Tăng kali máu là một trong những biến chứng đáng lo ngại ở người bệnh suy thận mạn. Tình trạng này có thể diễn biến âm thầm, nhưng khi kali tăng cao có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động điện của tim, gây rối loạn nhịp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Tăng kali máu là tình trạng nồng độ kali trong máu cao hơn mức bình thường. Ở người bệnh suy thận, nguy cơ này gia tăng do chức năng thận suy giảm, khiến khả năng đào thải kali qua nước tiểu bị hạn chế.
Kali là chất điện giải thiết yếu, đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động của cơ bắp, hệ thần kinh và đặc biệt là duy trì hoạt động điện bình thường của tim. Ở người khỏe mạnh, thận đảm nhiệm phần lớn việc điều hòa và bài tiết kali, giúp duy trì nồng độ kali trong máu ổn định.
Khi chức năng thận suy giảm, đặc biệt ở giai đoạn bệnh tiến triển, lượng kali đưa vào cơ thể có thể không được đào thải đầy đủ, dẫn đến tích tụ trong máu. Tuy nhiên, mức độ tăng kali không chỉ phụ thuộc vào chức năng thận mà còn liên quan đến chế độ ăn, thuốc đang sử dụng, tình trạng toan chuyển hóa và một số bệnh lý khác.
Đáng lưu ý, tăng kali máu có thể không gây triệu chứng rõ ràng, nhất là khi mức tăng không quá cao hoặc diễn biến từ từ. Khi kali tăng đáng kể, người bệnh có thể mệt mỏi, yếu cơ, tê bì, buồn nôn hoặc cảm giác hồi hộp, tim đập bất thường.
Trong trường hợp nặng, kali máu tăng cao có thể làm thay đổi dẫn truyền điện trong tim, gây rối loạn nhịp nguy hiểm, thậm chí ngừng tim. Vì vậy, người bệnh suy thận không nên chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới kiểm tra kali máu.
Ai có nguy cơ tăng kali máu?
Nguy cơ tăng kali máu thường tăng theo mức độ suy giảm chức năng thận. Người bệnh suy thận mạn giai đoạn tiến triển, đặc biệt khi mức lọc cầu thận giảm nhiều, cần được theo dõi kali máu thường xuyên hơn.
Bên cạnh đó, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ, trong đó có việc sử dụng các thuốc ảnh hưởng đến chức năng thận hoặc làm giảm khả năng bài tiết kali. Một số nhóm thuốc thường gặp có thể làm tăng kali máu như thuốc ức chế hệ renin - angiotensin - aldosterone, một số thuốc lợi tiểu giữ kali, thuốc chống viêm không steroid… Tuy nhiên, đây đều là những thuốc có chỉ định điều trị cụ thể, người bệnh không được tự ý ngừng thuốc.
Nguy cơ cũng có thể tăng khi người bệnh sử dụng các chế phẩm bổ sung kali, muối thay thế có chứa kali hoặc một số sản phẩm thuốc, thực phẩm bổ sung mà không trao đổi với bác sĩ.
Ngoài ra, người bệnh suy thận đang lọc máu cần đặc biệt tuân thủ lịch lọc máu. Bỏ hoặc trì hoãn các buổi lọc máu có thể khiến kali và các chất chuyển hóa khác tích tụ trong cơ thể.
Tăng kali máu là một trong những biến chứng đáng lo ngại ở người bệnh suy thận mạn. Ảnh AI.
Kiểm soát kali như thế nào?
Để hạn chế nguy cơ tăng kali máu, người bệnh suy thận cần được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn chế độ ăn phù hợp với từng giai đoạn bệnh. Không nên tự ý áp dụng chế độ kiêng khem quá mức.
Một số thực phẩm có hàm lượng kali tương đối cao như chuối, cam, đu đủ, bơ, khoai tây, khoai lang, cà chua, bí đỏ, sữa và các sản phẩm từ sữa… có thể cần điều chỉnh khẩu phần ở những người thực sự có nguy cơ hoặc đang tăng kali máu.
