Bất ngờ châu lục 'ấm lên nhanh nhất Trái Đất'

Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) - cơ quan chuyên môn về khí tượng của Liên Hợp Quốc, phối hợp với Trung tâm Biến đổi Khí hậu Copernicus, mới đây đã xác nhận châu Âu là châu lục có tốc độ ấm lên nhanh nhất Trái Đất. 

Theo báo cáo mới được WMO công bố trong ngày 29/4, tính riêng năm 2025, gần như toàn bộ lãnh thổ châu lục này ghi nhận mức nhiệt cao hơn mức trung bình toàn cầu, kéo theo một chuỗi kỷ lục thời tiết cực đoan đáng báo động từ những đợt nắng nóng gay gắt, cháy rừng dữ dội đến tình trạng tan băng ở mức kỷ lục. 

Những số liệu thống kê cho thấy có tới ít nhất 95% diện tích châu Âu phải trải qua nhiệt độ cao hơn mức trung bình hàng năm, minh chứng cho việc lục địa này đang nóng lên với tốc độ gấp hơn 2 lần mức trung bình toàn cầu.

Những kỷ lục 'khắc nghiệt'

Tình trạng biến đổi khí hậu ở châu Âu đang hiện hữu rõ rệt thông qua các hiện tượng thời tiết cực đoan trải dài từ vùng Địa Trung Hải đến tận Vòng Bắc Cực. 

Điển hình như tại Bồ Đào Nha, nhiệt độ đã chạm ngưỡng 46 độ C, trong khi các quốc gia Bắc Âu như Na Uy, Thụy Điển và Phần Lan cũng phải gánh chịu đợt nắng nóng kéo dài 21 ngày liên tục với nhiệt độ vượt mức 30 độ C.

Riêng tại Anh, mùa hè nóng nhất lịch sử vào năm ngoái không chỉ gây hạn hán nghiêm trọng mà còn để lại thiệt hại kinh tế nặng nề, ước tính lên tới 800 triệu bảng cho ngành nông nghiệp nước này. 

Samantha Burgess, lãnh đạo về chiến lược khí hậu của Trung tâm Copernicus, mô tả mức nhiệt độ "nguy hiểm cao" này đang gây ra những hậu quả trực tiếp và nghiêm trọng cho cả xã hội lẫn hệ sinh thái trên khắp châu lục.

Không chỉ dừng lại ở bầu khí quyển, tác động của hiện tượng ấm lên toàn cầu còn lan rộng ra các vùng biển và đất liền. Nhiệt độ bề mặt nước biển đã đạt mức kỷ lục, với các đợt sóng nhiệt biển bao phủ tới 86% vùng nước quanh châu Âu. 

Trên đất liền, hơn 1 triệu ha rừng đã bị thiêu rụi do hỏa hoạn, tương đương tổng diện tích cả đảo Cyprus. Bên cạnh đó, tình trạng khan hiếm nước trở nên trầm trọng khi khoảng 70% các dòng sông có lưu lượng thấp hơn mức trung bình, và diện tích tuyết phủ trong tháng 3 cũng sụt giảm gần 31% so với dài hạn.

Đặc biệt, đảo Greenland (Đan Mạch) đã mất tới 139 tỷ tấn băng chỉ trong vòng một năm, một con số khổng lồ đủ để lấp đầy hơn 55 triệu hồ bơi tiêu chuẩn Olympic.

Hồi chuông cho tương lai

Lý giải về nguyên nhân khiến châu Âu ấm lên nhanh chóng, các nhà khoa học chỉ ra sự kết hợp của nhiều yếu tố địa lý và môi trường. Theo chuyên gia Rebecca Emerton từ Trung tâm Copernicus, việc châu Âu nằm gần Bắc Cực - khu vực vốn đang ấm lên nhanh gấp 3-4 lần toàn cầu - là một nguyên nhân then chốt. 

Thêm vào đó, việc suy giảm lớp phủ tuyết làm giảm khả năng phản xạ ánh nắng, cùng với sự thành công trong việc cắt giảm ô nhiễm không khí từ những năm 1980 khiến bầu trời trong hơn, vô tình làm tăng lượng bức xạ mặt trời chiếu xuống bề mặt. 

Những thay đổi này đang tạo áp lực lớn lên các hệ sinh thái nhạy cảm, từ những cánh đồng cỏ biển Địa Trung Hải (posidonia oceanica) cho đến các dải rừng rộng lớn ở phương Bắc.

Dù bức tranh khí hậu nhìn chung khá ảm đạm, báo cáo của WMO vẫn ghi nhận một điểm sáng trong nỗ lực chuyển dịch năng lượng của châu lục. Năng lượng tái tạo hiện cung cấp gần một nửa lượng điện năng cho toàn châu Âu, trong đó điện mặt trời đạt tỷ trọng kỷ lục 12,5% nhờ việc đẩy mạnh lắp đặt mới và điều kiện thời tiết nhiều nắng hơn. 

Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định đây không phải là hiện tượng nhất thời mà là một xu hướng dài hạn đầy rủi ro. Sóng nhiệt giờ đây đang lan rộng và kéo dài hơn, trong khi nguy cơ cháy rừng không còn bó hẹp ở khu vực Địa Trung Hải mà đã mở rộng sang cả Tây Âu, Trung Âu và Bắc Âu.

Thông điệp từ Liên Hợp Quốc thông qua báo cáo của WMO là một lời cảnh báo đanh thép: Biến đổi khí hậu đã trở thành hiện thực khốc liệt đang diễn ra ngay trước mắt. Với vị thế là châu lục ấm lên nhanh nhất hành tinh, châu Âu hiện là minh chứng sống động nhất cho những thách thức mà toàn thế giới sẽ phải đối mặt. 

Thực tế này đòi hỏi các quốc gia cần phải hành động khẩn trương và quyết liệt hơn nữa, không chỉ trong việc cắt giảm phát thải khí nhà kính mà còn trong các chiến lược thích ứng để bảo vệ cuộc sống và hệ sinh thái trước một tương lai đầy biến động.