Trong khi đó, thời gian học tập kéo dài, ít vận động khiến nguy cơ thừa cân, béo phì ở lứa tuổi học đường ngày càng đáng lo ngại.
1. Bẫy năng lượng rỗng và cơ chế tác động của đường lỏng
Theo số liệu được công bố vào tháng 8/2026 của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, xu hướng tiêu thụ đồ uống có đường của người dân đã tăng mạnh trong 15 năm qua. Đáng chú ý, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em học đường tại các khu vực đô thị đã vượt mốc 40%. Chỉ tính riêng tại TP.HCM, thống kê từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) công bố tháng 8/2026 cho thấy tỷ lệ học sinh tiểu học thừa cân đạt 20,4% và béo phì là 18,3%.
Trong các lựa chọn ăn uống thiếu lành mạnh, đồ uống có đường là một trong những yếu tố đáng quan tâm. Nước ngọt, trà sữa, nước giải khát đóng chai thường cung cấp lượng đường và năng lượng đáng kể nhưng lại ít tạo cảm giác no tương ứng.
Dưới góc độ chuyên môn, các chuyên gia Viện Dinh dưỡng Quốc gia đã chỉ rõ cơ chế tác động âm thầm của "đường lỏng": Đồ uống có đường khi vào cơ thể giải phóng lượng lớn đường dạng lỏng vào máu với tốc độ rất nhanh. Khác với đường trong hoa quả tươi vốn đi kèm chất xơ, đường trong nước ngọt không kích hoạt đầy đủ tín hiệu no của hormone leptin, khiến trẻ tiếp tục nạp thêm năng lượng mà không hề hay biết, dẫn đến quá tải tuyến tụy và tích mỡ tại gan.
Hình thành thói quen ăn uống lành mạnh từ gia đình giúp trẻ biết lựa chọn thực phẩm phù hợp và duy trì cân nặng hợp lý.
Cùng với đó, gà rán, khoai tây chiên, hamburger, xúc xích và các loại thức ăn nhanh thường chứa nhiều năng lượng, chất béo bão hòa và muối, trong khi hàm lượng chất xơ thấp. Nếu thường xuyên sử dụng những thực phẩm này thay cho bữa ăn cân đối, trẻ dễ rơi vào tình trạng dư thừa năng lượng nhưng vẫn thiếu hụt một số vi chất cần thiết cho quá trình phát triển.
Đáng nói, đây không còn là những món ăn chỉ xuất hiện trong các dịp đặc biệt. Với nhiều học sinh, trà sữa sau giờ học, đồ ăn nhanh cuối tuần hay các món ăn vặt giữa buổi đã trở thành thói quen khó bỏ.
2. Hệ lụy gánh nặng sức khỏe thể chất và tinh thần
Thừa cân, béo phì trong giai đoạn đi học không đơn thuần là câu chuyện ngoại hình. Khi mỡ tích tụ quá mức, cơ thể có thể xuất hiện những rối loạn chuyển hóa như tăng đường huyết, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ và tăng huyết áp. Đây đều là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường type 2 khi trưởng thành.
Một thực tế đáng lưu tâm là tình trạng thừa cân ở trẻ em không chỉ thể hiện qua vóc dáng mà còn có thể được phát hiện khi kiểm tra sức khỏe. Nhiều trường hợp được ghi nhận trong các đợt khám định kỳ tại trường hoặc khi trẻ đến cơ sở y tế vì những bất thường về chuyển hóa như rối loạn lipid máu, tiền đái tháo đường. Điều này cho thấy những hệ lụy sức khỏe có thể đã xuất hiện trước khi cha mẹ nhận ra con đang tăng cân quá mức.
Duy trì các hoạt động thể chất phù hợp với lứa tuổi là một phần quan trọng trong phòng ngừa thừa cân, béo phì ở học sinh.
Duy trì các hoạt động thể chất phù hợp với lứa tuổi là một phần quan trọng trong phòng ngừa thừa cân, béo phì ở học sinh.
Trẻ có cân nặng vượt mức còn phải chịu áp lực lớn hơn lên hệ xương khớp, dễ mệt khi vận động, giảm sức bền và ngại tham gia các hoạt động thể thao. Điều này càng khiến trẻ ít vận động, tạo thành vòng luẩn quẩn: ăn uống dư thừa năng lượng, tăng cân, giảm vận động và tiếp tục tích tụ mỡ.
Bên cạnh sức khỏe thể chất, những lời trêu chọc về ngoại hình có thể khiến trẻ mặc cảm, tự ti, ngại giao tiếp và tham gia hoạt động tập thể. Một số trẻ còn tìm đến các biện pháp giảm cân thiếu khoa học, nhịn ăn hoặc bỏ bữa, ảnh hưởng đến nhu cầu dinh dưỡng trong giai đoạn phát triển.
Vì vậy, việc phát hiện sớm tình trạng thừa cân, béo phì có ý nghĩa quan trọng. Cha mẹ không nên chỉ đánh giá sức khỏe của con qua vóc dáng mà cần theo dõi cân nặng, chiều cao, chỉ số BMI theo tuổi và đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường.
PGS.TS.BS. Huỳnh Thị Vũ Quỳnh, Trưởng khoa Thận - Phó trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Dược TPHCM chia sẻ về nguy cơ khi trẻ em béo phì.
3. Phòng chống béo phì ở trẻ em
PGS.TS.BS. Huỳnh Thị Vũ Quỳnh, Trưởng khoa Thận - Phó trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Dược TPHCM cho biết, phòng chống thừa cân, béo phì cần sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, ngành y tế và môi trường sống.
Gia đình cần xây dựng chế độ ăn cân đối, hạn chế thực phẩm, đồ uống nhiều đường và tạo điều kiện để trẻ vận động thường xuyên. Theo dõi chiều cao, cân nặng và khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm nguy cơ thừa cân, béo phì và các rối loạn chuyển hóa.
Tại trường học, kiểm soát chất lượng bữa ăn, môi trường thực phẩm và tăng thời gian vận động là những giải pháp được ưu tiên.
Trước thực trạng gần 5 triệu trẻ Việt thừa cân, béo phì, phòng bệnh sớm cần được đặt lên hàng đầu. Gia đình và nhà trường nên phối hợp theo dõi dinh dưỡng, duy trì vận động, kiểm soát cân nặng và đưa trẻ đi khám khi tăng cân bất thường.
Trẻ cũng cần được ngủ đủ giấc, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử và duy trì hoạt động thể chất phù hợp với độ tuổi. Với trẻ đã thừa cân, béo phì, việc điều chỉnh chế độ ăn và vận động cần có hướng dẫn của nhân viên y tế, không tự ý áp dụng các phương pháp giảm cân cấp tốc.
Bảo vệ trẻ trước nguy cơ thừa cân, béo phì không thể chỉ trông chờ vào ý thức của từng em nhỏ. Khi thực phẩm không lành mạnh dễ dàng tiếp cận, quảng cáo xuất hiện khắp nơi và thời gian vận động ngày càng ít, trách nhiệm tạo dựng môi trường sống có lợi cho sức khỏe thuộc về cả gia đình, nhà trường và xã hội. Những thay đổi trong lựa chọn thực phẩm, bữa ăn và thói quen vận động hôm nay sẽ quyết định một phần quan trọng sức khỏe của trẻ trong tương lai.
Xem thêm bài viết đang được quan tâm:
