Tại Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN, Nhật Bản là một trong những nước lên tiếng quan ngại mạnh mẽ nhất về hoạt động xây đắp của Trung Quốc tại biển Đông. Bên cạnh đó, Tokyo còn tiết lộ ý định tặng cho Philippines 3 chiếc phi cơ tuần tra để quốc gia này tăng cường năng lực giám sát hải phận của mình. Từ ý định cho đến việc làm cụ thể, đoạn đường còn dài, nhưng rõ ràng, Nhật Bản đang cụ thể hóa chính sách can dự vào biển Đông đã được tuyên bố trong thời gian gần đây.
Thông tin về khả năng Nhật Bản tặng 3 phi cơ loại Beechcraft TC-90 King Air Planes cho Philippines không làm mấy ai ngạc nhiên, nhất là trong giới theo dõi sát quan hệ Manila - Tokyo. Nhật Bản và Philippines đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược từ năm 2011 và trong những năm gần đây, khi Trung Quốc ngày càng thể hiện rõ thái độ không ổn tại biển Đông và biển Hoa Đông, thì quan hệ Nhật Bản - Philippines lại càng thêm chặt chẽ, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng. Trong tương lai, quan hệ quân sự Tokyo - Manila được cho là sẽ tăng tiến mạnh mẽ hơn nữa, căn cứ vào những cam kết từng được hai bên đưa ra như ký kết một thỏa thuận về việc chuyển giao công nghệ và thiết bị quốc phòng, tăng cường đào tạo và tập trận song phương và đa phương. Thậm chí Philippines còn không loại trừ việc đúc kết một Hiệp định Thăm viếng Quân sự (VFA) cho phép Nhật Bản sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ Philippines, việc này cho đến nay chỉ được Manila dành cho Mỹ.
Để giúp Manila tăng cường năng lực giám sát trên biển Đông, Nhật Bản đã đồng ý cung cấp 10 chiếc tàu tuần duyên mới cho Philippines. Khả năng tặng thêm 3 phi cơ TC-90 sẽ có tác dụng nâng cao đáng kể khả năng ứng phó của Philippines, hiện không có đủ máy bay để tiến hành tuần tra thường xuyên ở biển Đông. Các chiếc phi cơ TC-90 có thể được trang bị bằng hệ thống radar giám sát mặt nước và không trung, giúp Manila phản ứng kịp thời khi đảo đá do Philippines kiểm soát ở biển Đông bị Trung Quốc đe dọa.
Nhật Bản là nước có ngân sách quân sự lớn thứ 6 thế giới. Ngoài ra họ cũng có lực lượng hải quân lớn thứ 4 và lực lượng máy bay lớn thứ 5. Tuy nhiên, lực lượng mặt đất mờ nhạt và sự hạn chế của hiến pháp đã khiến quân đội Nhật không thể được xếp hạng cao hơn.
Câu hỏi đang được đặt ra là vì sao Tokyo chỉ muốn tặng cho Manila loại phi cơ TC-90, trong lúc Philippines đã công khai tỏ ý xin được cung cấp loại máy bay tuần thám P3-C Orion của hãng Lockheed Martin, tối tân hơn. Nếu được trang bị bằng loại P-3C này, năng lực giám sát của quân đội Philippines sẽ có một bước tiến nhảy vọt vì lẽ loại trinh sát cơ Islander mà Hải quân Philippines hiện sử dụng có tầm hoạt động rất giới hạn. Một trong những nguyên nhân có thể lý giải cho quyết định cung cấp loại TC-90, đó là vì loại P3-C mà Philippines mong muốn, vì tối tân hơn nên khó vận hành và bảo trì hơn. Một số nguồn tin từ Nhật Bản đã lo ngại rằng, tình trạng thiếu kinh nghiệm giám sát hàng hải của Manila sẽ khiến họ gặp khó khăn trong việc vận hành những chiếc P3-C và nhanh chóng khai thác các dữ liệu thu thập được. Phương án tặng TC-90 như vậy sẽ giúp Hải quân Philippines làm quen trước với hoạt động của loại máy bay phức tạp như P3-C.
Dẫu sao thì không phải ngày một ngày hai mà Philippines sẽ nhận được 3 chiếc TC-90. Lý do là vì Nhật Bản sẽ phải sửa đổi luật lệ, cho phép nước này biếu không các thiết bị quân sự đã qua sử dụng, thay vì phải bán lại với giá thị trường như quy định hiện thời. TC-90 là một loại máy bay có hai động cơ cánh quạt cỡ nhỏ do Mỹ sản xuất. Quân đội Nhật đang dùng loại máy bay này để đào tạo các phi công. Lực lượng phòng vệ biển của Nhật Bản đang có 34 chiếc TC-90 với 500.000 giờ bay được hoạt động từ năm 2005.
(Theo Kyodonews)
Quỳnh Anh
