Theo số liệu của Ban chỉ đạo Đề án IV “Đấu tranh phòng, chống tội phạm xâm hại trẻ em và tội phạm trong lứa tuổi chưa thành niên” của Bộ Công an, trong khoảng 6 năm trở lại đây, mỗi năm, nước ta có trên 10.000 vụ án với hơn 15.000 đối tượng là trẻ vị thành niên phạm tội. Bình quân mỗi ngày xảy ra trên 30 vụ án với gần 40 đối tượng. Đây quả là những con số gây nhức nhối cho toàn xã hội. Vậy đâu là nguyên nhân của vấn nạn này: Do nền tảng gia đình, xã hội không đủ sức bảo vệ trẻ em trước những tệ nạn, những mặt trái của cuộc sống hay sự suy thoái đạo đức xã hội...?
Những vụ án liên tiếp do trẻ vị thành niên gây ra. Cướp của, giết người với những hành vi cùng thủ đoạn tinh vi không kém bất cứ một tội phạm chuyên nghiệp nào. Tuy nhiên, những vụ việc như thế này gần như đã bão hòa trước dư luận bởi số vụ án ngày càng nhiều, động cơ, mục đích và quá trình phạm tội của các đối tượng cơ bản giống nhau.
Sẽ là rất bất thường khi xã hội quen với cảnh những đứa trẻ phạm tội và thậm chí coi đó là sự vụ bình thường. Theo các chuyên gia, sự quan tâm của gia đình, xã hội vẫn chưa đầy đủ nên dẫn tới tình trạng trẻ em vi phạm pháp luật. Mặt khác, những chính sách của chúng ta chưa đồng bộ, ví dụ như việc tuyên truyền cho từng nhóm đối tượng cụ thể là không có, trong khi các bài tuyên truyền đều giống nhau.
Không ít chuyên gia tâm lý cho rằng, trẻ em nước ta đang phải đối mặt với nhiều vấn đề tiêu cực, những mặt trái của xã hội. Trong khi đó, không ít gia đình, các ông bố, bà mẹ gần như không có kỹ năng để hướng dẫn, dạy dỗ và bảo vệ con mình một cách đúng nhất. Có một thực tế là không ít ông bố bà mẹ chỉ mong muốn các con học thật giỏi mà quên đi dạy đạo đức, ứng xử cho các con, việc dạy đạo đức trong nhà trường cũng có nhưng lại rất giáo điều, không thực tế. Ở một góc nhìn khác, trẻ em bây giờ được cưng chiều theo đúng nghĩa “nâng trứng, hứng hoa”, vì vậy, những tính cách xấu của trẻ như thói tham lam, lười biếng và ỷ lại được dung dưỡng và ngày càng khó gạt bỏ. Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều trẻ em có những hành vi liều lĩnh để nhanh chóng đạt được mục đích, thỏa mãn cái tôi ích kỷ của mình. Cùng với đó, có nhiều gia đình quá mải mê chạy theo đồng tiền hoặc quá nuông chiều con cái đôi khi làm cho các em mất đi khả năng điều chỉnh hành vi của mình.
Trước hàng loạt các vụ trọng án do trẻ em gây ra, nhiều người cho rằng cần tăng nặng khung hình phạt để tăng tính răn đe, đồng thời nghiêm trị những kẻ phạm tội. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia về tâm lý, giáo dục đều có chung quan điểm, tăng khung hình phạt để hạn chế trẻ em phạm tội chỉ là cách giải quyết từ ngọn, mang nặng tính chất tình thế và đi ngược lại với xu thế của thời đại. Phải làm sao để giúp trẻ tự phòng ngừa, tự nhận thức và làm chủ hành vi, hiểu rõ pháp luật cũng như biết yêu thương, tôn trọng sức khỏe, tính mạng của người khác mới chính là gốc rễ của vấn đề mà trách nhiệm ở đây thuộc về gia đình, nhà trường, cộng đồng và toàn xã hội.
Phạm Đông