Đây là trường hợp đầu tiên tại Việt Nam được đơn vị ghi nhận áp dụng thành công kỹ thuật thay van động mạch chủ qua đường ống thông (TAVI) để điều trị bệnh lý hở van động mạch chủ nặng trên van tự nhiên, mở thêm triển vọng điều trị cho những người bệnh có nguy cơ phẫu thuật tim mở cao.
Theo Viện Tim mạch - Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), ca can thiệp do GS.TS. Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch, trực tiếp làm trưởng kíp. Trước thủ thuật, người bệnh có tình trạng hở van động mạch chủ mức độ 4/4, chức năng co bóp của tim suy giảm rõ rệt.
Ngay sau khi van nhân tạo được triển khai đúng vị trí, hình ảnh chụp kiểm tra cho thấy tình trạng hở van hầu như không còn. Các thông số huyết động và tình trạng lâm sàng của người bệnh ổn định. Hiện bệnh nhân tiếp tục được theo dõi sát tại bệnh viện.
Cấp cứu do van động mạch chủ hở nặng
Theo lời kể của người nhà, trước đợt nhập viện, người bệnh vẫn khá khỏe và minh mẫn. Gần một tháng trước, cụ ông 85 tuổi đột ngột khó thở dữ dội và được đưa đến cấp cứu tại Bệnh viện 19-8 trong tình trạng phù phổi cấp. Đây là một biểu hiện nặng của suy tim, khi dịch tích tụ nhanh trong phổi, cản trở việc hô hấp và đòi hỏi phải xử trí khẩn cấp.
GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch - Bệnh viện 19-8 cho biết, siêu âm tim và chụp động mạch chủ trước can thiệp xác nhận van động mạch chủ hở nặng mức 4/4, không kèm hẹp van. Siêu âm cũng cho thấy thất trái, buồng tim có nhiệm vụ bơm máu đi nuôi cơ thể, đã giãn và co bóp yếu. Phân suất tống máu thất trái (EF) chỉ còn 30%. Chỉ số này cho biết tỷ lệ máu được thất trái bơm ra trong mỗi nhịp co bóp và bình thường ở trên 50%. Các bác sĩ còn phát hiện người bệnh có hẹp động mạch vành, tức tình trạng thu hẹp các mạch máu nuôi cơ tim.

Ê-kíp bác sĩ thực hiện thành công ca thay van động mạch chủ qua đường ống thông (TAVI) điều trị hở van động mạch chủ nặng đơn thuần đầu tiên tại Việt Nam, tại Viện Tim mạch – Bệnh viện 19-8, Bộ Công an. Ảnh BSCC
Sau hội chẩn đa chuyên khoa về bệnh van tim, các bác sĩ thống nhất cần thay van động mạch chủ để xử lý nguyên nhân quan trọng gây suy tim. Phẫu thuật tim mở vẫn là phương pháp điều trị chuẩn đối với nhiều trường hợp hở van động mạch chủ nặng có triệu chứng và đủ điều kiện phẫu thuật. Tuy nhiên, ở bệnh nhân này, tuổi cao, tiền sử phù phổi cấp, suy tim nặng, chức năng co bóp thất trái giảm và bệnh động mạch vành đi kèm khiến nguy cơ phẫu thuật được đánh giá rất cao.
"Sau khi đánh giá toàn diện tình trạng người bệnh, phân tích cấu trúc giải phẫu vùng van và cân nhắc các phương án điều trị, ê-kíp quyết định lựa chọn thay van động mạch chủ qua đường ống thông" GS.TS Phạm Mạnh Hùng chia sẻ thêm.
Hở van và hẹp van động mạch chủ khác nhau thế nào?
Theo các bác sĩ, van động mạch chủ nằm giữa thất trái và động mạch chủ, có nhiệm vụ điều tiết dòng máu từ tim đi nuôi cơ thể. Khi thất trái co bóp, van mở để máu được bơm vào động mạch chủ. Khi tim giãn ra, van đóng lại nhằm ngăn máu chảy ngược về buồng tim.
Hẹp van động mạch chủ xảy ra khi van không mở đủ rộng, cản trở dòng máu đi qua. Khi đó, thất trái phải tăng lực co bóp để đẩy máu qua van bị hẹp. Trong khi đó, hở van động mạch chủ là tình trạng van đóng không kín, khiến một phần máu sau khi được bơm vào động mạch chủ lại trào ngược về thất trái.
Ở người bệnh hở van động mạch chủ nặng, lượng máu trào ngược kéo dài khiến thất trái phải tiếp nhận thêm thể tích máu sau mỗi chu kỳ tim. Theo thời gian, buồng tim có thể giãn rộng, thành tim chịu áp lực lớn và chức năng co bóp suy giảm. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi, hụt hơi khi vận động, khó thở khi nằm, phù chân hoặc khó thở ngay cả khi nghỉ ngơi.
Nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp, hở van động mạch chủ nặng có thể dẫn đến suy tim, phù phổi và các biến chứng tim mạch nghiêm trọng.

