Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát cân nặng và duy trì sức khỏe tổng thể. Một chế độ ăn uống hợp lý sẽ giúp trẻ không chỉ giảm cân mà còn cung cấp đủ năng lượng và dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển. Việc lựa chọn thực phẩm lành mạnh, giàu chất xơ và protein trong khi hạn chế đường và chất béo bão hòa là điều cần thiết để hỗ trợ trẻ trong quá trình giảm cân và phát triển khỏe mạnh.
Báo Sức khỏe & Đời sống xin giới thiệu PGS. TS. Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia giải đáp về những vấn đề này.
PGS.TS.Nguyễn Trọng Hưng.
Hỏi: Bé nhà em 6 tuổi, nặng 35 kg nên em rất lo lắng. Hiện em đang thực hiện giảm tinh bột và thịt lợn, thịt bò, không cho bé ăn các loại bánh kẹo ngọt và sữa. Vậy xin bác sĩ tư vấn giúp ở tuổi của bé nên cho ăn như thế nào để không bị tăng cân cũng như giảm được cân ạ?
(Bùi Khanh, Hải Phòng)
PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng: Bé 6 tuổi nặng 35 kg được xếp vào nhóm béo phì, do đó việc gia đình chủ động điều chỉnh chế độ ăn cho trẻ là rất cần thiết. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh vì quá lo lắng đã áp dụng chế độ ăn kiêng quá nghiêm ngặt như cắt giảm mạnh tinh bột, loại bỏ thịt lợn, thịt bò, không cho trẻ ăn bánh kẹo và sữa. Cách làm này tuy có thể khiến cân nặng giảm nhanh trong thời gian ngắn nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.
Ở tuổi 6, trẻ tuyệt đối không nên ăn kiêng theo kiểu của người lớn. Đây là giai đoạn trẻ đang phát triển mạnh về chiều cao, hệ xương, não bộ và miễn dịch. Việc loại bỏ hoàn toàn một hay nhiều nhóm thực phẩm có thể dẫn đến thiếu năng lượng, thiếu vi chất dinh dưỡng, làm trẻ mệt mỏi, chậm lớn, giảm khả năng học tập và dễ rối loạn ăn uống về sau.
Tinh bột không phải là "thủ phạm" gây béo phì nếu được sử dụng đúng cách. Trẻ 6 tuổi vẫn cần tinh bột để cung cấp năng lượng cho các hoạt động học tập và vui chơi. Điều quan trọng là lựa chọn loại tinh bột và khẩu phần phù hợp. Gia đình nên giảm các loại tinh bột tinh chế như cơm trắng ăn quá nhiều, bánh mì trắng, mì gói; thay vào đó là tinh bột hấp thu chậm như gạo lứt, khoai lang, ngô, yến mạch, bún/phở với lượng vừa phải. Không nên cắt hoàn toàn tinh bột vì điều này có thể khiến trẻ đói, thèm ăn và ăn bù nhiều hơn.
Giảm cân ở trẻ em là quá trình điều chỉnh lối sống lâu dài, trong đó chế độ ăn cân đối, khẩu phần hợp lý kết hợp với vận động đều đặn mới là chìa khóa giúp trẻ giảm cân an toàn
Thịt lợn và thịt bò không cần loại bỏ hoàn toàn. Đây là nguồn cung cấp chất đạm, sắt và kẽm quan trọng cho trẻ. Vấn đề nằm ở cách lựa chọn và chế biến. Gia đình nên ưu tiên thịt nạc, hạn chế mỡ, chế biến bằng cách luộc, hấp, kho nhạt thay vì chiên rán. Ngoài ra, có thể đa dạng nguồn đạm từ cá, tôm, trứng, đậu phụ, các loại đậu… để vừa đủ chất vừa không dư thừa năng lượng.
Việc không cho trẻ ăn bánh kẹo ngọt là hướng đi đúng, tuy nhiên cần linh hoạt. Trẻ không nên bị cấm tuyệt đối vì dễ tạo tâm lý thèm ăn và ăn vụng. Gia đình có thể cho trẻ ăn với tần suất rất ít, số lượng nhỏ và không dùng bánh kẹo làm phần thưởng. Đồng thời, cần loại bỏ nước ngọt, trà sữa, nước ép đóng hộp – những nguồn đường "ẩn" gây tăng cân nhanh.
Sữa vẫn rất cần thiết cho trẻ 6 tuổi, kể cả trẻ béo phì. Việc cắt sữa hoàn toàn có thể khiến trẻ thiếu canxi, vitamin D, ảnh hưởng đến chiều cao. Gia đình nên chọn sữa ít béo hoặc sữa không đường, cho trẻ uống lượng phù hợp (khoảng 400–500 ml/ngày), tránh uống sữa vào buổi tối muộn.
Nguyên tắc ăn uống cho trẻ béo phì là: đủ chất – đúng giờ – đúng lượng. Trẻ nên ăn đủ 3 bữa chính và 2 bữa phụ lành mạnh mỗi ngày. Bữa ăn cần tăng rau xanh, trái cây ít ngọt, giảm dầu mỡ, ăn chậm, nhai kỹ. Không nên ép trẻ ăn quá no hay để trẻ vừa ăn vừa xem tivi, điện thoại.
Bên cạnh chế độ ăn, vận động thể chất đóng vai trò then chốt trong việc giảm cân và duy trì cân nặng ổn định. Trẻ cần được vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày với các hoạt động phù hợp lứa tuổi như chạy nhảy, đá bóng, bơi lội, đạp xe, chơi ngoài trời. Đồng thời, cần hạn chế thời gian ngồi lâu trước màn hình.
Tóm lại, với bé 6 tuổi nặng 35kg, gia đình không nên áp dụng chế độ ăn kiêng khắt khe hay loại bỏ hoàn toàn tinh bột, thịt và sữa. Giảm cân ở trẻ em là quá trình điều chỉnh lối sống lâu dài, trong đó chế độ ăn cân đối, khẩu phần hợp lý kết hợp với vận động đều đặn mới là chìa khóa giúp trẻ giảm cân an toàn, không tăng cân trở lại và vẫn phát triển khỏe mạnh. Khi cần thiết, phụ huynh nên đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng để được tư vấn cá nhân hóa phù hợp với thể trạng của trẻ.
