1. Bệnh mạn tính ổn định có thể được theo dõi tại tuyến y tế cơ sở
Với các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, hen phế quản hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)... điều trị không chỉ nhằm kiểm soát triệu chứng mà còn hướng đến phòng ngừa biến chứng, duy trì chất lượng cuộc sống và hạn chế nguy cơ nhập viện.
Để đạt được mục tiêu này, người bệnh cần được theo dõi định kỳ, sử dụng thuốc đúng chỉ định và điều chỉnh kế hoạch điều trị khi tình trạng sức khỏe thay đổi.
Khi bệnh đã được chẩn đoán rõ ràng, tình trạng tương đối ổn định và chưa xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh có thể được xem xét theo dõi tại trạm y tế xã nếu cơ sở đáp ứng yêu cầu chuyên môn và có đủ điều kiện thực hiện các hoạt động cần thiết. Việc tái khám gần nơi sinh sống giúp giảm thời gian đi lại, chi phí và những bất tiện đối với người cao tuổi, người có nhiều bệnh nền hoặc gặp khó khăn trong di chuyển.
Tại tuyến y tế cơ sở, tùy theo phạm vi chuyên môn và điều kiện thực tế, người bệnh có thể được kiểm tra huyết áp, theo dõi đường huyết, đánh giá triệu chứng, rà soát việc sử dụng thuốc và tư vấn dinh dưỡng, vận động. Những thông tin này giúp nhân viên y tế nhận diện sớm các dấu hiệu kiểm soát bệnh chưa tốt để có hướng xử trí hoặc chuyển người bệnh đến cơ sở phù hợp.
Định hướng này cũng được thể hiện trong các quy định của Bộ Y tế về tổ chức và hoạt động của trạm y tế cấp xã. Thông tư 43/2025/TT-BYT, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 53/2025/TT-BYT, là những văn bản cần tham khảo khi tìm hiểu chức năng, nhiệm vụ của trạm y tế xã, phường, đặc khu. Các quy định này tạo cơ sở cho việc tổ chức hoạt động chăm sóc sức khỏe tại tuyến cơ sở, song không có nghĩa mọi bệnh mạn tính đều có thể được quản lý hoàn toàn tại đây.
Điều cốt yếu là lựa chọn nơi tái khám phải phù hợp với tình trạng bệnh và khả năng chuyên môn của cơ sở y tế. Người bệnh không nên tự ý bỏ lịch khám tại bệnh viện đang điều trị hoặc thay đổi nơi nhận thuốc khi chưa trao đổi với nhân viên y tế.
Khi bệnh ổn định, người bệnh có thể tái khám tại trạm y tế xã nếu đáp ứng đủ điều kiện chuyên môn.
2. Căn cứ để lựa chọn nơi tái khám phù hợp
Không phải cứ mắc bệnh mạn tính lâu năm là có thể chuyển về tuyến xã theo dõi, cũng không phải người bệnh nào từng khám tại bệnh viện tuyến trên đều cần tiếp tục đến đó trong mọi lần tái khám. Việc lựa chọn cần dựa trên diễn biến bệnh, mức độ kiểm soát các chỉ số sức khỏe và yêu cầu chuyên môn trong từng giai đoạn.
Trước hết, người bệnh cần xem xét tình trạng bệnh đã thực sự ổn định hay chưa. Với người tăng huyết áp, huyết áp được duy trì trong mục tiêu điều trị do bác sĩ xác định là một căn cứ quan trọng. Với người đái tháo đường, cần đánh giá cả đường huyết, HbA1c theo lịch hẹn, tình trạng dùng thuốc và nguy cơ biến chứng. Người mắc hen hoặc COPD cần được xem xét tần suất xuất hiện triệu chứng, mức độ khó thở, nhu cầu sử dụng thuốc cắt cơn và tiền sử đợt cấp.
Các chỉ số này không nên được đánh giá riêng lẻ. Chẳng hạn, huyết áp ổn định trong vài ngày không đồng nghĩa với việc bệnh đã được kiểm soát lâu dài; đường huyết tại nhà ở mức phù hợp cũng không thay thế hoàn toàn các xét nghiệm cần thiết. Bác sĩ cần xem xét toàn bộ diễn biến sức khỏe, bệnh đi kèm và nguy cơ biến chứng trước khi quyết định kế hoạch theo dõi.