Hình ảnh minh họa hở van động mạch chủ. Ảnh BSCC
Thách thức khi đặt và cố định van nhân tạo
GS.TS Phạm Mạnh Hùng cho biết, thay van động mạch chủ qua đường ống thông (TAVI) là kỹ thuật đưa một van sinh học được gấp gọn qua hệ thống ống thông đến vị trí van động mạch chủ. Tại đây, van nhân tạo được triển khai để thay thế chức năng của van bị bệnh mà không cần phẫu thuật mở lồng ngực như phương pháp truyền thống.
Kỹ thuật TAVI đã được ứng dụng rộng rãi trong điều trị hẹp van động mạch chủ, đặc biệt ở những người bệnh có nguy cơ phẫu thuật cao. Tuy nhiên, việc áp dụng kỹ thuật này cho trường hợp hở van động mạch chủ nặng đơn thuần trên van tự nhiên có nhiều thách thức hơn.
Giải thích về vấn đề này, các bác sĩ cho rằng, ở bệnh nhân hẹp van động mạch chủ, các lá van thường dày, vôi hóa và cứng. Những mảng vôi quanh vòng van có thể tạo điểm tựa giúp khung van nhân tạo bám chắc sau khi được triển khai. Ngược lại, ở người bệnh hở van động mạch chủ đơn thuần, các lá van và vòng van có thể ít hoặc không có vôi hóa. Một số trường hợp còn có tình trạng giãn vòng van, giãn gốc hoặc đoạn lên động mạch chủ. Vì thiếu các điểm tựa tự nhiên, việc định vị và cố định van nhân tạo trở nên khó khăn hơn.
"Sau khi đặt van, bác sĩ tiến hành chụp kiểm tra để đánh giá vị trí van nhân tạo, mức độ hở còn lại và các thông số huyết động. Kết quả ngay sau can thiệp là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả kỹ thuật. Người bệnh vẫn cần được theo dõi sát trong những ngày tiếp theo nhằm kiểm tra chức năng tim, phát hiện sớm biến chứng và đánh giá quá trình hồi phục". GS.TS Phạm Mạnh Hùng chia sẻ thêm.

Kết quả thay van động mạch trên siêu âm tim. Ảnh BSCC
Thêm lựa chọn điều trị cho người bệnh nguy cơ phẫu thuật cao
TAVI trong điều trị hẹp van động mạch chủ đã được triển khai tại nhiều trung tâm tim mạch ở Việt Nam. Việc thực hiện thành công ca thay van qua đường ống thông cho người bệnh hở van động mạch chủ nặng đơn thuần tại Viện Tim mạch – Bệnh viện 19-8 là dấu mốc đáng chú ý, cho thấy năng lực tiếp cận và ứng dụng các kỹ thuật can thiệp tim mạch phức tạp của đội ngũ y tế trong nước.
Theo hướng dẫn năm 2025 của Hội Tim mạch châu Âu và Hội Phẫu thuật Tim Lồng ngực châu Âu, TAVI có thể được cân nhắc ở người bệnh hở van động mạch chủ nặng có triệu chứng khi được hội chẩn đa chuyên khoa đánh giá không phù hợp với phẫu thuật và có cấu trúc giải phẫu phù hợp để can thiệp. Việc lựa chọn phương pháp điều trị cần căn cứ vào tình trạng cụ thể của từng người bệnh, nguyên nhân gây hở van, mức độ tổn thương tim và các bệnh lý đi kèm.
Đặc biệt, nếu người bệnh có giãn gốc hoặc đoạn lên động mạch chủ đến mức cần can thiệp, bác sĩ phải cân nhắc phương án điều trị toàn diện, không chỉ tập trung vào thay van. Vì vậy, TAVI không phải là phương pháp thay thế phẫu thuật tim mở cho tất cả bệnh nhân hở van động mạch chủ nặng.
Với những người bệnh tuổi cao, nhiều bệnh lý phối hợp hoặc nguy cơ phẫu thuật mở rất lớn, kỹ thuật thay van qua đường ống thông có thể mở thêm cơ hội điều trị nếu đáp ứng các điều kiện chuyên môn.
