm, béo phì thường được nhìn qua cân nặng, vòng bụng hoặc chỉ số BMI. Tuy nhiên, y học hiện đại cho thấy hai người có cùng cân nặng có thể có sức khỏe hoàn toàn khác nhau.

Một người nặng cân vì có nhiều cơ bắp sẽ khác xa một người nặng cân vì tích nhiều mỡ nhưng cơ teo yếu. Béo phì thiểu cơ chính là tình trạng “hai mặt cùng tồn tại”: cơ ít đi, mỡ nhiều lên. Điều đáng nói là lớp mỡ bên ngoài có thể che giấu sự suy giảm cơ bắp bên trong, khiến người bệnh và gia đình chủ quan.

Ở người cao tuổi, quá trình mất cơ diễn ra tự nhiên theo tuổi. Nếu cộng thêm ít vận động, ăn thiếu đạm, bệnh mạn tính, viêm âm ỉ, rối loạn nội tiết hoặc giảm cân sai cách, cơ bắp càng mất nhanh hơn. Trong khi đó, mỡ bụng và mỡ nội tạng lại dễ tăng lên. Kết quả là cơ thể trông vẫn “có da có thịt”, nhưng sức mạnh, thăng bằng và khả năng tự bảo vệ khi té ngã đã giảm rõ rệt.

Cơ bắp không chỉ để tạo dáng. Cơ là “bộ giáp sống” giúp cơ thể đứng vững, bước đi, leo cầu thang, đứng dậy khỏi ghế và phản xạ khi sắp ngã.

Khi cơ bắp suy giảm, người bệnh có thể gặp các vấn đề sau:

• Đi chậm hơn.
• Dễ mỏi khi leo cầu thang.
• Khó đứng dậy khỏi ghế thấp.
• Bám tay yếu, cầm nắm kém.
• Thăng bằng giảm.
• Dễ té ngã khi vấp nhẹ.
• Phục hồi chậm sau bệnh hoặc phẫu thuật.

Điều nguy hiểm là mỡ thừa làm cơ thể nặng hơn, trong khi cơ lại yếu đi. Nghĩa là “động cơ” yếu nhưng phải kéo một “thân xe” nặng hơn. Khi té ngã, lực tác động lên xương lớn hơn; nếu đi kèm loãng xương hoặc thiếu vitamin D, nguy cơ gãy cổ xương đùi, gãy cổ tay, gãy cột sống càng tăng.

Đây là lý do béo phì thiểu cơ được xem là tình trạng kép: vừa mang rủi ro chuyển hóa của béo phì, vừa mang rủi ro vận động của mất cơ.

Dấu hiệu cảnh báo béo phì thiểu cơ

Cha mẹ lớn tuổi hoặc bản thân bạn có thể cần chú ý nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

•  Vòng bụng tăng nhưng tay chân nhỏ dần.
• Cân nặng không giảm nhiều nhưng người yếu hơn trước.
• Leo cầu thang nhanh mỏi.
• Đi bộ chậm, bước ngắn.
• Khó đứng dậy khỏi ghế nếu không chống tay.
• Cầm chai nước, túi đồ hoặc mở nắp lọ khó hơn.
• Hay vấp, mất thăng bằng.
• Ít vận động, ngồi nhiều trong ngày.
• Sau một đợt ốm, sức cơ giảm rõ rệt.
• Ăn ít thịt, cá, trứng, sữa hoặc thực phẩm giàu đạm.

Nếu có nhiều dấu hiệu cùng lúc, không nên chỉ kết luận là “già yếu bình thường”.

Bảng phân biệt béo phì thông thường và béo phì thiểu cơ

Những việc cần làm ngay cho người béo phì thiểu cơ

1. Đừng giảm cân bằng cách nhịn ăn cực đoan

Sai lầm phổ biến là người lớn tuổi thấy bụng to liền ăn rất ít để giảm cân. Cách này có thể làm mỡ giảm ít nhưng cơ mất nhanh hơn.

Nên tránh:

•  Bỏ bữa kéo dài.
•  Chỉ ăn cháo, rau, trái cây.
•  Cắt gần như toàn bộ đạm.
•  Dùng thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc.
• Giảm cân quá nhanh mà không tập luyện.

Mục tiêu đúng không phải chỉ là giảm số cân trên bàn cân, mà là giảm mỡ và giữ cơ.