Một căn cứ khác là nhu cầu xét nghiệm, thăm dò chức năng hoặc điều chỉnh điều trị. Nếu người bệnh cần làm các xét nghiệm chuyên sâu, đánh giá tổn thương cơ quan đích, kiểm tra chức năng thận, mắt hoặc tim mạch theo chỉ định, nơi tái khám cần đáp ứng được những yêu cầu đó. Trong trường hợp bệnh đã ổn định nhưng vẫn cần một số kiểm tra chuyên sâu định kỳ, người bệnh có thể được hướng dẫn phối hợp theo dõi giữa tuyến cơ sở và bệnh viện chuyên khoa, thay vì mặc định chỉ được lựa chọn một nơi duy nhất.
Cuối cùng, quyết định của bác sĩ điều trị và khả năng đáp ứng của cơ sở tiếp nhận có ý nghĩa quan trọng. Người bệnh nên hỏi rõ nơi nào có thể thực hiện các lần khám định kỳ, xét nghiệm nào cần tiếp tục làm tại bệnh viện và thuốc đang sử dụng có thể được kê, cấp ở đâu theo quy định hiện hành. Với người tham gia bảo hiểm y tế, quyền lợi thanh toán còn phụ thuộc vào quy định áp dụng, cơ sở khám chữa bệnh và điều kiện cụ thể của từng dịch vụ.
3. Khi nào cần tái khám tại bệnh viện tuyến trên?
Ngay cả khi bệnh đã ổn định trong thời gian dài, người bệnh vẫn có thể xuất hiện những thay đổi cần được đánh giá lại. Nếu huyết áp hoặc đường huyết thường xuyên vượt mục tiêu điều trị, triệu chứng hô hấp tăng lên, thuốc gây tác dụng không mong muốn hoặc kết quả kiểm tra gợi ý biến chứng, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá sớm.
Việc tái khám tại bệnh viện tuyến trên hoặc cơ sở có chuyên khoa phù hợp cũng cần được cân nhắc khi bệnh khó kiểm soát dù đã tuân thủ điều trị, xuất hiện nhiều bệnh nền phức tạp, cần thay đổi phác đồ hoặc thực hiện kỹ thuật vượt quá khả năng của tuyến cơ sở. Trong những trường hợp này, việc chuyển lên tuyến trên giúp người bệnh được đánh giá chuyên sâu và có hướng xử trí phù hợp. Sau khi tình trạng được kiểm soát, bác sĩ có thể cân nhắc kế hoạch phối hợp theo dõi tiếp theo.
Đặc biệt, một số biểu hiện không nên chờ đến lịch tái khám thông thường. Người bệnh cần được cấp cứu ngay khi xuất hiện đau ngực dữ dội, khó thở nghiêm trọng, méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, lú lẫn hoặc mất ý thức. Với huyết áp trên 180/120 mmHg, cần đo lại sau ít nhất một phút; nếu chỉ số vẫn ở mức này và kèm đau ngực, khó thở, yếu liệt, thay đổi thị lực hoặc khó nói, cần gọi cấp cứu ngay. Nếu huyết áp vẫn ở mức rất cao nhưng không có triệu chứng cấp cứu, người bệnh cũng cần liên hệ nhân viên y tế để được hướng dẫn kịp thời.
Để việc theo dõi giữa các tuyến diễn ra thuận lợi, người bệnh nên giữ lại đơn thuốc, kết quả xét nghiệm, sổ theo dõi huyết áp hoặc đường huyết và thông tin về các lần nhập viện. Đây là cơ sở giúp nhân viên y tế nắm được diễn biến bệnh, tránh bỏ sót thông tin và đưa ra quyết định điều trị phù hợp.
Với bệnh mạn tính, nơi tái khám không nhất thiết phải là bệnh viện tuyến trên trong mọi lần, nhưng việc theo dõi phải liên tục và đúng chuyên môn. Khi được lựa chọn phù hợp, tuyến y tế cơ sở có thể giúp người bệnh duy trì chăm sóc lâu dài gần nơi sinh sống, trong khi bệnh viện tuyến trên vẫn giữ vai trò quan trọng trong đánh giá chuyên sâu và xử trí những tình huống vượt quá khả năng của tuyến dưới.
Mời bạn đọc xem thêm:
