"Bạn thân" của trẻ không còn là sân chơi
Buổi tối tại một khu chung cư ở Hà Nội, thay vì cảnh trẻ em nô đùa dưới sân như trước đây, nhiều em nhỏ ngồi trong căn phòng của mình, mắt "dán" vào màn hình điện thoại hoặc máy tính bảng.
Chị Triệu Thị Son (Hà Đông, Hà Nội), phụ huynh có con học lớp 1 cho biết, chiếc máy tính bảng từng được gia đình mua để phục vụ việc học trực tuyến. Thế nhưng, theo thời gian, thiết bị này trở thành công cụ giải trí quen thuộc của con.
"Con tôi có thể dành nhiều giờ để xem video hoặc chơi trò chơi nếu không được nhắc nhở. Có khi bố mẹ bận việc, chiếc điện thoại trở thành cách nhanh nhất để giữ con ngồi yên", chị Son chia sẻ.
Không chỉ ở thành phố, internet và thiết bị thông minh cũng ngày càng phổ biến ở khu vực nông thôn. Nhiều trẻ em tiếp cận môi trường số từ rất sớm, thậm chí trước khi biết đọc, biết viết.
Con trai chị Son rất thích "chơi" với máy tính bảng. Ảnh: Quỳnh Mai.
Là mẹ của hai con trai đang trong độ tuổi đi học, chị Vũ Thị Tuyết Nhung (Lào Cai) cho biết, việc quản lý thời gian sử dụng thiết bị điện tử của các con rất khó khăn.
"Ở quê hầu hết ai cũng có điện thoại thông minh, internet lại rất dễ tiếp cận. Hai con trai tôi thường mượn điện thoại để xem video hoặc chơi game sau giờ học. Nếu không kiểm soát chặt, các cháu có thể ngồi hàng giờ trước màn hình mà không để ý đến thời gian", chị Nhung nói.
Những lợi ích mà công nghệ mang lại cho trẻ em
Thực tế, thông qua internet, trẻ có thể tiếp cận kho kiến thức khổng lồ, học ngoại ngữ, tìm hiểu khoa học, lịch sử, văn hóa và kết nối với bạn bè ở nhiều nơi. Nhiều em nhỏ đã biết sử dụng các ứng dụng học tập, tham gia các khóa học trực tuyến hoặc tìm kiếm thông tin phục vụ việc học ngay từ bậc tiểu học.
Em Minh Khang, học sinh lớp 7 tại Hà Nội kể: Con vào mạng để học bài và xem các video hướng dẫn làm môn Toán, Tiếng Anh.
Không chỉ hỗ trợ việc học trên lớp, internet còn mở ra nhiều cơ hội để trẻ em khám phá sở thích và phát triển các kỹ năng mới. Thông qua các nền tảng trực tuyến, nhiều em có thể học vẽ, lập trình, chơi nhạc cụ, ngoại ngữ hoặc tìm hiểu những lĩnh vực mình yêu thích mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.
Em Hoàng Anh Thư, học sinh lớp 8 tại Hà Nội, cho biết internet giúp em tiếp cận nhiều kiến thức mà sách giáo khoa không đề cập chi tiết.
"Em rất thích tìm hiểu về thiên văn học và động vật. Trên mạng có nhiều video, hình ảnh và bài giảng sinh động nên em học được rất nhiều điều mới. Có những chủ đề em chưa hiểu trên lớp thì về nhà có thể tự tìm tài liệu để đọc thêm", Thư chia sẻ.
Theo em Thư, internet cũng giúp việc học ngoại ngữ trở nên dễ dàng hơn thông qua các video, ứng dụng luyện nghe nói và những cuộc trao đổi với bạn bè quốc tế. "Em học được thêm nhiều từ vựng và cách phát âm tự nhiên từ các nội dung trên mạng. Điều đó giúp em tự tin hơn khi học tiếng Anh", nữ sinh cho biết.
Nhiều học sinh cũng cho rằng môi trường số mang đến cơ hội kết nối và chia sẻ kiến thức nhanh chóng. Thay vì phải chờ đến giờ lên lớp, các em có thể trao đổi bài tập, tham gia các nhóm học tập trực tuyến hoặc cùng nhau tìm kiếm tài liệu phục vụ việc học.
Nỗi lo từ những chiếc màn hình
Bên cạnh những lợi ích rõ rệt, việc trẻ dành quá nhiều thời gian cho thiết bị điện tử cũng khiến nhiều phụ huynh lo lắng.
Không ít gia đình thừa nhận việc kiểm soát thời gian sử dụng điện thoại của con ngày càng khó khăn. Trẻ có xu hướng thích các nội dung giải trí ngắn, hấp dẫn và dễ bị cuốn vào các trò chơi trực tuyến hoặc mạng xã hội.
Việc trẻ dành quá nhiều thời gian cho thiết bị điện tử khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Ảnh: Quỳnh Mai.
Trao đổi với PV Báo Sức khỏe và Đời sống, PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hoá, Giáo dục của Quốc hội, cho rằng, việc chuyển đổi số phát triển càng nhanh thì khoảng cách giữa "biết dùng" và "biết sống" trên không gian mạng càng lớn.
Thực tế cho thấy nhiều người, trẻ có thể sử dụng mạng xã hội thành thạo nhưng lại thiếu kỹ năng tư duy phản biện, thiếu khả năng kiểm chứng thông tin, thiếu bản lĩnh trước các xu hướng độc hại. Điều đó khiến con người dễ trở thành nạn nhân của thao túng tâm lý, dẫn dắt dư luận, hoặc bị cuốn vào lối sống chạy theo trào lưu, đánh mất hệ giá trị bền vững.
Theo ông, môi trường số tạo ra tốc độ tiếp nhận cực nhanh nhưng lại ít khuyến khích sự tập trung, chiêm nghiệm, đọc dài và suy nghĩ dài. Con người dễ rơi vào trạng thái "đa nhiệm giả", tiếp nhận nhiều mà hiểu ít, tương tác nhiều mà thiếu chiều sâu, từ đó ảnh hưởng đến khả năng hình thành tư duy độc lập và phẩm chất bền bỉ – những yếu tố cốt lõi của một con người phát triển toàn diện.
"Khi ranh giới giữa đúng – sai bị làm mờ bởi tin giả, bởi nội dung độc hại, bởi sự bình thường hóa ngôn ngữ thù ghét, con người rất dễ bị "lệch hệ quy chiếu". Nếu thiếu nền tảng văn hóa, thiếu giá trị cốt lõi để neo giữ, con người có thể trở nên lạnh lùng, vô cảm hoặc cực đoan....", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.
Kỳ 2: Những rủi ro ẩn sau màn hình điện thoại.
