Hàng trăm cây lim cổ thụ hết khô
Những thân lim cổ thụ từng xanh tốt ở Lăng Thành, xã Giai Lạc (Nghệ An), nay có cây trơ cành, bong tróc vỏ, có cây gãy đổ, bật gốc sau những trận mưa bão. Nhiều cây khô héo, chết đứng giữa khu rừng từng được người dân xem là báu vật của vùng quê lúa.
Rừng lim ở Lăng Thành phân bố trên diện tích khoảng 106 ha, thuộc các khu vực Rú Chùa, Hóc Nông, Đồng Bàu, Vệ Thạng... Nơi đây có hơn 2.000 cây lim hàng trăm năm tuổi, thân sần sùi, tán cao, đường kính từ 0,6 - 1m. Có những gốc lim lớn đến mức hai người ôm mới xuể.
Một số cây lim đã chết khô được ghi nhận vào cuối tháng 10. Ảnh: Song Hoàng.
Thế nhưng, những năm gần đây, nhiều cây lim lần lượt chết khô. Kết quả kiểm tra thực địa của Ban Quản lý rừng phòng hộ Bắc Nghệ An hồi tháng 9 ghi nhận 254 cây lim chết. Đáng chú ý, tại tiểu khu 874B, khoảnh 7, với diện tích hơn 30 ha, có tới 126 cây chết.
Các cây lim bị chết có đường kính thân trung bình 35 - 40cm. Ngoài những cây gãy đổ, bật gốc do thiên tai, một số cây có dấu hiệu bong vỏ, khô héo rồi chết dần. Đến nay, nguyên nhân cụ thể vẫn chưa được làm rõ.
Theo Phòng Kinh tế - Hạ tầng xã Giai Lạc, trong giai đoạn 2015 - 2024, chính quyền địa phương phát hiện, xử lý một số vi phạm liên quan đến khai thác gỗ, đốt thực bì và trồng cây trái phép trong khu vực rừng đặc dụng. Việc đốt thực bì sau khai thác keo, bạch đàn có thể tác động đến sinh trưởng của cây lim. Tuy nhiên, địa phương chưa có cơ sở khẳng định đây là nguyên nhân khiến hàng trăm cây lim chết.
Việc xác định nguyên nhân cần có đánh giá cụ thể từ cơ quan chuyên môn. Không chỉ đối mặt với tình trạng cây cổ thụ chết khô, khu rừng lim ở Lăng Thành còn chứng kiến sự thu hẹp đáng kể của diện tích rừng tự nhiên.
Một cây lim cổ thụ trong khu rừng. Ảnh: Song Hoàng.
Theo thống kê của xã Giai Lạc, năm 2014, khu vực này có hơn 81 ha rừng tự nhiên, gần 18 ha rừng trồng keo, bạch đàn và hơn 6 ha đất trống. Đến năm 2020, diện tích rừng tự nhiên chỉ còn khoảng 25 ha, giảm hơn 56 ha so với năm 2014.
Trong khi đó, diện tích rừng trồng keo, bạch đàn tăng lên hơn 81 ha. Sự thay đổi hiện trạng sử dụng đất qua các năm đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc rà soát, làm rõ quá trình quản lý, bảo vệ và bảo tồn khu rừng lim có giá trị lâu đời này.
Rừng đặc dụng vẫn vướng chuyện đất đai
Theo ông Nguyễn Hồ Sơn, Phó chủ tịch UBND xã Giai Lạc (từng giữ chức Chủ tịch UBND xã Lăng Thành cũ), những vướng mắc trong quản lý khu rừng có liên quan đến lịch sử giao đất, giao rừng qua nhiều thời kỳ.
Nhiều người dân mong muốn giữ lại những cây lim được cha ông gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, một số hộ khác có nhu cầu sử dụng đất để trồng keo, bạch đàn, phát triển kinh tế gia đình. "Nhiều hộ đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trước khi khu vực được đưa vào quy hoạch rừng đặc dụng", ông Sơn nói.
Theo Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, khu vực Lăng Thành hiện còn hơn 83 ha rừng lim đặc dụng. Ảnh: Song Hoàng.
Theo lãnh đạo xã Giai Lạc, địa phương mong muốn các cấp có thẩm quyền xây dựng cơ chế thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp trong khu vực cần bảo tồn, đồng thời có chính sách hỗ trợ người dân tham gia bảo vệ, khoanh nuôi và phục hồi rừng lim.
Thực tế, những vướng mắc này đã kéo dài qua nhiều giai đoạn. Trước năm 1954, rừng ở Lăng Thành thuộc quyền quản lý của các cá nhân, gia đình trong vùng. Khi Nhà nước thực hiện quản lý đất đai và rừng, người dân tự nguyện giao lại diện tích này để quản lý. Những cây lim lâu năm tiếp tục được gìn giữ qua nhiều biến động, trở thành một phần cảnh quan quen thuộc của vùng quê.
Năm 2001, Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng hơn 106 ha đất rừng cho 129 hộ thuộc diện rừng phòng hộ và 4 hộ thuộc diện rừng sản xuất, thời hạn 50 năm. Sau khi được giao đất, một số gia đình phát dọn cây bụi, trồng keo, bạch đàn để phát triển kinh tế.
Đến năm 2014, khu vực này được đưa vào quy hoạch rừng đặc dụng gắn với di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh của huyện Yên Thành (cũ). Tuy nhiên, việc thu hồi diện tích đất đã cấp và giải quyết tài sản trên đất cho các hộ dân đến nay vẫn chưa được thực hiện.
Theo quy hoạch lâm nghiệp quốc gia giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, diện tích rừng lim đặc dụng còn lại tại khu vực Lăng Thành là hơn 83 ha.
Những cây lim hàng trăm năm tuổi tồn tại qua nhiều thế hệ, dần mất đi sức sống. Để giữ lại báu vật ấy, bên cạnh việc ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm hại rừng, cần sớm tháo gỡ những vướng mắc về đất đai, tăng cường bảo vệ từ cơ sở và có giải pháp khoanh nuôi, phục hồi những giá trị tự nhiên còn lại.
