Mỗi năm một lần, mỗi lần vài ngày diễn ra tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, cái nôi của chữ nghĩa thánh hiền ngót gần nghìn năm nay, Ngày hội sách và văn hóa đọc 2012 đã thu hút được một lượng độc giả khá lớn. Nhưng ở một đất nước gần 90 triệu dân, sống trên một diện tích trải rộng hơn ba trăm nghìn cây số vuông với chiều dài hàng nghìn kilômét từ Bắc vào Nam mà chỉ có vài lần ngày hội như thế này chẳng khác gì đem muối bỏ bể.
Rất cần tôn vinh
Việt Nam là một dân tộc có truyền thống hiếu học và ham đọc sách từ xa xưa. Điều đó đã hình thành nét đẹp trong truyền thống văn hóa dân tộc. Truyền thống quý báu này đang ngày càng lan tỏa trong cộng đồng xã hội, nhất là đối với thế hệ trẻ.
Ngày hội sách và văn hóa đọc 2012 diễn ra từ 21-24/4/ tại Văn Miếu Quốc Tử Giám (Hà Nội). Theo Ban tổ chức, ngày hội năm nay so với những lần trước đây đã thu hút được sự quan tâm của đông đảo người đọc sách và đội ngũ những người làm sách cùng một lượng sách thật sự khổng lồ với nhiều chủng loại, thể loại và kích cỡ khác nhau. Mặt khác, hình thức sách cũng bắt mắt hơn, chất lượng nội dung đã được cải thiện, đáp ứng phần nào nhu cầu đọc sách của người dân.
 Ngày hội sách thu hút mọi đối tượng. |
Những bộ sách lần đầu được xuất hiện trong ngày hội sách năm nay như cuốn Hoàng triều ngọc điệp - một cuốn sách mang tính biên niên sử được viết tay ghi chép đầy đủ tiểu sử của 9 đời vua Nguyễn, trong đó có những tài liệu chưa từng được công bố đã thu hút những người thích tìm hiểu lịch sử dân tộc đón đọc. Bên cạnh đó còn có các bộ sách như: Chinh phụ ngâm bị lục, Kim Vân kiều tận truyện, Thọ mai gia lễ, Đại Nam quốc sử diễn ca hay Thần tích- thần sắc một số làng ở Hà Nội và Nam Định… Đây là những bộ sách thật sự quý hiếm, không chỉ bởi nó đã vượt qua thời gian để tồn tại hàng trăm năm, mà còn mang theo những thông điệp về lịch sử và văn hóa dân tộc.
Tuy nhiên, mảng sách về Bác Hồ và sách văn chương vẫn thu hút được nhiều độc giả bởi sự hấp dẫn riêng của nó. Những cuốn sách mới như Bí quyết thành công của Hồ Chí Minh, Bác Hồ viết di chúc, Bác Hồ thời niên thiếu, Tâm và tài; tiểu thuyết lịch sử Không phải huyền thoại của nhà văn Hữu Mai viết về Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bạn văn của Nguyễn Quang Lập… là những cuốn được nhiều người quan tâm tìm đọc nhất.
Ngoài ra, Ngày hội sách và văn hóa đọc còn có nhiều hoạt động phong phú nhưng sôi động nhất phải kể đến chương trình trình diễn thơ văn và thi vẽ tranh theo sách. Cũng tại ngày hội này, chương trình quyên góp sách để góp phần chung tay xây dựng nông thôn mới là việc làm thật sự có ý nghĩa.
Vẫn chỉ là muối bỏ bể
Ông Huỳnh Vĩnh Ái - Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL tại Ngày hội đã nêu rõ ý nghĩa quan trọng của năm con Rồng 2012 đối với toàn ngành văn hóa, thể thao và du lịch. Năm nay vừa tròn 3 năm thực hiện triển khai Chiến lược phát triển văn hóa, hướng tới năm 2020 với mục tiêu “Xây dựng phong trào đọc sách trong xã hội, góp phần nâng hiệu quả trong thế hệ đọc tương lai”. Bộ VH-TT&DL đã chủ động phối hợp với nhiều bộ, ban, ngành Trung ương và địa phương tổ chức Ngày hội sách và văn hóa đọc nhằm nâng cao nhận thức, ý thức của người dân, đặc biệt là tầng lớp thanh, thiếu niên, học sinh, sinh viên về ý nghĩa, tầm quan trọng của việc đọc sách.
Chủ trương là vậy, nhưng dường như từ chủ trương đến thực tế còn là khoảng cách quá xa. Một số ý kiến cho rằng chỉ mới từ vài năm nay, Ngày hội sách và văn hóa đọc mới được tổ chức triển khai ở một số điểm nào đấy tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM. Trong khi đó, dân số của các thành phố này chiếm chưa đầy 20% dân số cả nước, vậy còn hơn 80% số người dân, đặc biệt là ở khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo... không hay biết hoặc không có điều kiện tham gia Ngày hội sách và văn hóa đọc.
Cách đây chưa lâu, một người bạn đi công tác lên Mèo Vạc về kể với tôi, khi anh ta thấy các em học sinh tiểu học đang chơi các trò nhảy lò cò và vật nhau ngay tại sân trường, liền bảo: “Sao các em không lấy sách ra mà đọc”, một em bé người Mông trả lời rất thật thà và ngây thơ: “Ở lớp, các cô giáo toàn đọc cho chép bài thôi. Còn sách nhà trường phát đọc mãi rồi, chán lắm”. Đây chỉ là một trong trăm nghìn những điều mà những người hay đi công tác miền núi như chúng tôi đã từng “mục sở thị” câu chuyện sách và văn hóa đọc ở vùng cao. Thật ra, còn những chuyện liên quan đến sách và văn hóa đọc được nghe các em kể thật xót xa, không cầm nổi nước mắt.
Trên thực tế diễn ra hàng ngày cũng như ở tầm chiến lược phát triển nguồn nhân lực, chính số đông người dân ở các khu vực này mới là những người cần có sách đọc nhất nhằm nâng cao kiến thức để phát triển kinh tế, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, an ninh quốc gia, lưu giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, giữ gìn vệ sinh môi trường, tiếp cận các dịch vụ y tế và giáo dục... thì lại không có hoặc có rất ít sách phục vụ nhu cầu của họ.
Do chỉ được diễn ra trong vòng 4 ngày, tại một không gian thâm nghiêm và tương đối khiêm tốn như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội nên khó có thể định lượng được nhu cầu đọc sách của người dân. Mặt khác, nhiều nhà xuất bản, các công ty, nhà sách tư nhân tỏ ra chưa mấy mặn mà với ngày hội này. Điều đó cho thấy mục tiêu nâng cao dân trí và tôn vinh văn hóa đọc chưa thật sự là vấn đề cấp bách đối với các nhà quản lý và cả phía những người làm sách cũng như người đọc.
Ngày hội sách và văn hóa đọc 2012 tuy rất đáng khuyến khích, nhưng xem ra cũng chỉ như muối bỏ bể. Nên chăng, ngành văn hóa cần nghiên cứu triển khai nhân rộng mô hình này tại các tỉnh miền núi, vùng nông thôn xa xôi, biên giới, hải đảo, nơi mà các phương tiện truyền thông và giải trí chưa kịp khuynh loát sách giấy và văn hóa đọc.
Huyền Vũ