Bệnh truyền nhiễm nào dễ bùng phát trong trường học?

Trong đó, sởi, thủy đậu, tay chân miệng và cúm mùa là những bệnh truyền nhiễm cần đặc biệt lưu ý trong môi trường học đường, nhất là khi tỷ lệ miễn dịch trong cộng đồng chưa đủ cao hoặc vào thời điểm bệnh có xu hướng gia tăng.

Vì sao trường học dễ trở thành nơi bùng phát bệnh truyền nhiễm?

Trẻ em có tần suất tiếp xúc gần cao, đặc biệt trong lớp học, sân chơi, nhà trẻ và trường mẫu giáo. Ở một số lứa tuổi, kỹ năng vệ sinh cá nhân và ý thức che miệng khi ho, hắt hơi vẫn chưa tốt. Những yếu tố này có thể tạo điều kiện cho các tác nhân khiến bệnh truyền nhiễm dễ lây lan. Trong môi trường lớp học, học sinh thường:

• Tiếp xúc gần với nhau trong thời gian dài.
• Dùng chung một số đồ dùng học tập hoặc đồ chơi.
• Ho, hắt hơi khi không che miệng đúng cách.
• Chưa duy trì thói quen rửa tay thường xuyên.
• Chạm tay lên mắt, mũi, miệng sau khi tiếp xúc với bề mặt hoặc đồ vật có thể nhiễm tác nhân gây bệnh.

Bên cạnh đó, một số bệnh có thể lây truyền trước khi các triệu chứng điển hình xuất hiện, khiến việc phát hiện và ngăn chặn ca bệnh ngay từ đầu gặp nhiều khó khăn.

4 bệnh truyền nhiễm dễ lây lan trong trường học

Bệnh sởi

Sởi là một trong những bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan cao nhất. Virus sởi chủ yếu lây qua không khí và các hạt nhỏ trong đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Virus có thể tồn tại trong không khí hoặc trên bề mặt trong một khoảng thời gian, đặc biệt trong không gian kín. Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Ho.
• Chảy nước mũi.
• Viêm kết mạc mắt.
• Phát ban, thường bắt đầu từ vùng mặt rồi lan xuống cơ thể.

Điểm đáng lưu ý là người mắc sởi có thể lây bệnh từ khoảng 4 ngày trước đến 4 ngày sau khi phát ban. Vì vậy, trẻ có thể đã lây cho bạn học trước khi được xác định mắc sởi.

Một người mắc sởi có thể lây bệnh cho rất nhiều người chưa có miễn dịch khi cùng sinh hoạt trong không gian kín. Tiêm vaccine đầy đủ là biện pháp quan trọng nhất để phòng bệnh và hạn chế hình thành các ổ dịch trong trường học.

Thủy đậu

Thủy đậu do virus Varicella-zoster gây ra. Bệnh có thể lây qua đường hô hấp và qua tiếp xúc trực tiếp với dịch từ các nốt phỏng nước. Triệu chứng điển hình gồm:

• Sốt nhẹ hoặc sốt vừa.
• Mệt mỏi.
• Xuất hiện các nốt phát ban, sau đó phát triển thành mụn nước gây ngứa.
• Các nốt phỏng thường mọc thành nhiều đợt, vì vậy trên da có thể đồng thời xuất hiện các tổn thương ở nhiều giai đoạn khác nhau.

Thủy đậu có khả năng lây từ khoảng 1 - 2 ngày trước khi phát ban và tiếp tục lây cho đến khi tất cả các nốt phỏng đã khô, đóng vảy. Đây là một trong những lý do bệnh dễ lan trong lớp học.

Vaccine thủy đậu có hiệu quả trong phòng bệnh và giảm nguy cơ biến chứng. Trẻ chưa có miễn dịch nên được tiêm vaccine theo khuyến cáo phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Tay chân miệng

Tay chân miệng thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi, vì vậy bệnh dễ lan tại nhà trẻ, trường mẫu giáo và những nơi trẻ sinh hoạt tập trung.

Bệnh do các virus đường ruột gây ra, trong đó có enterovirus 71 (EV71). Virus có thể lây chủ yếu qua đường phân - miệng, đồng thời qua nước bọt, dịch tiết đường hô hấp, dịch từ các nốt phỏng hoặc tiếp xúc với đồ chơi, vật dụng và bề mặt bị nhiễm virus. Biểu hiện thường gặp gồm:

• Sốt.
• Loét miệng, khiến trẻ đau khi ăn uống.
• Phát ban hoặc mụn nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân; có thể xuất hiện ở đầu gối, khuỷu tay hoặc vùng mông.

Trẻ mắc tay chân miệng có thể phát tán virus qua phân trong thời gian khá dài sau khi các triệu chứng đã cải thiện. Vì vậy, rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh, thay tã và trước khi chế biến hoặc ăn uống có vai trò rất quan trọng.

Hiện đã có vaccine phòng bệnh do EV71 được sử dụng tại một số quốc gia, trong đó Việt Nam đã triển khai vaccine EV71 theo chỉ định và hướng dẫn hiện hành. Tuy nhiên, vaccine này không phòng tất cả các virus có thể gây bệnh tay chân miệng, vì vậy vệ sinh tay, vệ sinh môi trường và hạn chế tiếp xúc với người bệnh vẫn rất cần thiết.

Cúm mùa

Cúm mùa có thể gia tăng theo mùa và thời điểm có thể khác nhau giữa các khu vực. Trong môi trường trường học, virus cúm có khả năng lây lan nhanh do học sinh tiếp xúc gần và ở trong không gian kín trong nhiều giờ.