2. Ưu tiên tập kháng lực

Đi bộ tốt cho tim mạch, nhưng chưa đủ để chống mất cơ. Người có nguy cơ béo phì thiểu cơ cần thêm bài tập kháng lực.

Có thể bắt đầu bằng:

• Đứng lên – ngồi xuống ghế 8-10 lần.
• Nâng chai nước nhỏ.
• Tập với dây đàn hồi.
• Kiễng gót chân.
• Tập squat nhẹ có điểm tựa.
• Leo cầu thang chậm, an toàn.
• Nên tập 2-3 buổi mỗi tuần, tăng dần theo khả năng.
• Người có bệnh tim mạch, đau khớp nặng hoặc từng gãy xương nên hỏi bác sĩ trước khi tập.

3. Ăn đủ đạm trong từng bữa

Cơ bắp cần nguyên liệu để phục hồi. Người lớn tuổi thường ăn ít đạm vì ngại khó tiêu, răng yếu hoặc sợ mỡ máu. Tuy nhiên, thiếu đạm kéo dài làm mất cơ nhanh hơn.

Nguồn đạm nên ưu tiên:

• Cá.
• Trứng.
• Thịt nạc.
• Sữa, sữa chua.
• Đậu phụ.
• Các loại đậu.
• Thịt gia cầm bỏ da.

Nên chia đều đạm trong ngày, thay vì dồn vào một bữa.

4. Kiểm tra vitamin D, xương khớp và bệnh nền

Béo phì thiểu cơ thường đi cùng các vấn đề khác như thiếu vitamin D, loãng xương, đái tháo đường, tăng huyết áp, gan nhiễm mỡ hoặc viêm khớp. Nếu chỉ tập và ăn mà bỏ qua bệnh nền, hiệu quả sẽ kém.

Nên kiểm tra định kỳ:

•  Đường huyết.
•  Mỡ máu.
•  Huyết áp.
• Chức năng gan thận.
•  Vitamin D nếu có nguy cơ thiếu.
•  Mật độ xương ở người cao tuổi hoặc phụ nữ sau mãn kinh.

5. Tự kiểm tra sức cơ tại nhà

Một số dấu hiệu đơn giản có thể giúp gia đình nhận diện sớm:

•  Thời gian đứng dậy khỏi ghế lâu hơn trước.
•  Đi bộ qua đường chậm, thiếu tự tin.
•  Không xách nổi túi đồ quen thuộc.
• Hay phải bám tay vịn khi lên xuống cầu thang.
• Sợ ngã nên càng ít vận động

Càng ít vận động, cơ càng mất nhanh. Đây là vòng lặp cần phá vỡ sớm.

Các bác sĩ lão khoa, dinh dưỡng và phục hồi chức năng khuyến cáo không nên đánh giá sức khỏe người lớn tuổi chỉ bằng cân nặng. Một người có vẻ mập mạp vẫn có thể thiếu cơ nghiêm trọng. Khi người cao tuổi đi chậm, yếu tay, dễ vấp ngã, đứng dậy khó hoặc giảm khả năng sinh hoạt hằng ngày, gia đình nên đưa đi khám để đánh giá khối cơ, sức cơ, nguy cơ té ngã và mật độ xương. Việc giảm cân ở nhóm này cần thận trọng, ưu tiên giữ cơ bằng tập kháng lực và dinh dưỡng đủ đạm, không tự ý ăn kiêng khắc nghiệt hoặc dùng thuốc giảm cân.

Béo phì thiểu cơ là tình trạng dễ bị bỏ qua vì vẻ ngoài có thể đánh lừa. Người bệnh không nhất thiết gầy gò, xanh xao. Họ có thể trông mập mạp, hồng hào nhưng sức cơ đã suy giảm âm thầm. 

Khi cơ yếu, mỡ nhiều, thăng bằng kém, một cú ngã nhỏ cũng có thể dẫn đến gãy xương và mất khả năng tự lập. Cách phòng ngừa hiệu quả nhất là thay đổi mục tiêu chăm sóc sức khỏe: không chỉ giảm cân, mà phải giữ cơ, tăng sức mạnh, kiểm soát mỡ thừa và duy trì vận động đều đặn.

Béo phì có làm tăng nguy cơ ung thư tuyến giáp không?

SKĐS - Béo phì không đơn giản là vấn đề thẩm mỹ mà còn là một tình trạng làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp và một số loại ung thư.