Tuy nhiên, không phải tất cả người bệnh suy thận đều phải loại bỏ hoàn toàn những thực phẩm này. Việc lựa chọn thực phẩm và lượng ăn cần căn cứ vào nồng độ kali máu, chức năng thận, tình trạng dinh dưỡng và các bệnh lý đi kèm.
Người bệnh cũng cần tránh tự sử dụng thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc các loại dung dịch có chứa kali khi chưa được bác sĩ hướng dẫn. Khi mua thuốc không kê đơn hoặc thực phẩm bổ sung, nên thông báo cho nhân viên y tế biết mình đang mắc bệnh thận.
Đặc biệt, cần xét nghiệm định kỳ để theo dõi nồng độ kali máu và chức năng thận. Tần suất xét nghiệm phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, mức độ ổn định của kali máu và các thuốc đang sử dụng.
Với người bệnh suy thận giai đoạn cuối phải lọc máu, tuân thủ lịch lọc máu và chế độ điều trị là yếu tố rất quan trọng giúp kiểm soát kali. Nếu có thay đổi về thuốc, chế độ ăn hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, người bệnh cần trao đổi với cơ sở y tế thay vì tự xử trí.
Khi nào cần cấp cứu?
Do tăng kali máu nặng có thể gây rối loạn nhịp tim, người bệnh suy thận cần được đưa đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như hồi hộp, tim đập bất thường, yếu cơ rõ rệt, khó thở, đau ngực, choáng váng hoặc ngất.
Đặc biệt, nếu người bệnh suy thận đã được phát hiện tăng kali máu và xuất hiện các triệu chứng tim mạch, yếu liệt tiến triển hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần được cấp cứu kịp thời.
Tăng kali máu không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, chủ động xét nghiệm có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm.
Đối với người bệnh suy thận, kiểm soát kali không chỉ là vấn đề ăn uống mà cần phối hợp nhiều yếu tố như theo dõi chức năng thận, xét nghiệm kali định kỳ, sử dụng thuốc đúng chỉ định, điều chỉnh chế độ ăn phù hợp và tuân thủ lịch lọc máu khi có chỉ định. Chủ động theo dõi và xử trí sớm giúp giảm nguy cơ rối loạn nhịp tim và các biến chứng nguy hiểm do tăng kali máu.
Tăng kali máu nặng ở người bệnh suy thận mạn có thể gây rối loạn nhịp tim, đe dọa tính mạng
Bệnh nhân nam, 68 tuổi, được tiếp nhận tại Trung tâm Thận - Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ với chẩn đoán suy thận mạn. Kết quả xét nghiệm cho thấy kali máu 7,26 mmol/L, trong khi khoảng tham chiếu là 3,5-5,0 mmol/L; creatinin máu 241,7 µmol/L và microalbumin niệu trên 450 mg/L. Theo Trung tâm Thận - Lọc máu, ở người bệnh suy thận mạn, chức năng thận suy giảm khiến khả năng đào thải kali bị hạn chế. Với mức kali 7,26 mmol/L, người bệnh có nguy cơ rối loạn dẫn truyền điện của tim, cần được theo dõi điện tâm đồ và xử trí kịp thời. Sau khi được theo dõi và điều trị theo phác đồ, sức khỏe người bệnh dần ổn định.
Kali là chất điện giải cần thiết cho hoạt động của cơ, hệ thần kinh và cơ tim. Khi kali trong máu tăng quá cao, hoạt động điện của tim có thể bị rối loạn, gây bất thường nhịp tim; trường hợp nặng có thể dẫn đến ngừng tim.
Đáng lưu ý, tăng kali máu có thể diễn biến mà không có triệu chứng rõ ràng. Một số người bệnh có thể mệt mỏi, yếu cơ, tê bì, buồn nôn hoặc hồi hộp. Vì vậy, không nên dựa vào triệu chứng bên ngoài để đánh giá mức độ nguy hiểm.
