Những dị tật phổ biến nhưng khó nhận diện
Năm ngoái, Phương Vy (13 tuổi, Vĩnh Long) ho kéo dài nhiều ngày, mẹ nghĩ con chỉ ho thông thường nên tự mua thuốc. Hết đợt thuốc bác sĩ kê, người em sưng phù, gia đình lại nghĩ con dị ứng thuốc. Chỉ khi xét nghiệm máu bất thường, Vy mới được chuyển từ Bệnh viện Trà Vinh lên Bệnh viện Nhi Đồng 1 (TP.HCM) với chẩn đoán cơ tim giãn. Con đường duy nhất còn lại là ghép tim.
Cùng một căn bệnh tim, yêu tố quyết định tương lai của những bệnh nhi lại là thời điểm phát hiện bệnh. Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng gần 10.000 trẻ chào đời mang dị tật tim bẩm sinh. Nếu bị bỏ sót, sự bất thường trong cấu trúc tim sẽ liên tục tàn phá hệ hô hấp, khiến trẻ chậm lớn, viêm phổi, dẫn đến tăng áp phổi và suy tim.
Rào cản lớn nhất là không phải trẻ mắc tim bẩm sinh nào cũng biểu hiện rõ ràng. Nhóm dị tật "có tím" khiến máu thiếu oxy đi nuôi cơ thể, dễ nhận diện qua bờ môi và đầu ngón tay tím tái khi trẻ khóc hoặc gắng sức. Ngược lại, nhóm "không tím" phổ biến hơn và diễn ra âm thầm: trẻ vẫn ăn, vẫn ngủ, chỉ lên cân chậm hơn bạn bè, bệnh thường chỉ được phát hiện sau vài đợt viêm phổi hoặc khi đã biến chứng suy tim.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo phụ huynh quan sát các dấu hiệu bất thường: trẻ sơ sinh thở co lõm lồng ngực, bú ngắt quãng vì mệt, trẻ lớn ho kéo dài, hụt hơi khi chạy nhảy hoặc viêm phổi tái đi tái lại. Đặc biệt, trẻ sinh non nhẹ cân, có tiền sử gia đình mắc dị tật tim, hoặc mẹ từng nhiễm virus, tiểu đường thai kỳ cần siêu âm tim ngay trong năm đầu đời dù chưa có biểu hiện.
"Điều đáng tiếc nhất là gặp những đứa trẻ được phát hiện muộn. Cùng một bệnh, phát hiện sớm thì có thể can thiệp hiệu quả, để muộn thì ca mổ nặng hơn, chi phí thực hiện cao hơn mà kết quả lại kém hơn", TS.BS Cao Đằng Khang, Trưởng khoa Phẫu thuật Tim mạch tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM chia sẻ.
TS.BS Cao Đằng Khang, Trưởng khoa Phẫu thuật Tim mạch tại Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM.
Cánh cửa mở rộng cho những ca bệnh nặng
Phát hiện muộn khiến bệnh tình nặng thêm, đầu tháng 6/2026, siêu âm tại Bệnh viện Nhi đồng I TP.HCM cho thấy phân suất tống máu, chỉ số thể hiện sức bơm của tim, của Vy chỉ còn khoảng 18%, trong khi ở người khỏe mạnh thường trên 50%. Tại thời điểm này, em được các bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng I chỉ định thực hiện ghép tim để giữ lấy mạng sống cho em với mức dự toán vượt xa khả năng chi trả của nhà Phương Vy, rào cản về mặt chi phí khiến gia đình em đành chấp nhận số phận, đưa em về.
Khi về nhà, Vy ngày một yếu đi, em không còn khả năng tự thở, phải nhập viện để hút dịch vì cơ thể đang sưng phù. Các bác sỹ tại bệnh viện Nhi đồng I thông báo với gia đình, nếu không được phẫu thuật sớm em sẽ không qua khỏi. Chị Cẩm Thúy, mẹ em, cho biết thêm: "Các bác sĩ đã động viên gia đình bằng mọi giá phải cứu con, khuyên chúng tôi đi vay mượn và hướng dẫn qua Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM để phòng Công tác xã hội xin tài trợ từ các quỹ thiện nguyện, trong đó có chương trình ‘Trái tim cho em’ ".
Được bệnh viện hướng dẫn, gia đình làm hồ sơ gửi chương trình "Trái tim cho em" và đã được hỗ trợ chi phí phẫu thuật ở mức 100 triệu đồng. Trước năm 2025, ghép tim chưa nằm trong danh mục hỗ trợ của chương trình, nay đây là một trong những hạng mục vừa được bổ sung. Hiện em đã được phẫu thuật ghép tim, xuất viện hơn hai tháng và đang được theo dõi hậu phẫu chặt chẽ.
Bé Phương Vy sau 2 tháng xuất viện đã có thể tự sinh hoạt.
Ca bệnh của Vy là một trong những kết quả có thể thấy rõ của đợt mở rộng danh mục các bệnh được hỗ trợ năm 2025 của chương trình "Trái tim cho em", do Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) và Quỹ Tấm lòng Việt (Đài Truyền hình Việt Nam) thành lập từ năm 2008, sau 18 năm hoạt động, chương trình đã chủ động tìm kiếm bệnh nhi qua các đợt khám sàng lọc cho gần 200.000 em.
Đến thời điểm hiện tại, danh mục bệnh được xét hỗ trợ tăng hơn gấp đôi, từ 22 lên 45 danh mục, bổ sung hỗ trợ những ca phức tạp như ghép tim, can thiệp tim qua da, bệnh van tim, rối loạn nhịp hay xử lý biến chứng sau mổ.
TS.BS Cao Đằng Khang nhận định thêm, việc nới rộng danh mục trao thêm cơ hội cho những bệnh nhi có ca bệnh phức tạp. "Hiện tại, danh mục đã bao gồm hỗ trợ chi phí xử lý những ca bệnh phức tạp như ghép tim, xử lý biến chứng và thông tim theo dõi sau phẫu thuật, không chỉ giúp bệnh nhi có cơ hội giành lại sự sống mà còn đi hết quá trình điều trị", ông nhấn mạnh.
Dù vậy, với những bệnh nhi như Phương Vy, việc phát hiện và xử lý suy tim tại giai đoạn cuối sẽ khiến độ phức tạp của ca phẫu thuật cũng như chi phí xử lý tăng cao. Lời khuyên cho các phụ huynh cần chủ động theo dõi con em, phát hiện sớm qua những đợt khám sàng lọc chính là điều kiện tiên quyết để can thiệp kịp thời, quyết định một đứa trẻ có cơ hội được lớn lên khỏe mạnh.
Năm 2026, chương trình "Trái tim cho em" tiếp nhận yêu cầu hỗ trợ ngay trên ứng dụng Viettel Tammi và website tamlongviet.vtv.vn, cho phép người dân đăng ký thông tin trẻ cần giúp đỡ và tra cứu trạng thái hồ sơ mọi lúc, mọi nơi, tiếp tục hành trình tìm kiếm và chữa trị cho những trái tim "lỗi nhịp".
Gia đình cần hỗ trợ có thể đăng ký qua ứng dụng Viettel Tammi, hệ thống cửa hàng Viettel trên toàn quốc, website tamlongviet.vtv.vn, đường dây nóng 024.6296.9969 hoặc fanpage facebook.com/traitimchoem.vn.
Thu Hằng