Virus cúm chủ yếu lây qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Virus cũng có thể truyền qua bàn tay hoặc bề mặt bị nhiễm virus khi một người chạm vào rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng. Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Sốt.
• Đau họng.
• Ho.
• Nghẹt hoặc chảy nước mũi.
• Đau nhức cơ thể.
• Mệt mỏi.

Cúm có thể bị nhầm với cảm lạnh thông thường, nhưng thường khởi phát đột ngột và có thể gây sốt, đau mỏi người, mệt mỏi rõ rệt hơn. Vaccine cúm được khuyến cáo tiêm định kỳ hằng năm vì virus cúm biến đổi và thành phần vaccine được cập nhật theo mùa.

Vai trò của nhà trường trong phòng chống dịch bệnh

Trường học đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm và hạn chế lây lan bệnh truyền nhiễm. Theo đó, nhà trường cần:

Vệ sinh trường học

• Làm sạch lớp học thường xuyên.
• Vệ sinh các bề mặt và vật dụng được nhiều người tiếp xúc như tay nắm cửa, bàn ghế, tay vịn cầu thang.
• Làm sạch đồ chơi và dụng cụ học tập dùng chung.
• Khử khuẩn khi cần thiết, đặc biệt khi xuất hiện ca bệnh hoặc ổ dịch theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
• Bảo đảm lớp học thông thoáng, tăng cường lưu thông không khí khi điều kiện cho phép.

Phát hiện ca bệnh sớm

Giáo viên và nhân viên nhà trường cần lưu ý những trẻ có biểu hiện bất thường như:

• Sốt.
• Ho, đau họng hoặc các triệu chứng hô hấp.
• Phát ban.
• Mệt mỏi bất thường.
• Loét miệng hoặc nổi mụn nước.

Khi phát hiện trường hợp nghi ngờ, cần thông báo cho phụ huynh và phối hợp với cơ sở y tế để được tư vấn, xử trí phù hợp. Trẻ mắc bệnh truyền nhiễm cần nghỉ học theo hướng dẫn của cơ sở y tế và quy định phòng chống dịch hiện hành.

Tuyên truyền kỹ năng phòng bệnh

Nhà trường nên thường xuyên hướng dẫn học sinh:

• Rửa tay bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi.
• Không dùng chung cốc, chai nước, khăn mặt và các đồ dùng cá nhân.
• Không chạm tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa rửa tay.
• Bỏ rác đúng nơi quy định.

Trách nhiệm của gia đình trong phối hợp phòng chống bệnh truyền nhiễm lây lan

Việc phòng chống bệnh truyền nhiễm lây lan trong trường học không thể thiếu vai trò của phụ huynh. Theo đó, phụ huynh cần:

Không đưa trẻ mắc bệnh đến trường trong những trường hợp sau:

Khi trẻ có sốt, phát ban, ho, khó thở, đau họng, loét miệng, nổi mụn nước hoặc các triệu chứng bất thường khác, phụ huynh cần theo dõi và cho trẻ được đánh giá y tế khi cần.

Không nên tự chẩn đoán bệnh truyền nhiễm chỉ dựa vào một triệu chứng đơn lẻ. Khi trẻ được xác định mắc bệnh, cần thực hiện việc nghỉ học, cách ly và chăm sóc theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Đảm bảo trẻ được tiêm chủng đầy đủ

Tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để phòng nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Cha mẹ cần kiểm tra lịch tiêm chủng của trẻ và bảo đảm trẻ được tiêm các vaccine phù hợp như:

• Vaccine phòng sởi hoặc vaccine phối hợp sởi - quai bị - rubella (MMR).
• Vaccine phòng thủy đậu.
• Vaccine cúm mùa.
• Các vaccine khác theo Chương trình Tiêm chủng mở rộng, lịch tiêm chủng và khuyến cáo hiện hành.

Xây dựng lối sống lành mạnh

Duy trì sức khỏe tổng thể giúp trẻ có khả năng đáp ứng tốt hơn với bệnh tật. Cha mẹ nên:

• Cho trẻ ăn đa dạng, cân đối và đủ năng lượng.
• Bổ sung rau xanh, trái cây và các nhóm thực phẩm giàu dinh dưỡng.
• Đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc theo lứa tuổi.
• Khuyến khích vận động thể chất phù hợp.
• Hạn chế thức khuya và thời gian sử dụng thiết bị điện tử không cần thiết.

Chủ động phòng bệnh để bảo vệ sức khỏe học đường

Sởi, thủy đậu, tay chân miệng và cúm mùa đều có thể lây lan trong môi trường trường học do trẻ tiếp xúc gần và sinh hoạt tập trung. Mỗi bệnh có đường lây, thời gian lây và biện pháp phòng ngừa khác nhau. Vì vậy, không nên áp dụng một biện pháp duy nhất để phòng tất cả bệnh truyền nhiễm.

Phát hiện sớm ca bệnh, tiêm chủng đầy đủ đối với những bệnh đã có vaccine, rửa tay đúng cách, vệ sinh môi trường, tăng cường thông khí và hạn chế tiếp xúc khi trẻ mắc bệnh là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ hình thành và lan rộng ổ dịch.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và ngành y tế sẽ góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, đồng thời bảo vệ sức khỏe của trẻ em và cộng đồng.

Mời độc giả xem thêm video: