Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính: Đừng đợi đợt cấp mới hành động

17-10-2026 07:26 | Y tế

SKĐS - COPD cấp có thể để lại tổn thương hô hấp kéo dài, gia tăng nguy cơ tim mạch và tử vong nếu không được nhận diện sớm.

Đối với người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), những cơn ho nhiều hơn, khó thở tăng lên hay phải sử dụng thuốc thường xuyên hơn đôi khi bị xem là chuyện bình thường. Tuy nhiên, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo một đợt cấp, kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng.

Đây là vấn đề được ThS.BS.CKII Huỳnh Thị Ngọc Trang - Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp kiêm Phụ trách Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa Nguyễn Thị Thập (TPHCM), nhấn mạnh tại Hội nghị Khoa học kỹ thuật thường niên lần thứ IV của bệnh viện.

Trong báo cáo "Hành động sớm để phòng ngừa đợt cấp và tử vong trong tương lai cho bệnh nhân COPD", BS. Ngọc Trang đặt ra câu hỏi: Liệu kiểm soát tốt các triệu chứng hiện tại đã đủ bảo vệ người bệnh trước nguy cơ đợt cấp và tử vong trong tương lai?

Theo chuyên gia, điều trị COPD không thể chỉ dừng lại ở việc giúp người bệnh bớt ho, dễ thở hơn, mà cần chủ động nhận diện nguy cơ và can thiệp từ sớm.

Đừng xem nhẹ những dấu hiệu trở nặng

Theo BS. Ngọc Trang, COPD là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu thế giới, với khoảng 392 triệu người mắc bệnh. Đáng chú ý, nhiều trường hợp có thể chưa được chẩn đoán, khiến việc điều trị và phòng ngừa biến chứng gặp khó khăn.

Bệnh đặc trưng bởi tình trạng tắc nghẽn luồng khí kéo dài, gây ho, khạc đờm, khó thở và suy giảm khả năng hoạt động. Khi xuất hiện đợt cấp, các triệu chứng hô hấp trở nên nghiêm trọng hơn, có thể khiến người bệnh phải cấp cứu hoặc nhập viện.

Điều đáng lo ngại là hậu quả của đợt cấp không nhất thiết chấm dứt khi người bệnh đã qua giai đoạn nguy hiểm.

Dẫn các nghiên cứu quốc tế, chuyên gia cho biết mỗi đợt cấp có thể khiến chức năng hô hấp suy giảm và không phục hồi hoàn toàn như trước. Đặc biệt, người mắc COPD mức độ nhẹ hoặc trung bình cũng có nguy cơ suy giảm chức năng phổi đáng kể.

Một nghiên cứu được dẫn tại hội nghị ghi nhận, sau đợt cấp nặng đầu tiên, khoảng cách đến những đợt cấp tiếp theo có xu hướng ngắn dần. Trong quần thể nghiên cứu này, chỉ khoảng 50% người bệnh còn sống sau 3,6 năm kể từ đợt cấp nặng đầu tiên.

Không chỉ ảnh hưởng đến phổi, đợt cấp COPD còn liên quan đến nguy cơ biến cố tim mạch. Các dữ liệu được trình bày cho thấy nguy cơ nhồi máu cơ tim có thể tăng hơn hai lần trong những ngày đầu sau đợt cấp. Ở người có bệnh tim mạch hoặc yếu tố nguy cơ tim mạch, ảnh hưởng bất lợi có thể kéo dài đến một năm.

Theo BS. Ngọc Trang, một thực tế đáng lưu ý là người mắc COPD không phải lúc nào cũng nhận biết hoặc thông báo đầy đủ những lần triệu chứng trở nặng.

Có người ho nhiều hơn nhưng cho rằng do thời tiết. Có người khó thở tăng lên, phải dùng thuốc cắt cơn thường xuyên hơn nhưng không nghĩ đó là dấu hiệu bất thường. Việc từng sử dụng kháng sinh, corticosteroid hoặc đến cơ sở y tế vì triệu chứng hô hấp cũng có thể bị bỏ qua khi khai thác bệnh sử.

Điều này khiến bác sĩ khó đánh giá chính xác nguy cơ đợt cấp, dẫn đến khả năng người bệnh chưa được điều trị tương xứng với tình trạng bệnh.

Từ thực tế ấy, chuyên gia giới thiệu cách nhận diện sớm nguy cơ thông qua bốn nhóm câu hỏi đơn giản: Người bệnh có phải sử dụng thuốc cắt cơn thường xuyên hơn không; có từng phải dùng kháng sinh hoặc corticosteroid toàn thân vì triệu chứng hô hấp trở nặng không; và có phải đến cấp cứu hoặc nhập viện trong thời gian gần đây không?

Những thông tin này giúp nhân viên y tế phát hiện triệu chứng đang xấu đi, đồng thời nhận diện tiền sử đợt cấp có thể chưa được ghi nhận đầy đủ.

Đáng chú ý, theo tài liệu GOLD 2026 và hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế được trình bày tại hội nghị, người bệnh chỉ cần có ít nhất một đợt cấp mức độ trung bình, hoặc nặng trong năm trước, đã được xếp vào nhóm nguy cơ đợt cấp cao.

Cách tiếp cận này nhấn mạnh giá trị cảnh báo của ngay cả một đợt cấp, thay vì chờ người bệnh xuất hiện nhiều đợt cấp liên tiếp.

BS. Ngọc Trang cũng lưu ý, trước khi điều chỉnh phác đồ, nhân viên y tế cần đánh giá việc tuân thủ điều trị, kỹ thuật sử dụng dụng cụ hít và mức độ phù hợp của thuốc đang dùng.

Đối với những trường hợp có chỉ định, liệu pháp phối hợp ba nhóm thuốc hít có thể giúp giảm nguy cơ đợt cấp. Dẫn nghiên cứu ETHOS, chuyên gia cho biết một phác đồ phối hợp ba hoạt chất đã giúp giảm 24% tỷ lệ đợt cấp trung bình đến nặng so với phác đồ phối hợp hai thuốc giãn phế quản.

Tuy nhiên, liệu pháp ba thuốc không phải lựa chọn mặc định cho tất cả người mắc COPD. Việc chỉ định cần căn cứ vào tình trạng bệnh và đánh giá chuyên môn của bác sĩ.

Thông điệp được BS. Ngọc Trang gửi đến đồng nghiệp là không nên chờ người bệnh có thêm một đợt cấp mới đánh giá lại nguy cơ. Chủ động phát hiện dấu hiệu cảnh báo và tối ưu điều trị đúng thời điểm có thể giúp hạn chế những tổn thương khó phục hồi.

Nghiên cứu khoa học gắn với thực tiễn điều trị

Từ câu chuyện phòng ngừa đợt cấp COPD, Hội nghị Khoa học kỹ thuật thường niên lần thứ IV của Bệnh viện Đa khoa Nguyễn Thị Thập mở rộng sang nhiều lĩnh vực chuyên môn, phản ánh những vấn đề thường gặp trong thực hành khám chữa bệnh.

Hội nghị có sự tham gia của các chuyên gia, bác sĩ đến từ Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, Bệnh viện Nguyễn Trãi, Bệnh viện Nhân dân Gia Định cùng nhiều cơ sở y tế khác.

Tại phiên toàn thể, bên cạnh chuyên đề COPD, BS.CKII Vương Anh Tuấn, Bệnh viện Chợ Rẫy, cập nhật các khuyến cáo mới về chẩn đoán, phân tầng nguy cơ và điều trị tăng huyết áp.

Các phiên nội khoa và ngoại khoa tiếp tục đề cập những vấn đề thiết thực như điều trị suy tim, hội chứng mạch vành mạn, bệnh tim mạch - thận - chuyển hóa, đái tháo đường, kiểm soát đường thở khó, phẫu thuật chấn thương và điều trị ung thư.

Đáng chú ý, đội ngũ bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Nguyễn Thị Thập cũng giới thiệu những nghiên cứu xuất phát từ hoạt động chuyên môn tại đơn vị.

ThS.BS Phan Thị Thanh Thanh trình bày nghiên cứu khảo sát tỷ lệ suy tim và các yếu tố liên quan ở bệnh nhân đang lọc máu chu kỳ năm 2026. Trong khi đó, ThS.BSNT Mai Hoàng Anh báo cáo kết quả điều trị thoát vị bẹn bằng phẫu thuật nội soi đặt tấm lưới nhân tạo tại bệnh viện giai đoạn 2024-2026.

Những nghiên cứu này cho thấy nỗ lực gắn hoạt động khoa học với thực hành lâm sàng, đánh giá hiệu quả điều trị để từng bước cải tiến chất lượng chuyên môn.

Phát biểu khai mạc hội nghị, BS.CKII Lương Hoàng Liêm - Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Nguyễn Thị Thập, nhấn mạnh nghiên cứu khoa học và phát triển kỹ thuật chuyên môn là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Theo lãnh đạo bệnh viện, hội nghị không chỉ là dịp cập nhật kiến thức mới, chia sẻ kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu mà còn tạo điều kiện để nhân viên y tế vận dụng những tiến bộ khoa học vào thực tiễn.

Ông mong muốn các khoa, phòng tiếp tục phát huy tinh thần học hỏi, đổi mới, tăng cường nghiên cứu khoa học gắn với hoạt động chuyên môn; từ đó nâng cao hiệu quả điều trị, bảo đảm an toàn và tăng sự hài lòng của người bệnh.

Từ cảnh báo về những đợt cấp COPD dễ bị bỏ sót đến các nghiên cứu về tim mạch, thận, ung thư và ngoại khoa, các nội dung tại hội nghị cùng hướng đến mục tiêu giúp nhân viên y tế nhận diện bệnh sớm hơn, điều trị phù hợp hơn và hạn chế những biến chứng có thể phòng tránh.

Đó cũng là giá trị thiết thực của nghiên cứu khoa học trong bệnh viện: Chuyển hóa kiến thức, kinh nghiệm và tiến bộ y học thành chất lượng chăm sóc, để người dân được hưởng lợi.