Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra, có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp. Phần lớn các trường hợp diễn tiến lành tính, tuy nhiên không nên chủ quan vì bệnh có thể gây biến chứng nguy hiểm nếu không được theo dõi đúng cách.
Quai bị do virus thuộc nhóm Paramyxovirus gây ra. Virus tồn tại trong nước bọt của người bệnh và phát tán ra môi trường khi nói chuyện, ho, hắt hơi hoặc dùng chung đồ cá nhân như cốc nước, thìa, bàn chải đánh răng.
Trẻ em dưới 15 tuổi là nhóm mắc bệnh phổ biến nhất, đặc biệt lứa tuổi 6–10 tuổi. Ở môi trường lớp học đông đúc, chỉ cần một trẻ mắc bệnh không được cách ly đúng cách, nguy cơ lây lan cho nhiều bạn khác là rất cao.
Thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 14–21 ngày. Đáng lưu ý, người bệnh có thể lây virus cho người khác trước khi xuất hiện triệu chứng khoảng 1–2 ngày.
Diễn tiến của bệnh quai bị
Giai đoạn khởi phát thường bắt đầu bằng những biểu hiện khá mơ hồ. Trước khi sưng tuyến mang tai, trẻ có thể cảm thấy khó chịu, mệt mỏi, ăn ngủ kém, đau đầu nhẹ, nhức tai, ớn lạnh hoặc sợ gió.
Sau đó, trẻ sốt 38–39 độ C, kéo dài 3–4 ngày. Một số trường hợp sốt nhẹ hơn nhưng kèm theo cảm giác mệt rõ rệt.
Khoảng 24–48 giờ sau khi sốt, dấu hiệu đặc trưng của quai bị xuất hiện: viêm tuyến mang tai. Tuyến mang tai nằm ở phía trước và dưới tai, khi viêm sẽ sưng to, làm gương mặt trẻ phồng lên. Thông thường sưng hai bên, nhưng đôi khi có thể bắt đầu một bên rồi lan sang bên còn lại.
Trẻ thường đau khi há miệng, nhai, nuốt hoặc nói chuyện. Cơn đau có thể lan ra tai, xuống cổ. Họng có thể đỏ, sưng hạch góc hàm.
Tình trạng sưng thường đạt mức tối đa sau 2–3 ngày rồi giảm dần. Phần lớn trẻ sẽ hết sưng trong vòng 7–10 ngày.
Bệnh quai bị bao lâu thì khỏi?
Trong đa số trường hợp, quai bị là bệnh lành tính và tự khỏi sau khoảng 1–2 tuần nếu được chăm sóc đúng cách.
Quai bị là bệnh thường gặp ở trẻ em, dễ lây lan trong trường học.
Sốt thường giảm sau 3–4 ngày. Sưng tuyến mang tai kéo dài khoảng 7–10 ngày rồi xẹp dần. Sau khoảng 14 ngày, hầu hết trẻ trở lại trạng thái bình thường.
Tuy nhiên, thời gian hồi phục có thể khác nhau tùy vào thể trạng, độ tuổi và việc theo dõi, chăm sóc. Người bệnh cần được nghỉ ngơi đầy đủ, uống nhiều nước và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường.
Những biến chứng không thể chủ quan
Dù phần lớn lành tính, quai bị vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng, đặc biệt ở trẻ lớn và người trưởng thành.
- Viêm tinh hoàn
Ở bé trai sau tuổi dậy thì, virus có thể tấn công tinh hoàn, gây sưng đau một hoặc hai bên bìu. Biến chứng này thường xuất hiện sau viêm tuyến mang tai khoảng 5–10 ngày.
Trẻ có thể sốt trở lại, đau nhiều vùng bìu, sưng đỏ. Nếu không được theo dõi và điều trị đúng, viêm tinh hoàn có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản sau này.
- Viêm buồng trứng
Ở bé gái, viêm buồng trứng có thể xảy ra nhưng ít gặp hơn. Biểu hiện là đau bụng dưới, sốt, mệt mỏi.
- Viêm tụy
Một số trường hợp có thể xuất hiện đau bụng vùng thượng vị, buồn nôn, nôn. Đây là dấu hiệu cảnh báo viêm tụy do virus quai bị.
- Viêm màng não, viêm não
Biến chứng thần kinh hiếm gặp nhưng nguy hiểm. Trẻ có thể đau đầu dữ dội, nôn nhiều, co giật, thay đổi ý thức. Khi có dấu hiệu này, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức.
Chăm sóc trẻ mắc quai bị như thế nào?
Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu tiêu diệt virus quai bị. Điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ và theo dõi biến chứng.
– Cho trẻ nghỉ ngơi tại nhà, hạn chế vận động mạnh.
– Uống nhiều nước, có thể bổ sung oresol nếu trẻ sốt cao.
– Ăn thức ăn mềm, dễ nuốt như cháo, súp để giảm đau khi nhai.
– Hạ sốt bằng thuốc theo chỉ định của bác sĩ khi sốt trên 38,5 độ C.
– Vệ sinh răng miệng sạch sẽ.
– Cách ly trẻ ít nhất 7–10 ngày kể từ khi xuất hiện sưng tuyến mang tai để tránh lây lan.
Tuyệt đối không tự ý chườm nóng, đắp lá hoặc dùng thuốc dân gian không rõ nguồn gốc vì có thể làm tình trạng viêm nặng hơn.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến bệnh viện nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:
– Sốt cao liên tục không giảm.
– Đau tinh hoàn, sưng bìu ở bé trai.
– Đau bụng dữ dội, nôn nhiều.
– Đau đầu nhiều, nôn vọt, lơ mơ, co giật.
– Sưng đau kéo dài trên 10 ngày không thuyên giảm.
Việc thăm khám kịp thời giúp phát hiện sớm biến chứng và có hướng xử trí phù hợp.
Lời khuyên từ bác sĩ
Quai bị là bệnh truyền nhiễm phổ biến trong mùa nồm ẩm, phần lớn diễn tiến nhẹ và tự khỏi sau 1–2 tuần. Tuy nhiên, không vì thế mà chủ quan.
Việc theo dõi sát triệu chứng, nghỉ ngơi hợp lý và phát hiện sớm dấu hiệu biến chứng là yếu tố quyết định giúp trẻ hồi phục an toàn.
Phòng bệnh bằng tiêm vaccine đầy đủ và thực hành vệ sinh cá nhân là giải pháp bền vững để bảo vệ trẻ khỏi nguy cơ mắc bệnh và những hệ lụy lâu dài.
